Leblebidji

Πρόκειται για το τραγούδι "İkinci Parça" από την οπερέτα "Leblebidji Horhor Agha" (Χορ-χορ αγάς, στραγαλοπώλης) σε μουσική του Αρμένιου συνθέτη Τιγκράν ή Ντικράν Τσουχατζιάν (Tigran ή Dikran Tchoukhajian, Κωνσταντινούπολη 1837 – Σμύρνη 11 Μαρτίου 1898) και κείμενο του Takvor Nalian. Πρωτοπαρουσιάστηκε στο θέατρο Francais της Κωνσταντινούπολης τον Νοέμβριο του 1875. To 1883 η «Αρμενική Θεατρική Ομάδα της Τουρκικής Οπερέτας», υπό την καθοδήγηση του ηθοποιού και σκηνοθέτη Σερόπ Μπενγκλιάν, θα παρουσιάσει την οπερέτα, μαζί με άλλα έργα του ίδιου συνθέτη, στο θέατρο του Φαλήρου. Ο "Λεμπλεμπιτζής Χορχόρ Αγάς" γνώρισε μεγάλη επιτυχία και απήχηση, μεταφράστηκε στα ελληνικά και παίχτηκε αναρίθμητες φορές. Η επίδρασή του στην ανάπτυξη του κωμειδυλλίου και της ελληνικής οπερέτας υπήρξε καταλυτική, ενώ μελωδίες και τραγούδια του επηρέασαν και συνθέτες του ρεμπέτικου. Όπως σημειώνει ο Γιώργος Λεωτσάκος (βλ. Γιώργος Λεωτσάκος, "Αρμενία: Οδοιπορικό Δίπτυχο. ΙΙ: απαραιτήτως μουσικό!") αποτέλεσε «αναπόσπαστο κομμάτι της νεότερης ελληνικής μουσικής ιστορίας».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και όσα αναφέρει η Γεωργία Κονδύλη (βλ. 2014): «Εκτός από θεατρική δραστηριότητα ο θίασος Παπαϊωάννου εμφανίζει και κινηματογραφική: στα 1911 αναφέρεται ότι στον κινηματογράφο "Πατέ" της Σμύρνης παρουσιάζεται ως ταινία η οπερέτα Χορ Χορ Αγάς στην οποία δανείζουν την φωνή τους στα διάφορα πρόσωπα του έργου οι ηθοποιοί του θιάσου (Αμάλθεια 1911d). Ο Σολομωνίδης (1954, 197) επιβεβαιώνει ότι έγινε στο θίασο πρόταση από την εταιρεία Πατέ να παίξει ελληνικά και τουρκικά έργα για τον κινηματογράφο. Έτσι, το πρώτο έργο που επιλέχτηκε ήταν Ο Χορ χορ Αγάς. Η κινηματογράφηση πραγματοποιήθηκε σε μια τοποθεσία κοντά στο Μπουτζά».

Σχετικά με τον τόπο που πραγματοποιήθηκε η ηχογράφηση επισημαίνει ο Αριστομένης Καλυβιώτης (2015): «Ο κωδικός αυτός [η ένδειξη XSC δίπλα στον ανάγλυφο αριθμό μήτρας του δίσκου] προσδιορίζει ότι οι ηχογραφήσεις αυτές έγιναν στη Θεσσαλονίκη. Προβληματισμό όμως δημιούργησε το γεγονός ότι συμμετείχε σ’ αυτές η Σμυρναίικη Εστουδιαντίνα με τον τραγουδιστή Γιάννη Τσανάκα. Πήγε συνεπώς ο Τσανάκας με το συγκρότημά του στη Θεσσαλονίκη; Μήπως οι ηχοληψίες έγιναν στην Κωνσταντινούπολη, όπου κι άλλες φορές ηχογράφησαν εκεί σμυρναίικα συγκροτήματα για λογαριασμό της "Odeon Rec."; Στις ηχογραφήσεις όμως που έκανε τότε η "Odeon Rec." στην Κωνσταντινούπολη, υπάρχει πάνω στους δίσκους ο κωδικός XC. Συνεπώς, στο ερώτημα δεν μπορεί να δοθεί σίγουρη απάντηση προς το παρόν».

Στην ετικέτα αναγράφεται ως αριθμός μήτρας xSb 74 ενώ στην επιφάνεια του υλικού του δίσκου (shellac), στο περιθώριο ανάμεσα στην ετικέτα και στις αυλακώσεις,  υπάρχει εγχάρακτος ο αριθμός μήτρας XSC 74.

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
[Nalian Takvor]
Τραγουδιστές:
Estudiantina Smyrniote [Σμυρναϊκή Εστουδιαντίνα]
Χρονολογία ηχογράφησης:
1909
Τόπος ηχογράφησης:
Θεσσαλονίκη (;)
Γλώσσα/ες:
Τουρκικά
Εκδότης:
Odeon
Αριθμός καταλόγου:
X 54740
Αριθμός μήτρας:
XSC 74
Διάρκεια:
2:59
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Odeon_54740_Leblebidji
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Leblebidji ", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=4444

Πρόκειται για το τραγούδι "İkinci Parça" από την οπερέτα "Leblebidji Horhor Agha" (Χορ-χορ αγάς, στραγαλοπώλης) σε μουσική του Αρμένιου συνθέτη Τιγκράν ή Ντικράν Τσουχατζιάν (Tigran ή Dikran Tchoukhajian, Κωνσταντινούπολη 1837 – Σμύρνη 11 Μαρτίου 1898) και κείμενο του Takvor Nalian. Πρωτοπαρουσιάστηκε στο θέατρο Francais της Κωνσταντινούπολης τον Νοέμβριο του 1875. To 1883 η «Αρμενική Θεατρική Ομάδα της Τουρκικής Οπερέτας», υπό την καθοδήγηση του ηθοποιού και σκηνοθέτη Σερόπ Μπενγκλιάν, θα παρουσιάσει την οπερέτα, μαζί με άλλα έργα του ίδιου συνθέτη, στο θέατρο του Φαλήρου. Ο "Λεμπλεμπιτζής Χορχόρ Αγάς" γνώρισε μεγάλη επιτυχία και απήχηση, μεταφράστηκε στα ελληνικά και παίχτηκε αναρίθμητες φορές. Η επίδρασή του στην ανάπτυξη του κωμειδυλλίου και της ελληνικής οπερέτας υπήρξε καταλυτική, ενώ μελωδίες και τραγούδια του επηρέασαν και συνθέτες του ρεμπέτικου. Όπως σημειώνει ο Γιώργος Λεωτσάκος (βλ. Γιώργος Λεωτσάκος, "Αρμενία: Οδοιπορικό Δίπτυχο. ΙΙ: απαραιτήτως μουσικό!") αποτέλεσε «αναπόσπαστο κομμάτι της νεότερης ελληνικής μουσικής ιστορίας».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και όσα αναφέρει η Γεωργία Κονδύλη (βλ. 2014): «Εκτός από θεατρική δραστηριότητα ο θίασος Παπαϊωάννου εμφανίζει και κινηματογραφική: στα 1911 αναφέρεται ότι στον κινηματογράφο "Πατέ" της Σμύρνης παρουσιάζεται ως ταινία η οπερέτα Χορ Χορ Αγάς στην οποία δανείζουν την φωνή τους στα διάφορα πρόσωπα του έργου οι ηθοποιοί του θιάσου (Αμάλθεια 1911d). Ο Σολομωνίδης (1954, 197) επιβεβαιώνει ότι έγινε στο θίασο πρόταση από την εταιρεία Πατέ να παίξει ελληνικά και τουρκικά έργα για τον κινηματογράφο. Έτσι, το πρώτο έργο που επιλέχτηκε ήταν Ο Χορ χορ Αγάς. Η κινηματογράφηση πραγματοποιήθηκε σε μια τοποθεσία κοντά στο Μπουτζά».

Σχετικά με τον τόπο που πραγματοποιήθηκε η ηχογράφηση επισημαίνει ο Αριστομένης Καλυβιώτης (2015): «Ο κωδικός αυτός [η ένδειξη XSC δίπλα στον ανάγλυφο αριθμό μήτρας του δίσκου] προσδιορίζει ότι οι ηχογραφήσεις αυτές έγιναν στη Θεσσαλονίκη. Προβληματισμό όμως δημιούργησε το γεγονός ότι συμμετείχε σ’ αυτές η Σμυρναίικη Εστουδιαντίνα με τον τραγουδιστή Γιάννη Τσανάκα. Πήγε συνεπώς ο Τσανάκας με το συγκρότημά του στη Θεσσαλονίκη; Μήπως οι ηχοληψίες έγιναν στην Κωνσταντινούπολη, όπου κι άλλες φορές ηχογράφησαν εκεί σμυρναίικα συγκροτήματα για λογαριασμό της "Odeon Rec."; Στις ηχογραφήσεις όμως που έκανε τότε η "Odeon Rec." στην Κωνσταντινούπολη, υπάρχει πάνω στους δίσκους ο κωδικός XC. Συνεπώς, στο ερώτημα δεν μπορεί να δοθεί σίγουρη απάντηση προς το παρόν».

Στην ετικέτα αναγράφεται ως αριθμός μήτρας xSb 74 ενώ στην επιφάνεια του υλικού του δίσκου (shellac), στο περιθώριο ανάμεσα στην ετικέτα και στις αυλακώσεις,  υπάρχει εγχάρακτος ο αριθμός μήτρας XSC 74.

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
[Nalian Takvor]
Τραγουδιστές:
Estudiantina Smyrniote [Σμυρναϊκή Εστουδιαντίνα]
Χρονολογία ηχογράφησης:
1909
Τόπος ηχογράφησης:
Θεσσαλονίκη (;)
Γλώσσα/ες:
Τουρκικά
Εκδότης:
Odeon
Αριθμός καταλόγου:
X 54740
Αριθμός μήτρας:
XSC 74
Διάρκεια:
2:59
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Odeon_54740_Leblebidji
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Leblebidji ", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=4444

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης