Χασάπικο - Καροτσιέρης

Γράφει για τον "Καροτσιέρη" (ή και Καροτσέρη) ο Γιώργος Κοκκώνης (2017: 136 και 148–150), επιχειρώντας «μια πρώτη προσέγγιση της διείσδυσης των λαϊκών μουσικών παραδόσεων της Ρουμανίας στις ελληνικές αντίστοιχες, με βάση τις δισκογραφικές πηγές […] Το κομμάτι φαίνεται πως ήταν ιδιαίτερα γνωστό στην Κωνσταντινούπολη και μάλιστα συνδεδεμένο με την περιοχή των Ταταύλων, πράγμα που αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στον ελληνικό στίχο “Καροτσέρη τράβα να πάμε στα Ταταύλα”, καθώς και στην παραλλαγή “Καροτσέρη μάνι-μάνι, πάμε στο μπακλαχοράνι”. Η μελωδία όμως είναι προγενέστερη: είναι η πασίγνωστη “Hora Morii”, γνωστή επίσης και ως “La Moara la harta-scarta”, της οποίας το θέμα χρησιμοποιεί ο George Enescu το 1901 στην Πρώτη ραψωδία του (Romanian Rhapsody No 1 in A major, Op. 11) [βλέπε εδώ στο 05:20''], δηλώνοντας ότι ενσωματώνει λαϊκές μελωδίες από την παράδοση των lautari. Σε ποιον ανήκει η πατρότητα της συγκεκριμένης μελωδίας; Το ερώτημα είναι δύσκολο να απαντηθεί, δεδομένης της προφορικής διάδοσης και της διαρκούς αναδιαπραγμάτευσης του μουσικού περιεχομένου λαϊκών παραδόσεων όπως η συγκεκριμένη, που διακτινίζονται σε μεγάλο γεωγραφικό εύρος. Οι ερευνητές δίνουν έμφαση στον εντοπισμό της αρχαιότερης καταγραφής, ωστόσο, όσο και αν αυτή φωτίζει τους τρόπους διάδοσης, δεν αρκεί για να πιστοποιήσει την καταγωγή. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, είναι πρωτίστως η αρτιότερη δομή στην εκτέλεση του κομματιού από την παράδοση των lautari που καθιστά προφανή την εκείθεν προέλευσή της. Αυτό που είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον ωστόσο, είναι ότι οι μουσικοί της Κωνσταντινούπολης όχι μόνο οικειοποιήθηκαν τις παράγωγες μελωδίες, αλλά και τις “κεφαλαιοποίησαν” ως στοιχείο ταυτότητας, μέσω της δισκογραφίας, όπου αποτυπώνονται ως Πολίτικο χασάπικο [βλέπε εδώεδώ και εδώ], Ταταυλιανό χασάπικο [βλέπε εδώ και εδώ], Γαλατιανό χασάπικο [βλέπε εδώ] και Πολίτικο συρτό [βλέπε εδώεδώεδώ και εδώ]. Σε όλα τα παραπάνω οι μελωδίες μπορεί να είναι είτε κοινές, είτε παραλλαγμένες, διατηρώντας όμως την χαρακτηριστική ρυθμολογική και μορφολογική συγκρότηση η οποία προσδιορίζει το δίδυμο χασάπικο-σίρμπα (σέρβικο)».

Το μουσικό θέμα του καροτσέρη υπήρξε εξαιρετικά δημοφιλές στο ελληνόφωνο ρεπερτόριο, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται και εντός άλλων τραγουδιών, ως μικρό διαβατικό θέμα. Βλέπε για παράδειγμα: “Το καλοκαίρι τώρα”, “Η Μαρίκα η δασκάλα”, “Φωτιά και νιάτα”, “Ταμπαχανιώτικος μανές” (γύρισμα), “Άκου Ντούτσε μου τα νέα”, “Βαρβάρα”, “Ρωμαίικο γλέντι”.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει μια ηχογράφηση, η οποία προέρχεται από το αρχείο του Σταύρου Κουρούση. Η συγκεκριμένη ηχογράφηση, η οποία πιθανότατα πραγματοποιήθηκε στο Μιλάνο, συμπεριλαμβάνεται στο CD που συνοδεύει το βιβλίο του Αριστομένη Καλυβιώτη Σπάνιες ηχογραφήσεις μικρών εταιρειών 1905-1930 (2020). Πρόκειται για ηχογράφηση που πραγματοποιήθηκε από την εταιρεία La Fonografia Nazionale, πιθανώς μέσα στην δεκαετία του 1920 (A 5298). Η στρατιωτικού τύπου ορχήστρα Banda Orfeo, εκτελεί την βασική-αρχική μελωδία μαζί με ένα μόνο από τα πολλά αντιθέματα ή πάρτες που συναντάμε σε άλλες ηχογραφήσεις του σκοπού.

Στις 17 Ιουλίου του 1924, ηχογραφείται για λογαριασμό της Victor το ορχηστρικό με τίτλο "דאס טייערסטע אין בוקאווינא" (Das teuerste in Bukowina, Victor B 30393 – 77776). Πρωταγωνιστής της εκτέλεσης είναι ο Naftule Brandwein και η ορχήστρα του. Όπως διαβάζουμε στο εξαιρετικά ενδιαφέρον και τακτοποιημένο αρχείο Mayrent Collection of Yiddish Recordings, που βρίσκεται πλέον στο University of Wisconsin-Madison, ο δίσκος κυκλοφόρησε στην αγορά τον Ιανουάριο του 1925.

Στις 7 Νοεμβρίου του 1927, ηχογραφείται από την Orthophonic – Victor στη Νέα Υόρκη το ορχηστρικό με τίτλο “Karotseris” [BVE 40605 – Victor 80322 (ελληνικό κοινό) / Orthophonic S 327 (ελληνικό κοινό) / Victor 19021 (ρουμάνικο κοινό)]. Βιολί παίζει ο Lazaros Constantine, ο οποίος στα κιτάπια της Orthophonic εμφανίζεται και ως Constantin, Constantinof, Constantinos, και Lazajos Constantine. Πιάνο παίζει ο Michael Corm.

Πέραν της ρουμάνικης καταγωγής και των ισχυρών δεσμών με το ρεπερτόριο της περιοχής, τον σκοπό τον συναντάμε και σε άλλα ρεπερτόρια. Συγκεκριμένα, η ουκρανική ορχήστρα του Dymytro Kornienko, ηχογραφεί στην Νέα Υόρκη, περίπου τον Ιούνιο του 1929, το οργανικό κομμάτι με τίτλο “Румунка коломийка” (Rumunka Kolomyjka: Okeh 15588 – W 402436), το οποίο παραπέμπει στον σκοπό του “Εγώ θέλω πριγκηπέσσα”. Εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι στο συγκεκριμένο ποτ-πουρί ακούγεται και μία άλλη γνώριμη στο ελληνικό ρεπερτόριο μελωδία, αυτή του Καροτσέρη.

Στις 18 Ιουλίου του 1941, η τσιγγάνικη ορχήστρα του V. Selinescu ηχογραφεί στην Αμερική το ορχηστρικό “Sarba Calului” (Columbia CO30051 – C64-4 – 36241). Μετά το πρώτο λεπτό, ο σκοπός του καροτσέρη έρχεται και πάλι στο προσκήνιο.

Τα πρώτα 50 δευτερόλεπτα του τραγουδιού Gib mir Bessarabia (Columbia CO 37069 – 8242 F), δηλαδή, «δώσε μου την Βεσσαραβία», παραπέμπουν στον σκοπό του “Εγώ θέλω πριγκηπέσσα”. Από το δεύτερο λεπτό της ηχογράφησης, η ορχήστρα εκτελεί τον περιβόητο σκοπό του καροτσέρη. Πρόκειται για ηχογράφηση που πραγματοποιείται περίπου τον Οκτώβριο του 1946 στην Νέα Υόρκη, για λογαριασμό της Columbia. Συντελεστές: ο Aaron Lebedeff και η ορχήστρα του Sholom Secunda.

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Οργανικό
Τραγουδιστές:
Οργανικό
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Βιολί (Μακεδόνας Αθανάσιος), τσέλο (Σιφνιός Μάρκος), τσίμπαλο (Παπαγκίκας Κώστας)
Χρονολογία ηχογράφησης:
07/1919
Τόπος ηχογράφησης:
Νέα Υόρκη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Columbia USA
Αριθμός καταλόγου:
E-4780
Αριθμός μήτρας:
85332-1
Διάρκεια:
3:23
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Col_E4780_Chasapiko_Karotsieris
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Χασάπικο - Καροτσιέρης", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=11133

Γράφει για τον "Καροτσιέρη" (ή και Καροτσέρη) ο Γιώργος Κοκκώνης (2017: 136 και 148–150), επιχειρώντας «μια πρώτη προσέγγιση της διείσδυσης των λαϊκών μουσικών παραδόσεων της Ρουμανίας στις ελληνικές αντίστοιχες, με βάση τις δισκογραφικές πηγές […] Το κομμάτι φαίνεται πως ήταν ιδιαίτερα γνωστό στην Κωνσταντινούπολη και μάλιστα συνδεδεμένο με την περιοχή των Ταταύλων, πράγμα που αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στον ελληνικό στίχο “Καροτσέρη τράβα να πάμε στα Ταταύλα”, καθώς και στην παραλλαγή “Καροτσέρη μάνι-μάνι, πάμε στο μπακλαχοράνι”. Η μελωδία όμως είναι προγενέστερη: είναι η πασίγνωστη “Hora Morii”, γνωστή επίσης και ως “La Moara la harta-scarta”, της οποίας το θέμα χρησιμοποιεί ο George Enescu το 1901 στην Πρώτη ραψωδία του (Romanian Rhapsody No 1 in A major, Op. 11) [βλέπε εδώ στο 05:20''], δηλώνοντας ότι ενσωματώνει λαϊκές μελωδίες από την παράδοση των lautari. Σε ποιον ανήκει η πατρότητα της συγκεκριμένης μελωδίας; Το ερώτημα είναι δύσκολο να απαντηθεί, δεδομένης της προφορικής διάδοσης και της διαρκούς αναδιαπραγμάτευσης του μουσικού περιεχομένου λαϊκών παραδόσεων όπως η συγκεκριμένη, που διακτινίζονται σε μεγάλο γεωγραφικό εύρος. Οι ερευνητές δίνουν έμφαση στον εντοπισμό της αρχαιότερης καταγραφής, ωστόσο, όσο και αν αυτή φωτίζει τους τρόπους διάδοσης, δεν αρκεί για να πιστοποιήσει την καταγωγή. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, είναι πρωτίστως η αρτιότερη δομή στην εκτέλεση του κομματιού από την παράδοση των lautari που καθιστά προφανή την εκείθεν προέλευσή της. Αυτό που είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον ωστόσο, είναι ότι οι μουσικοί της Κωνσταντινούπολης όχι μόνο οικειοποιήθηκαν τις παράγωγες μελωδίες, αλλά και τις “κεφαλαιοποίησαν” ως στοιχείο ταυτότητας, μέσω της δισκογραφίας, όπου αποτυπώνονται ως Πολίτικο χασάπικο [βλέπε εδώεδώ και εδώ], Ταταυλιανό χασάπικο [βλέπε εδώ και εδώ], Γαλατιανό χασάπικο [βλέπε εδώ] και Πολίτικο συρτό [βλέπε εδώεδώεδώ και εδώ]. Σε όλα τα παραπάνω οι μελωδίες μπορεί να είναι είτε κοινές, είτε παραλλαγμένες, διατηρώντας όμως την χαρακτηριστική ρυθμολογική και μορφολογική συγκρότηση η οποία προσδιορίζει το δίδυμο χασάπικο-σίρμπα (σέρβικο)».

Το μουσικό θέμα του καροτσέρη υπήρξε εξαιρετικά δημοφιλές στο ελληνόφωνο ρεπερτόριο, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται και εντός άλλων τραγουδιών, ως μικρό διαβατικό θέμα. Βλέπε για παράδειγμα: “Το καλοκαίρι τώρα”, “Η Μαρίκα η δασκάλα”, “Φωτιά και νιάτα”, “Ταμπαχανιώτικος μανές” (γύρισμα), “Άκου Ντούτσε μου τα νέα”, “Βαρβάρα”, “Ρωμαίικο γλέντι”.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει μια ηχογράφηση, η οποία προέρχεται από το αρχείο του Σταύρου Κουρούση. Η συγκεκριμένη ηχογράφηση, η οποία πιθανότατα πραγματοποιήθηκε στο Μιλάνο, συμπεριλαμβάνεται στο CD που συνοδεύει το βιβλίο του Αριστομένη Καλυβιώτη Σπάνιες ηχογραφήσεις μικρών εταιρειών 1905-1930 (2020). Πρόκειται για ηχογράφηση που πραγματοποιήθηκε από την εταιρεία La Fonografia Nazionale, πιθανώς μέσα στην δεκαετία του 1920 (A 5298). Η στρατιωτικού τύπου ορχήστρα Banda Orfeo, εκτελεί την βασική-αρχική μελωδία μαζί με ένα μόνο από τα πολλά αντιθέματα ή πάρτες που συναντάμε σε άλλες ηχογραφήσεις του σκοπού.

Στις 17 Ιουλίου του 1924, ηχογραφείται για λογαριασμό της Victor το ορχηστρικό με τίτλο "דאס טייערסטע אין בוקאווינא" (Das teuerste in Bukowina, Victor B 30393 – 77776). Πρωταγωνιστής της εκτέλεσης είναι ο Naftule Brandwein και η ορχήστρα του. Όπως διαβάζουμε στο εξαιρετικά ενδιαφέρον και τακτοποιημένο αρχείο Mayrent Collection of Yiddish Recordings, που βρίσκεται πλέον στο University of Wisconsin-Madison, ο δίσκος κυκλοφόρησε στην αγορά τον Ιανουάριο του 1925.

Στις 7 Νοεμβρίου του 1927, ηχογραφείται από την Orthophonic – Victor στη Νέα Υόρκη το ορχηστρικό με τίτλο “Karotseris” [BVE 40605 – Victor 80322 (ελληνικό κοινό) / Orthophonic S 327 (ελληνικό κοινό) / Victor 19021 (ρουμάνικο κοινό)]. Βιολί παίζει ο Lazaros Constantine, ο οποίος στα κιτάπια της Orthophonic εμφανίζεται και ως Constantin, Constantinof, Constantinos, και Lazajos Constantine. Πιάνο παίζει ο Michael Corm.

Πέραν της ρουμάνικης καταγωγής και των ισχυρών δεσμών με το ρεπερτόριο της περιοχής, τον σκοπό τον συναντάμε και σε άλλα ρεπερτόρια. Συγκεκριμένα, η ουκρανική ορχήστρα του Dymytro Kornienko, ηχογραφεί στην Νέα Υόρκη, περίπου τον Ιούνιο του 1929, το οργανικό κομμάτι με τίτλο “Румунка коломийка” (Rumunka Kolomyjka: Okeh 15588 – W 402436), το οποίο παραπέμπει στον σκοπό του “Εγώ θέλω πριγκηπέσσα”. Εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι στο συγκεκριμένο ποτ-πουρί ακούγεται και μία άλλη γνώριμη στο ελληνικό ρεπερτόριο μελωδία, αυτή του Καροτσέρη.

Στις 18 Ιουλίου του 1941, η τσιγγάνικη ορχήστρα του V. Selinescu ηχογραφεί στην Αμερική το ορχηστρικό “Sarba Calului” (Columbia CO30051 – C64-4 – 36241). Μετά το πρώτο λεπτό, ο σκοπός του καροτσέρη έρχεται και πάλι στο προσκήνιο.

Τα πρώτα 50 δευτερόλεπτα του τραγουδιού Gib mir Bessarabia (Columbia CO 37069 – 8242 F), δηλαδή, «δώσε μου την Βεσσαραβία», παραπέμπουν στον σκοπό του “Εγώ θέλω πριγκηπέσσα”. Από το δεύτερο λεπτό της ηχογράφησης, η ορχήστρα εκτελεί τον περιβόητο σκοπό του καροτσέρη. Πρόκειται για ηχογράφηση που πραγματοποιείται περίπου τον Οκτώβριο του 1946 στην Νέα Υόρκη, για λογαριασμό της Columbia. Συντελεστές: ο Aaron Lebedeff και η ορχήστρα του Sholom Secunda.

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Οργανικό
Τραγουδιστές:
Οργανικό
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Βιολί (Μακεδόνας Αθανάσιος), τσέλο (Σιφνιός Μάρκος), τσίμπαλο (Παπαγκίκας Κώστας)
Χρονολογία ηχογράφησης:
07/1919
Τόπος ηχογράφησης:
Νέα Υόρκη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Columbia USA
Αριθμός καταλόγου:
E-4780
Αριθμός μήτρας:
85332-1
Διάρκεια:
3:23
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Col_E4780_Chasapiko_Karotsieris
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Χασάπικο - Καροτσιέρης", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=11133

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης