Στην ετικέτα του δίσκου, το τραγούδι, o τίτλος του οποίου θα μπορούσε να αποδοθεί "Γαρίφαλό μου, βάσανό μου", χαρακτηρίζεται ως “kanto”. Θεωρείται, δηλαδή, ως μέρος του ρεπερτορίου των kantolar, ένας όρος που φαίνεται να πρωτοχρησιμοποιείται από τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους, κυρίως των μεγάλων αστικών κέντρων και ειδικά της Κωνσταντινούπολης, από την εποχή που ιταλικοί θίασοι έδιναν παραστάσεις εκεί. Αν και αρχικά τα kantolar ήταν συνδεδεμένα μόνο με την θεατρική μουσική, σύντομα αυτονομήθηκαν, οπότε και με τον όρο “kanto” (ενικός του kantolar) πλέον περιγράφονταν οποιεσδήποτε λαϊκές και ελαφρές κοσμικές τραγουδιστικές φόρμες (βλ. Pennanen, 2004: 9, O'Connel, 2006: 276, Beşiroğlu & Girgin, 2018: 49).

Πάνω στη μελωδία του τραγουδιού "Caranfilim har bana" βασίζεται και ένα άλλο τουρκικό τραγούδι που αναφέρεται σε σημαντικά ιστορικά γεγονότα. Συγκεκριμένα στην επαναφορά σε ισχύ από τον σουλτάνο Αμπντούλ Χαμίτ Β', το 1908, του Οθωμανικού Συντάγματος του 1876, μετά την Επανάσταση των Νεότουρκων (για περισσότερα βλ. εδώ).

Ηχογραφήθηκε, με τον τίτλο "Vatan Canto", από τον Nubar Effendi στην Κωνσταντινούπολη το 1908-1909 (Odeon Cx 1952 ; – 54584) και από την Gülistan Hanım, με τον Arap Mehmet στο ζουρνά, στις 8 Μαρτίου 1909 στην Κωνσταντινούπολη με τον τίτλο "Hürriyet Şarkı - Gecemiz gündüz oldu" [Gramophone 12418 b – 6-12380 και επανέκδοση από τη Victor (63058-A)].

Σημειώνουμε, επίσης, ότι στους δισκογραφικούς καταλόγους έχουν εντοπιστεί και άλλες ηχογραφήσεις οι οποίες πιθανόν να σχετίζονται με το εν λόγω τραγούδι. Για καμία, όμως, δεν έχει εντοπιστεί ηχητικό υλικό (ενδεικτικά):

– "Neva Hürriyet Şarkı - Kalkın ey vatandaşlar", Ibrahim Effendi, Κωνσταντινούπολη, 26 Φεβρουαρίου 1909 (Gramophone 12261 b – 6-12224, Zonophone X-4-102073 και Victor 63062-A).
– "Hürriyet Kanto - Kalkın ey vatandaşlar", Karakaş Efendi, 8 Μαρτίου 1909 (Gramophone 12395 b – 6-12359 και Zonophone X-6-102149).
– "Vatan Kanto - Kalkın ey vatandaşlar, Naki Efendi, Θεσσαλονίκη, Μάρτιος 1909 (Gramophone 12722 b – 6-12586).

Όπως επισημαίνουν οι Rivka Havassy και Edwin Seroussi στη μουσική έκδοση "Eastern Mediterranean Judeo-Spanish Songs from the EMI Archive Trust (1907-1912)", τραγούδι με ανάλογο θέμα, την επαναφορά σε ισχύ, το 1908, του Οθωμανικού Συντάγματος του 1876, βασισμένο στο ίδιο μελωδικό υλικό καταγράφεται και στο σεφαραδίτικο ρεπερτόριο. Σύμφωνα με την παραπάνω πηγή, πρόκειται για μια συντομευμένη εκδοχή του "Cante nuevo por la constitución, compuesto por se[ñor] Joseph Pinto, cantado a la misma voz del cante en turko Yaşasın Hürriyet adalet…, δηλαδή για το «Νέο τραγούδι για το σύνταγμα, σύνθεση του πρεσβύτερου Joseph Pinto, τραγουδισμένο στην ίδια μελωδία με το τουρκικό τραγούδι Yaşasın Hürriyet adalet» [Ζήτω η ελευθερία,η δικαιοσύνη], που δημοσιεύτηκε στο ιουδαιο-ισπανικό περιοδικό El Djugueton (Κωνσταντινούπολη) της 10ης Νοεμβρίου 1908. Ηχογραφήθηκε από τον Jacob Algava στη Θεσσαλονίκη τον Μάρτιο 1909 με τον τίτλο "Hermanos mis queridos" (Gramophone 12750 b – 2-12650).

Τραγούδι με ανάλογη θεματολογία και τίτλο "Marche de Niyazi et Enver Bey - Hürriyet Marşı" συνέθεσε και Βασίλειος Σιδερής σε τουρκικούς στίχους του Αναστασίου Τοκατλόγλου.

Η Gramophone Company ιδρύθηκε το 1897 στο Λονδίνο από τον William Barry Owen, ως ευρωπαϊκός βραχίονας της επιχείρησης του Emile Berliner, επινοητή του δίσκου και του γραμμοφώνου. Γρήγορα εξελίχθηκε σε βασικό παίκτη της αναδυόμενης βιομηχανίας, επενδύοντας σε διεθνή παραρτήματα και τεχνολογία. Το πρώτο της έμβλημα ήταν ο “Recording Angel”, ενώ από τις αρχές του 20ού αιώνα υιοθετήθηκε και το “His Master’s Voice”, που καθιερώθηκε περί το 1909 ως το εμβληματικό σήμα. Το 1903 απέκτησε την Zonophone (ιδρ. 1899, ΗΠΑ), η οποία ενσωματώθηκε στον όμιλο. Το 1917 ιδρύθηκε η Columbia Graphophone Company Ltd. στο Ηνωμένο Βασίλειο ως θυγατρική της αμερικανικής Columbia Phonograph Company. Το 1922, η Columbia UK αυτονομήθηκε πλήρως και το 1926 εξαγόρασε τον πολυεθνικό όμιλο Carl Lindström A.G., με τις ετικέτες Parlophone, Odeon και Beka. Το 1931, η Columbia (UK) συγχωνεύτηκε με την Gramophone και δημιουργήθηκε η EMI.

Η Gramophone ασχολήθηκε νωρίς με τα ελληνόφωνα ρεπερτόρια. Από το 1903 ελληνόφωνες ηχογραφήσεις έγιναν στην Κωνσταντινούπολη, ακολουθούμενες από εγγραφές σε Αθήνα (1907), Θεσσαλονίκη (1909–1911), Σμύρνη (1911), αλλά και σε στούντιο σε Βιέννη και Λονδίνο. Οι ηχογραφήσεις πραγματοποιούνταν είτε με κινητά συνεργεία είτε σε εγκαταστάσεις άλλων χωρών, ενώ οι δίσκοι τυπώνονταν κυρίως στο Λονδίνο· παράλληλα, λειτουργούσε και εργοστάσιο στο Ανόβερο, ήδη πριν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι κυκλοφορίες διανέμονταν διεθνώς, είτε μέσω θυγατρικών είτε μέσω συνεργατών.

Στον ελληνικό χώρο, η διανομή βασίστηκε σε αντιπροσωπείες. Από το 1909, το γραφείο Abravanel, Capouano & Benveniste στη Θεσσαλονίκη συντόνιζε τη διαχείριση του ρεπερτορίου στη Μακεδονία και την Ήπειρο. Στη δεκαετία του 1920, ο Karl Friedrich Vogel (γενικός πράκτορας της Gramophone για την Ανατολική Μεσόγειο) είχε κεντρικό ρόλο από την Αλεξάνδρεια. Μετά τον θάνατό του το 1929, η εταιρεία ανέθεσε την αποκλειστική αντιπροσώπευση της Αθήνας στον Δημήτριο Κισσόπουλο. Το 1935 ανέλαβαν οι Αδελφοί Λαμπρόπουλοι, διαχειριζόμενοι το εργοστάσιο της Columbia στη Ριζούπολη – έργο που είχε ολοκληρωθεί ήδη από το 1930 και απέκτησε στούντιο ηχογράφησης το 1935. Η συνεργασία τους με την EMI κράτησε μέχρι τα τέλη του 1970, οπότε η δραστηριότητα μεταφέρθηκε στην EMIAL, θυγατρική που είχε ιδρυθεί το 1961. Το 1991, η EMIAL συγχωνεύτηκε με τη Minos του Μίνωα Μάτσα, δημιουργώντας την Minos-EMI.

Η ιστορική διαδρομή της Gramophone στον ελληνόφωνο χώρο φωτίζει πώς οι τοπικές ηχογραφήσεις εντάχθηκαν σε υπερεθνικά δίκτυα παραγωγής και διανομής, τα οποία όχι απλώς υπερέβαιναν το τοπικό αλλά το επανανοηματοδοτούσαν. Σε αυτό το πλαίσιο, η Gramophone δεν υπήρξε μόνο δίαυλος διάδοσης, αλλά και καταλύτης στη διαμόρφωση του «ελληνικού ήχου» του 20ού αιώνα.

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης