Η παρούσα ηχογράφηση περιλαμβάνει έναν εκ των δημοφιλέστερων σκοπών του ελληνόφωνου αστικού λαϊκού ρεπερτορίου. Εμφανίζεται σε τουλάχιστον δεκατρείς εκτελέσεις στη δισκογραφία των 78 στροφών, με αρκετές παραλλαγές, διαφορετικούς στίχους και τίτλους:
– «Βουρνοβαλίτικο», Πέτρος Ζουναράκης με αρμόνικα, μαντολίνο και κιθάρα, Κωνσταντινούπολη, Αύγουστος - Σεπτέμβριος 1906 (Zonophone 1589r – X-102826 και Gramophone 14-12951).
– «Με την αδιαφορίαν σου», Αντ. Κανδρής, Αθήνα, 1908 (Ο Απόλλων 204 – A-204).
– «Βουρνοβαλιός μανές», Γ. Τσανάκας – Εστουδιαντίνα Σμυρναϊκή, πιθανώς Θεσσαλονίκη, 1909 (Odeon XSC-67 – 54733 και Odeon USA 82016-B).
– «Μανέ Μπουρνοβαλιά», Λευτέρης (Μενεμενλής), Κωνσταντινούπολη, 10 Φεβρουαρίου 1911 (Favorite 4491t – 1-55019).
– «Βουρνοβαλιό», Βαγγέλης Σωφρονίου και Δημώδης Ορχήστρα, Αθήνα, 1926 (Polydor 4555 AR – V-45095).
– «Μπουρνοβαλιό», Μαρίκα Παπαγκίκα και Κώστα Παπαγκίκας (τσίμπαλο), Μάρκος Σιφνιός (τσέλο), Αλέξης Ζούμπας (βιολί), Νέα Υόρκη, Απρίλιος 1927 (Columbia W205568-3 – 56061-F και Columbia UK 11610).
– «Η χήρα», Λεωνίδας Σμυρνιός με βιολί, ούτι και σαντούρι, Νέα Υόρκη, 11 Απριλίου 1927 (Victor CVE 38450-2 – 68808-B).
– «Και γιατί δεν μας το λες», Γιώργος Κατσαρός (Θεολογίτης), Κάμντεν, Νέα Υερσέη, 18 Μαΐου 1928 (Victor CVE 45055-2 – 7-59065-B και ανατυπώσεις RCA Victor 38-3067-B, Orthophonic S-685-B).
– «Μπουρνοβαλιό μανές», Κώστας Καρίπης – Λαϊκή Ορχήστρα, με τον Ογδοντάκη (Γιάννη Δραγάτσης) στο βιολί, Αθήνα, 1928 (Odeon GO-589 – GA-1268 / A 190131 b και ανατυπώσεις Columbia USA G-7057-F, Odeon USA 28083).
– «Μανές Μπουρνοβαλιός», Αντώνης Νταλγκάς [Διαμαντίδης] – Ορχήστρα λαϊκή, Αθήνα, 1928 (His Master's Voice BF-1746 – AO 223).
– «Μπουρνοβαλιό», Κώστας Νούρος και Λαϊκή Ορχήστρα με τον Ογδοντάκη (Γιάννη Δραγάτσης) στο βιολί, Αθήνα, 1928 (Odeon Go 626 – GA 1308 / A 190102 a).
– «Μπουρνοβαλιά», Βαγγέλης Σωφρονίου – Λαϊκή Ορχήστρα, Αθήνα, 1929 (Columbia UK 20669 – 18059), παρούσα ηχογράφηση.
– «Μα γιατί δεν μας το λες», Γιώργος Νοδέος συνοδεία πιάνου-μπάντζου, Αθήνα, 1928 ή 1929 (Odeon Go 829-2 – GA 1420 / A 190248 b).
Θα πρέπει, επίσης, να αναφέρουμε δύο μη εμπορικές ηχογραφήσεις, σε κέρινους κυλίνδρους, βασισμένες στον «Μπουρνοβαλιό μανέ»: «H xήρα» (δίσκος 78 στροφών PK 1004), με τον Απόστολο Παπαδιαμάντη, ανιψιό του λογοτέχνη Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, στο τραγούδι, και τον Αντώνη Καλαμαρά, στο μπουζούκι, και «Η χήρα» (Gesang mit Buzuki: Η χήρα [I Chira] - Die Witwe, κέρινος κυλίνδρος PK 701 / WII W 734) με τον Απόστολο Παπαδιαμάντη στο τραγούδι και τον Αντώνιο Λίνγκο στο μπουζούκι. Οι ηχογραφήσεις πραγματοποιήθηκαν από τη Βασιλική Φωνογραφική Επιτροπή της Πρωσίας (Königlich Preußische Phonographische Kommission) τον Ιούλιο του 1917 στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Görlitz στη Γερμανία (για περισσότερα βλέπε εδώ και εδώ).
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εμφάνιση της μελωδίας του «Μπουρνοβαλιού μανέ» και σε άλλα τραγούδια, στα οποία συνδυάζεται με έναν άλλο εξίσου δημοφιλή μουσικό σκοπό. Τη συναρμογή αυτών των δύο μουσικών θεμάτων τη συναντάμε τουλάχιστον δώδεκα φορές στην ελληνόφωνη δισκογραφία, σε διάφορες εκδοχές και παραλλαγές, τόσο μουσικές όσο και στιχουργικές, με τους τίτλους «Ζεϊμπέκικος», «Αθήνα και Πειραία μου», «Μανάκι μου» και «Έλα στ' Ανάπλι».
Η συρραφή των δύο μουσικών σκοπών απαντά και στο τουρκικό ρεπερτόριο. Συγκεκριμένα, γύρω στα 1931-1932 οι İzmirli Santuri Recep, στο σαντούρι, Kemani Cemal, στο βιολί, και Udi Mustafa, στο ούτι, ηχογραφούν στην Κωνσταντινούπολη το οργανικό "İzmir Zeybeği" (Sahibinin Sesi 0K 574 – AX. 2477).
Ωστόσο, το μουσικό θέμα του «Μπουρνοβαλιού μανέ» εντοπίζεται και στην ηχογράφηση "Ţaţa Mariţa" (Aunt Maritza), την οποία πραγματοποίησε ο βιολιστής Nicolas Matthey and his Gypsy Orchestra στη Νέα Υόρκη, στις 14 Σεπτεμβρίου 1938 (Decca 64653 – 2121). Τον συνοδεύουν ο Ούγγρος Edmund Berky στο τσίμπαλο, και αταυτοποίητοι μουσικοί στο τσέλο, το πιάνο και το κοντραμπάσο. Στην ετικέτα του δίσκου διαβάζουμε ότι πρόκειται για "Roumanian Peasant song and dance". Συμπεριλήφθηκε, μαζί με εννέα ακόμα ηχογραφήσεις που περιλαμβάνονται σε πέντε δίσκους 78 στροφών, στο album Νο. 21 της αμερικανικής εταιρείας Decca με τίτλο “Roumanian gypsy music – Roumanian folk songs and dances”.
Σύμφωνα με πληροφορίες που παραθέτει ο Paul Gifford, ο οποίος ανάρτησε την ηχογράφηση, o Nicolas Matthey, το πραγματικό όνομα του οποίου ήταν Nicolae Mateescu (σε άλλες πηγές αναφέρεται ως Nicolae Matei), γεννήθηκε το 1903 (ή το 1905) στη Μόσχα. Ήταν γιος Ρουμάνου μουσικού που ζούσε στη Ρωσία, και επέστρεψε με τον πατέρα του στο Βουκουρέστι μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917, όπου συνέχισε τις σπουδές του. Το 1923 μετανάστευσε στην Αμερική, παίζοντας αποκλειστικά σε εστιατόρια που εξυπηρετούσαν τη ρωσική αριστοκρατική πελατεία. Πραγματοποίησε πολυάριθμες ηχογραφήσεις για την Decca και άλλες εταιρείες, με ρωσική, ρουμανική (βλ. εδώ, εδώ και εδώ) και «ανατολίτικη» μουσική (βλ. εδώ, εδώ, εδώ και εδώ). Απεβίωσε το 1955 στη Νέα Υόρκη (βλ. εδώ).
Η παρούσα ηχογράφηση περιλαμβάνει έναν εκ των δημοφιλέστερων σκοπών του ελληνόφωνου αστικού λαϊκού ρεπερτορίου. Εμφανίζεται σε τουλάχιστον δεκατρείς εκτελέσεις στη δισκογραφία των 78 στροφών, με αρκετές παραλλαγές, διαφορετικούς στίχους και τίτλους:
– «Βουρνοβαλίτικο», Πέτρος Ζουναράκης με αρμόνικα, μαντολίνο και κιθάρα, Κωνσταντινούπολη, Αύγουστος - Σεπτέμβριος 1906 (Zonophone 1589r – X-102826 και Gramophone 14-12951).
– «Με την αδιαφορίαν σου», Αντ. Κανδρής, Αθήνα, 1908 (Ο Απόλλων 204 – A-204).
– «Βουρνοβαλιός μανές», Γ. Τσανάκας – Εστουδιαντίνα Σμυρναϊκή, πιθανώς Θεσσαλονίκη, 1909 (Odeon XSC-67 – 54733 και Odeon USA 82016-B).
– «Μανέ Μπουρνοβαλιά», Λευτέρης (Μενεμενλής), Κωνσταντινούπολη, 10 Φεβρουαρίου 1911 (Favorite 4491t – 1-55019).
– «Βουρνοβαλιό», Βαγγέλης Σωφρονίου και Δημώδης Ορχήστρα, Αθήνα, 1926 (Polydor 4555 AR – V-45095).
– «Μπουρνοβαλιό», Μαρίκα Παπαγκίκα και Κώστα Παπαγκίκας (τσίμπαλο), Μάρκος Σιφνιός (τσέλο), Αλέξης Ζούμπας (βιολί), Νέα Υόρκη, Απρίλιος 1927 (Columbia W205568-3 – 56061-F και Columbia UK 11610).
– «Η χήρα», Λεωνίδας Σμυρνιός με βιολί, ούτι και σαντούρι, Νέα Υόρκη, 11 Απριλίου 1927 (Victor CVE 38450-2 – 68808-B).
– «Και γιατί δεν μας το λες», Γιώργος Κατσαρός (Θεολογίτης), Κάμντεν, Νέα Υερσέη, 18 Μαΐου 1928 (Victor CVE 45055-2 – 7-59065-B και ανατυπώσεις RCA Victor 38-3067-B, Orthophonic S-685-B).
– «Μπουρνοβαλιό μανές», Κώστας Καρίπης – Λαϊκή Ορχήστρα, με τον Ογδοντάκη (Γιάννη Δραγάτσης) στο βιολί, Αθήνα, 1928 (Odeon GO-589 – GA-1268 / A 190131 b και ανατυπώσεις Columbia USA G-7057-F, Odeon USA 28083).
– «Μανές Μπουρνοβαλιός», Αντώνης Νταλγκάς [Διαμαντίδης] – Ορχήστρα λαϊκή, Αθήνα, 1928 (His Master's Voice BF-1746 – AO 223).
– «Μπουρνοβαλιό», Κώστας Νούρος και Λαϊκή Ορχήστρα με τον Ογδοντάκη (Γιάννη Δραγάτσης) στο βιολί, Αθήνα, 1928 (Odeon Go 626 – GA 1308 / A 190102 a).
– «Μπουρνοβαλιά», Βαγγέλης Σωφρονίου – Λαϊκή Ορχήστρα, Αθήνα, 1929 (Columbia UK 20669 – 18059), παρούσα ηχογράφηση.
– «Μα γιατί δεν μας το λες», Γιώργος Νοδέος συνοδεία πιάνου-μπάντζου, Αθήνα, 1928 ή 1929 (Odeon Go 829-2 – GA 1420 / A 190248 b).
Θα πρέπει, επίσης, να αναφέρουμε δύο μη εμπορικές ηχογραφήσεις, σε κέρινους κυλίνδρους, βασισμένες στον «Μπουρνοβαλιό μανέ»: «H xήρα» (δίσκος 78 στροφών PK 1004), με τον Απόστολο Παπαδιαμάντη, ανιψιό του λογοτέχνη Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, στο τραγούδι, και τον Αντώνη Καλαμαρά, στο μπουζούκι, και «Η χήρα» (Gesang mit Buzuki: Η χήρα [I Chira] - Die Witwe, κέρινος κυλίνδρος PK 701 / WII W 734) με τον Απόστολο Παπαδιαμάντη στο τραγούδι και τον Αντώνιο Λίνγκο στο μπουζούκι. Οι ηχογραφήσεις πραγματοποιήθηκαν από τη Βασιλική Φωνογραφική Επιτροπή της Πρωσίας (Königlich Preußische Phonographische Kommission) τον Ιούλιο του 1917 στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Görlitz στη Γερμανία (για περισσότερα βλέπε εδώ και εδώ).
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εμφάνιση της μελωδίας του «Μπουρνοβαλιού μανέ» και σε άλλα τραγούδια, στα οποία συνδυάζεται με έναν άλλο εξίσου δημοφιλή μουσικό σκοπό. Τη συναρμογή αυτών των δύο μουσικών θεμάτων τη συναντάμε τουλάχιστον δώδεκα φορές στην ελληνόφωνη δισκογραφία, σε διάφορες εκδοχές και παραλλαγές, τόσο μουσικές όσο και στιχουργικές, με τους τίτλους «Ζεϊμπέκικος», «Αθήνα και Πειραία μου», «Μανάκι μου» και «Έλα στ' Ανάπλι».
Η συρραφή των δύο μουσικών σκοπών απαντά και στο τουρκικό ρεπερτόριο. Συγκεκριμένα, γύρω στα 1931-1932 οι İzmirli Santuri Recep, στο σαντούρι, Kemani Cemal, στο βιολί, και Udi Mustafa, στο ούτι, ηχογραφούν στην Κωνσταντινούπολη το οργανικό "İzmir Zeybeği" (Sahibinin Sesi 0K 574 – AX. 2477).
Ωστόσο, το μουσικό θέμα του «Μπουρνοβαλιού μανέ» εντοπίζεται και στην ηχογράφηση "Ţaţa Mariţa" (Aunt Maritza), την οποία πραγματοποίησε ο βιολιστής Nicolas Matthey and his Gypsy Orchestra στη Νέα Υόρκη, στις 14 Σεπτεμβρίου 1938 (Decca 64653 – 2121). Τον συνοδεύουν ο Ούγγρος Edmund Berky στο τσίμπαλο, και αταυτοποίητοι μουσικοί στο τσέλο, το πιάνο και το κοντραμπάσο. Στην ετικέτα του δίσκου διαβάζουμε ότι πρόκειται για "Roumanian Peasant song and dance". Συμπεριλήφθηκε, μαζί με εννέα ακόμα ηχογραφήσεις που περιλαμβάνονται σε πέντε δίσκους 78 στροφών, στο album Νο. 21 της αμερικανικής εταιρείας Decca με τίτλο “Roumanian gypsy music – Roumanian folk songs and dances”.
Σύμφωνα με πληροφορίες που παραθέτει ο Paul Gifford, ο οποίος ανάρτησε την ηχογράφηση, o Nicolas Matthey, το πραγματικό όνομα του οποίου ήταν Nicolae Mateescu (σε άλλες πηγές αναφέρεται ως Nicolae Matei), γεννήθηκε το 1903 (ή το 1905) στη Μόσχα. Ήταν γιος Ρουμάνου μουσικού που ζούσε στη Ρωσία, και επέστρεψε με τον πατέρα του στο Βουκουρέστι μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917, όπου συνέχισε τις σπουδές του. Το 1923 μετανάστευσε στην Αμερική, παίζοντας αποκλειστικά σε εστιατόρια που εξυπηρετούσαν τη ρωσική αριστοκρατική πελατεία. Πραγματοποίησε πολυάριθμες ηχογραφήσεις για την Decca και άλλες εταιρείες, με ρωσική, ρουμανική (βλ. εδώ, εδώ και εδώ) και «ανατολίτικη» μουσική (βλ. εδώ, εδώ, εδώ και εδώ). Απεβίωσε το 1955 στη Νέα Υόρκη (βλ. εδώ).
© 2019 ΑΡΧΕΙΟ ΚΟΥΝΑΔΗ
