Κοίταξε η φύσις γύρω

Πρόκειται για μία από τις πολλές περιπτώσεις που υπογραμμίζουν τις στενές σχέσεις Νάπολης – Σμύρνης. Το “Γύρισε πίσω” ή “Κοίταξε η φύσις γύρω” ανήκει σε ένα corpus ηχογραφημένων τραγουδιών, στα οποία οι Έλληνες πρωταγωνιστές δανείστηκαν μουσική ή/και στίχο από προϋπάρχοντα ναπολιτάνικα. Η οικειοποίηση είναι διττή: αφορά αφενός τον στίχο ο οποίος πλέον είναι ελληνικός (απ’ ό,τι δείχνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία, δεν έχει καμία σχέση με τον πρωτότυπο), αλλά, αφετέρου, αφορά και τις πρακτικές εκτέλεσης: διαφορετικό οργανολόγιο, διαφορετικό τραγουδιστικό ύφος, συχνά διαφοροποιήσεις στις μελωδικές και ρυθμικές φόρμες, αλλά και στις αρμονίες. Οι Έλληνες μουσικοί προσαρμόζουν αυτό που ακούν στη δική τους συνθήκη, με βάση τις δικές τους δυνατότητες. Άλλωστε, ούτως ή άλλως η συνθήκη των μαντολίνων, των κιθάρων, των μαρς, της φωνητικής πολυφωνίας και του bel canto φωνητικού ιδιώματος αποτελούν χαρακτηριστικά που φανερώνουν τις σχέσεις μεταξύ του Canzone Napoletana και του ελληνόφωνου αστικού λαϊκού τραγουδιού. Η δισκογραφία αποτελεί σημαντικότατο εργαλείο στην έρευνα και στην κατανόηση των σχέσεων αυτών.

Σε αντίθεση με την πλειοψηφία των περιπτώσεων, όπου οι λαϊκοί μουσικοί πρωταγωνιστούν σε αυτές τις οικειοποιήσεις, στο “Γύρισε πίσω” είναι ο Θεόφραστος Σακελλαρίδης αυτός ο οποίος εμπνέεται από το “Torna a Surriento” και προσαρμόζει το τραγούδι για την ανάγκη της επιθεώρηση «Παναθήναια», το 1907, σε κείμενο των Μπάμπη Άννινου και Γιώργου Τσοκόπουλου. Πρωτοπαρουσιάστηκε στις 6 Ιουλίου 1907 στο θέατρο Νέα Σκηνή, από τον θίασο Κώστα Σαγιώρ και είχε ως κύριο θέμα τη μετανάστευση στις ΗΠΑ.

Καταγραφή του τραγουδιού έχει εντοπιστεί σε δύο εκδόσεις, από τους οίκους Apollo Music και τον οίκο Φέξη.

Στην ελληνικού ενδιαφέροντος δισκογραφία το τραγούδι, με τον τίτλο “Γύρισε πίσω”, ηχογραφήθηκε αρκετές φορές. Μία από τις πρώτες ελληνικές ηχογραφήσεις είναι αυτή της αγγλικής δισκογραφικής εταιρείας Ο Απόλλων το 1908 στην Αθήνα. Κυκλοφόρησε στον δίσκο Α-132 με τον Αλέξ. Κανδρεβιώτη. Στην ετικέτα του δίσκου αναγράφεται «εκ των Παναθηναίων».

Το πρωτότυπο, "Torna a Surriento", είναι δημιούργημα των Ernesto De Curtis (μουσική) και του αδερφού του, Giambattista De Curtis (στίχοι).

Με βάση τα έως τώρα ευρήματα, φαίνεται πως εκδίδεται για πρώτη φορά το 1904, στο εορταστικό τεύχος Piedigrotta – Garibaldi. Το “Piedigrotta” αφορά σε μία από τις πιο διάσημες και παλαιότερες θρησκευτικές γιορτές που πραγματοποιούνταν στη Νάπολη. Κατά την διάρκεια της γιορτής ένας μουσικός διαγωνισμός λάμβανε χώρα, ο οποίος κατά τον 19ο αιώνα μετατράπηκε σε δυναμικό φεστιβάλ. Το εν λόγω φεστιβάλ έλαβε τη μορφή εμπορικού μηχανισμού, ο οποίος έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην διαμόρφωση και προώθηση του ναπολιτάνικου τραγουδιού. Το 1905, παρτιτούρα του τραγουδιού κυκλοφόρησε και από τον οίκο Bideri, στη Νάπολη.

Στην ιστορική αλλά και στην σύγχρονη δισκογραφία, το τραγούδι ηχογραφήθηκε αμέτρητες φορές (βλέπε ενδεικτικά εδώ), σε διάφορες μορφές, γλώσσες και τοποθεσίες. Ενδεικτικά, δύο από τις παλαιότερες ηχογραφήσεις του είναι οι εξής:

-Aristide Rota, Gramophone 2222l – 52117, Νάπολη, 1904
-Eugenio Cibelli, Columbia USA 1985 – E156, Νέα Υόρκη, 1904

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Στιχουργός:
[Ναπολιτάνικοι στίχοι: De Curtis Giambattista Ελληνικοί στίχοι: Άννινος Μπάμπης, Τσοκόπουλος Γιώργος]
Τραγουδιστές:
Καλαμπούσης Αντώνης
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Ορχήστρα
Χρονολογία ηχογράφησης:
1931
Τόπος ηχογράφησης:
Αθήνα
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
His Master's Voice
Αριθμός καταλόγου:
AO-2036
Αριθμός μήτρας:
OW-336
Διάρκεια:
3:26
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
HMV_AO2036_KoitaxeIFysisGyro
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Κοίταξε η φύσις γύρω", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=10249

Πρόκειται για μία από τις πολλές περιπτώσεις που υπογραμμίζουν τις στενές σχέσεις Νάπολης – Σμύρνης. Το “Γύρισε πίσω” ή “Κοίταξε η φύσις γύρω” ανήκει σε ένα corpus ηχογραφημένων τραγουδιών, στα οποία οι Έλληνες πρωταγωνιστές δανείστηκαν μουσική ή/και στίχο από προϋπάρχοντα ναπολιτάνικα. Η οικειοποίηση είναι διττή: αφορά αφενός τον στίχο ο οποίος πλέον είναι ελληνικός (απ’ ό,τι δείχνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία, δεν έχει καμία σχέση με τον πρωτότυπο), αλλά, αφετέρου, αφορά και τις πρακτικές εκτέλεσης: διαφορετικό οργανολόγιο, διαφορετικό τραγουδιστικό ύφος, συχνά διαφοροποιήσεις στις μελωδικές και ρυθμικές φόρμες, αλλά και στις αρμονίες. Οι Έλληνες μουσικοί προσαρμόζουν αυτό που ακούν στη δική τους συνθήκη, με βάση τις δικές τους δυνατότητες. Άλλωστε, ούτως ή άλλως η συνθήκη των μαντολίνων, των κιθάρων, των μαρς, της φωνητικής πολυφωνίας και του bel canto φωνητικού ιδιώματος αποτελούν χαρακτηριστικά που φανερώνουν τις σχέσεις μεταξύ του Canzone Napoletana και του ελληνόφωνου αστικού λαϊκού τραγουδιού. Η δισκογραφία αποτελεί σημαντικότατο εργαλείο στην έρευνα και στην κατανόηση των σχέσεων αυτών.

Σε αντίθεση με την πλειοψηφία των περιπτώσεων, όπου οι λαϊκοί μουσικοί πρωταγωνιστούν σε αυτές τις οικειοποιήσεις, στο “Γύρισε πίσω” είναι ο Θεόφραστος Σακελλαρίδης αυτός ο οποίος εμπνέεται από το “Torna a Surriento” και προσαρμόζει το τραγούδι για την ανάγκη της επιθεώρηση «Παναθήναια», το 1907, σε κείμενο των Μπάμπη Άννινου και Γιώργου Τσοκόπουλου. Πρωτοπαρουσιάστηκε στις 6 Ιουλίου 1907 στο θέατρο Νέα Σκηνή, από τον θίασο Κώστα Σαγιώρ και είχε ως κύριο θέμα τη μετανάστευση στις ΗΠΑ.

Καταγραφή του τραγουδιού έχει εντοπιστεί σε δύο εκδόσεις, από τους οίκους Apollo Music και τον οίκο Φέξη.

Στην ελληνικού ενδιαφέροντος δισκογραφία το τραγούδι, με τον τίτλο “Γύρισε πίσω”, ηχογραφήθηκε αρκετές φορές. Μία από τις πρώτες ελληνικές ηχογραφήσεις είναι αυτή της αγγλικής δισκογραφικής εταιρείας Ο Απόλλων το 1908 στην Αθήνα. Κυκλοφόρησε στον δίσκο Α-132 με τον Αλέξ. Κανδρεβιώτη. Στην ετικέτα του δίσκου αναγράφεται «εκ των Παναθηναίων».

Το πρωτότυπο, "Torna a Surriento", είναι δημιούργημα των Ernesto De Curtis (μουσική) και του αδερφού του, Giambattista De Curtis (στίχοι).

Με βάση τα έως τώρα ευρήματα, φαίνεται πως εκδίδεται για πρώτη φορά το 1904, στο εορταστικό τεύχος Piedigrotta – Garibaldi. Το “Piedigrotta” αφορά σε μία από τις πιο διάσημες και παλαιότερες θρησκευτικές γιορτές που πραγματοποιούνταν στη Νάπολη. Κατά την διάρκεια της γιορτής ένας μουσικός διαγωνισμός λάμβανε χώρα, ο οποίος κατά τον 19ο αιώνα μετατράπηκε σε δυναμικό φεστιβάλ. Το εν λόγω φεστιβάλ έλαβε τη μορφή εμπορικού μηχανισμού, ο οποίος έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην διαμόρφωση και προώθηση του ναπολιτάνικου τραγουδιού. Το 1905, παρτιτούρα του τραγουδιού κυκλοφόρησε και από τον οίκο Bideri, στη Νάπολη.

Στην ιστορική αλλά και στην σύγχρονη δισκογραφία, το τραγούδι ηχογραφήθηκε αμέτρητες φορές (βλέπε ενδεικτικά εδώ), σε διάφορες μορφές, γλώσσες και τοποθεσίες. Ενδεικτικά, δύο από τις παλαιότερες ηχογραφήσεις του είναι οι εξής:

-Aristide Rota, Gramophone 2222l – 52117, Νάπολη, 1904
-Eugenio Cibelli, Columbia USA 1985 – E156, Νέα Υόρκη, 1904

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Στιχουργός:
[Ναπολιτάνικοι στίχοι: De Curtis Giambattista Ελληνικοί στίχοι: Άννινος Μπάμπης, Τσοκόπουλος Γιώργος]
Τραγουδιστές:
Καλαμπούσης Αντώνης
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Ορχήστρα
Χρονολογία ηχογράφησης:
1931
Τόπος ηχογράφησης:
Αθήνα
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
His Master's Voice
Αριθμός καταλόγου:
AO-2036
Αριθμός μήτρας:
OW-336
Διάρκεια:
3:26
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
HMV_AO2036_KoitaxeIFysisGyro
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Κοίταξε η φύσις γύρω", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=10249

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης