Οι γρεναδιέροι

Μεταξύ του διάσημου Canzone Napoletana, του ναπολιτάνικου τραγουδιού, και του ελληνικού αστικού λαϊκού του 19ου και του 20ού αιώνα αναπτύχθηκε μια ιδιαίτερη σχέση, η οποία αποτυπώνεται στη δισκογραφία. Αρκετές από αυτές τις περιπτώσεις, στις οποίες οι Έλληνες μουσικοί οικειοποιήθηκαν παλαιότερα ναπολιτάνικα τραγούδια, έχουν ήδη εντοπιστεί και τεκμηριωθεί. Πέραν, όμως, από τη Νάπολη, σχέσεις αναπτύχθηκαν γενικότερα με το ιταλόφωνο τραγούδι. Η οικειοποίηση είναι διττή, όπως στην περίπτωση του Canzone Napoletana αλλά και των γαλλικών chansons: αφορά αφενός τον στίχο ο οποίος πλέον είναι ελληνικός, αλλά, αφετέρου, και τις πρακτικές εκτέλεσης: διαφορετικό οργανολόγιο, διαφορετικό τραγουδιστικό ύφος, συχνά διαφοροποιήσεις στις μελωδικές και ρυθμικές φόρμες, και στις αρμονίες. Οι Έλληνες μουσικοί προσαρμόζουν αυτό που ακούν στη δική τους συνθήκη, με βάση τις δικές τους δυνατότητες. Το δίκτυο του θεάτρου αποτελεί περιβάλλον-κλειδί για την διακίνηση μουσικής και η σχέση των δύο (μουσικής–θεάτρου) είναι περισσότερο από δυναμική. Μία τέτοια περίπτωση αποτελεί το τραγούδι με τίτλο “Οι γρεναδιέροι”.

Πρόκειται για το ντουέτο Νινής – Μπερνάντο "Nell'ebrezza d'un dolce sospir" (Με τη μέθη ενός γλυκού αναστεναγμού) με ελληνικούς στίχους, από την τρίτη πράξη της ιταλικής κωμικής οπερέτας "I granatieri", σε μουσική του Ναπολιτάνου συνθέτη Vincenzo Valente και λιμπρέτο στην ιταλική γλώσσα των Guglielmo Méry και Raffaele Della Campa. Παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Teatro Gerbino του Τορίνο στις 26 Οκτωβρίου 1889.

Tο σπαρτίτο της οπερέτας για φωνή και πιάνο εκδόθηκε στο Μιλάνο από τον οίκο Edizioni Ricordi το 1892 και το λιμπρέτο το 1893 στο Τορίνο, από την Tipografia Carlo Guadagnini.
Στην ιταλική ιστορική δισκογραφία έχουν εντοπιστεί μέχρι στιγμής οι εξής ηχογραφήσεις, την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα:

- Pilade de Paoli – Roberti Giuditta, Μιλάνο, Σεπτέμβριος 1902 (Zonophone 10592)
- Tina Scognamiglio – Aristide Rota, Μιλάνο, 1905 (Gramophone 7600b – 54275)
- Lison (Elisa Petri) – Fercor (Ferruccio Corradetti), Μιλάνο, 13 Φεβρουαρίου 1907  (Fonotipia XPh2458 – 62050)
- Bice Lucchini – Luigi Baldassare, Μιλάνο, 1909; (Columbia 10892 – E1174)

Σύμφωνα με την ελληνική παρτιτούρα που κυκλοφόρησε στην Αθήνα από τις εκδόσεις Deanworth & Καββάδης, το τραγούδι συμπεριλήφθηκε στο κωμειδύλλιο – σύμφωνα με την παρτιτούρα, επιθεώρηση κατά τον Θόδωρο Χατζηπανταζή – "Πρώτον πυρ", σε κείμενο του Μιχαήλ (Μίκιου) Λάμπρου. Όπως αναφέρεται στην εφημερίδα Άστυ (αρ. 1844, Δευτέρα 19 Ιουνίου 1895): «Έχει άσματα υπέρ τα είκοσι, ποιηθέντα μεν υπό του κ. Λάμπρου Αστέρη, διασκευασθέντα δε επί διαφόρων μελωδημάτων υπό του κ. Σπινέλη». Το "Πρώτον πυρ" παρουσιάστηκε για πρώτη φορά από τον θίασο Αλεξιάδη – Παντοπούλου – Ζάνου στο θέατρο Τσόχα στην Αθήνα, στις 19 Ιουνίου 1895.

Η μετάφραση του λιμπρέτου της οπερέτας στα ελληνικά εκδόθηκε τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα από τον οίκο Φέξη στη σειρά «Μελοδραματική Βιβλιοθήκη Φέξη», την επιμέλεια της οποίας είχαν ο Διονύσης Λαυράγκας και ο Ν. Ποριώτης. Παρτιτούρα του τραγουδιού, με τον αριθμό 128, κυκλοφόρησε και από τον οίκο Φέξη.

Ο Αθανάσιος Τρικούπης (2015: 32–34, 49) αναφέρει ότι αποσπάσματα από την οπερέτα εντάσσονται στο ρεπερτόριο των συναυλιών του Νέου Φιλαρμονικού Συλλόγου Ζακύνθου καθώς και της Φιλαρμονικής Σχολής Κεφαλληνίας, από τις αρχές του 20ού αιώνα, πιθανόν και νωρίτερα.

Σύμφωνα με το DAHR η ελληνική μετάφραση των στίχων έγινε από τον Μάριο Λυμπερόπουλο.

Με τα μέχρι τώρα συλλεχθέντα στοιχεία η παρούσα ηχογράφηση αποτελεί τη μοναδική καταγραφή της ιταλικής οπερέτας στην ελληνική ιστορική δισκογραφία.

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
[Ιταλικό λιμπρέτο: Campa Raffaele Della, Méry Guglielmo Ελληνικοί στίχοι: Λυμπερόπουλος Μάριος]
Τραγουδιστές:
Κλημεντίου Φλωρεντία, Λυμπερόπουλος Μάριος
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
King's Ορχήστρα [2 βιολιά, βιόλα, φλάουτο, τούμπα, 2 κορνέτες, κλαρινέτο, τρομπόνι]
Διεύθυνση Ορχήστρας:
Shilkret Nathaniel
Χρονολογία ηχογράφησης:
05/04/1918
Τόπος ηχογράφησης:
Νέα Υόρκη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Victor
Αριθμός καταλόγου:
VI-72047-A
Αριθμός μήτρας:
B 21569
Διάρκεια:
2:53
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Vi_72047_OiGrenadieroi
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Οι γρεναδιέροι", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=9430

Μεταξύ του διάσημου Canzone Napoletana, του ναπολιτάνικου τραγουδιού, και του ελληνικού αστικού λαϊκού του 19ου και του 20ού αιώνα αναπτύχθηκε μια ιδιαίτερη σχέση, η οποία αποτυπώνεται στη δισκογραφία. Αρκετές από αυτές τις περιπτώσεις, στις οποίες οι Έλληνες μουσικοί οικειοποιήθηκαν παλαιότερα ναπολιτάνικα τραγούδια, έχουν ήδη εντοπιστεί και τεκμηριωθεί. Πέραν, όμως, από τη Νάπολη, σχέσεις αναπτύχθηκαν γενικότερα με το ιταλόφωνο τραγούδι. Η οικειοποίηση είναι διττή, όπως στην περίπτωση του Canzone Napoletana αλλά και των γαλλικών chansons: αφορά αφενός τον στίχο ο οποίος πλέον είναι ελληνικός, αλλά, αφετέρου, και τις πρακτικές εκτέλεσης: διαφορετικό οργανολόγιο, διαφορετικό τραγουδιστικό ύφος, συχνά διαφοροποιήσεις στις μελωδικές και ρυθμικές φόρμες, και στις αρμονίες. Οι Έλληνες μουσικοί προσαρμόζουν αυτό που ακούν στη δική τους συνθήκη, με βάση τις δικές τους δυνατότητες. Το δίκτυο του θεάτρου αποτελεί περιβάλλον-κλειδί για την διακίνηση μουσικής και η σχέση των δύο (μουσικής–θεάτρου) είναι περισσότερο από δυναμική. Μία τέτοια περίπτωση αποτελεί το τραγούδι με τίτλο “Οι γρεναδιέροι”.

Πρόκειται για το ντουέτο Νινής – Μπερνάντο "Nell'ebrezza d'un dolce sospir" (Με τη μέθη ενός γλυκού αναστεναγμού) με ελληνικούς στίχους, από την τρίτη πράξη της ιταλικής κωμικής οπερέτας "I granatieri", σε μουσική του Ναπολιτάνου συνθέτη Vincenzo Valente και λιμπρέτο στην ιταλική γλώσσα των Guglielmo Méry και Raffaele Della Campa. Παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Teatro Gerbino του Τορίνο στις 26 Οκτωβρίου 1889.

Tο σπαρτίτο της οπερέτας για φωνή και πιάνο εκδόθηκε στο Μιλάνο από τον οίκο Edizioni Ricordi το 1892 και το λιμπρέτο το 1893 στο Τορίνο, από την Tipografia Carlo Guadagnini.
Στην ιταλική ιστορική δισκογραφία έχουν εντοπιστεί μέχρι στιγμής οι εξής ηχογραφήσεις, την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα:

- Pilade de Paoli – Roberti Giuditta, Μιλάνο, Σεπτέμβριος 1902 (Zonophone 10592)
- Tina Scognamiglio – Aristide Rota, Μιλάνο, 1905 (Gramophone 7600b – 54275)
- Lison (Elisa Petri) – Fercor (Ferruccio Corradetti), Μιλάνο, 13 Φεβρουαρίου 1907  (Fonotipia XPh2458 – 62050)
- Bice Lucchini – Luigi Baldassare, Μιλάνο, 1909; (Columbia 10892 – E1174)

Σύμφωνα με την ελληνική παρτιτούρα που κυκλοφόρησε στην Αθήνα από τις εκδόσεις Deanworth & Καββάδης, το τραγούδι συμπεριλήφθηκε στο κωμειδύλλιο – σύμφωνα με την παρτιτούρα, επιθεώρηση κατά τον Θόδωρο Χατζηπανταζή – "Πρώτον πυρ", σε κείμενο του Μιχαήλ (Μίκιου) Λάμπρου. Όπως αναφέρεται στην εφημερίδα Άστυ (αρ. 1844, Δευτέρα 19 Ιουνίου 1895): «Έχει άσματα υπέρ τα είκοσι, ποιηθέντα μεν υπό του κ. Λάμπρου Αστέρη, διασκευασθέντα δε επί διαφόρων μελωδημάτων υπό του κ. Σπινέλη». Το "Πρώτον πυρ" παρουσιάστηκε για πρώτη φορά από τον θίασο Αλεξιάδη – Παντοπούλου – Ζάνου στο θέατρο Τσόχα στην Αθήνα, στις 19 Ιουνίου 1895.

Η μετάφραση του λιμπρέτου της οπερέτας στα ελληνικά εκδόθηκε τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα από τον οίκο Φέξη στη σειρά «Μελοδραματική Βιβλιοθήκη Φέξη», την επιμέλεια της οποίας είχαν ο Διονύσης Λαυράγκας και ο Ν. Ποριώτης. Παρτιτούρα του τραγουδιού, με τον αριθμό 128, κυκλοφόρησε και από τον οίκο Φέξη.

Ο Αθανάσιος Τρικούπης (2015: 32–34, 49) αναφέρει ότι αποσπάσματα από την οπερέτα εντάσσονται στο ρεπερτόριο των συναυλιών του Νέου Φιλαρμονικού Συλλόγου Ζακύνθου καθώς και της Φιλαρμονικής Σχολής Κεφαλληνίας, από τις αρχές του 20ού αιώνα, πιθανόν και νωρίτερα.

Σύμφωνα με το DAHR η ελληνική μετάφραση των στίχων έγινε από τον Μάριο Λυμπερόπουλο.

Με τα μέχρι τώρα συλλεχθέντα στοιχεία η παρούσα ηχογράφηση αποτελεί τη μοναδική καταγραφή της ιταλικής οπερέτας στην ελληνική ιστορική δισκογραφία.

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
[Ιταλικό λιμπρέτο: Campa Raffaele Della, Méry Guglielmo Ελληνικοί στίχοι: Λυμπερόπουλος Μάριος]
Τραγουδιστές:
Κλημεντίου Φλωρεντία, Λυμπερόπουλος Μάριος
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
King's Ορχήστρα [2 βιολιά, βιόλα, φλάουτο, τούμπα, 2 κορνέτες, κλαρινέτο, τρομπόνι]
Διεύθυνση Ορχήστρας:
Shilkret Nathaniel
Χρονολογία ηχογράφησης:
05/04/1918
Τόπος ηχογράφησης:
Νέα Υόρκη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Victor
Αριθμός καταλόγου:
VI-72047-A
Αριθμός μήτρας:
B 21569
Διάρκεια:
2:53
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Vi_72047_OiGrenadieroi
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Οι γρεναδιέροι", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=9430

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης