Λατέρνα της Πόλης

Πρόκειται για ορχηστρικό σκοπό, αρκετά δημοφιλή ακόμη και σήμερα στο σύγχρονο λαϊκό ρεπερτόριο, ο οποίος με βάση τα μέχρι τώρα στοιχεία φαίνεται να ηχογραφήθηκε στην Αμερική. Τον σκοπό μοιράζονται πολλά «εθνικά» ρεπερτόρια· κύριοι αγωγοί του, όμως, δείχνουν πως αποτέλεσαν οι Εβραίοι και οι Έλληνες μουσικοί. Στο Discography of American Historical Recordings (DAHR) συναντάμε τις εξής πληροφορίες:

Στις 15 Αυγούστου του 1927, η ορχήστρα του Κώστα Παπαγκίκα ηχογραφεί στη Νέα Υόρκη το ορχηστρικό “Η λατέρνα της πόλης” (Okeh W 81229 – 82507). Πρόκειται για εκδοχή του σκοπού που μας ενδιαφέρει.

Περίπου ένα μήνα αργότερα, στις 29 Σεπτεμβρίου του 1927, η ορχήστρα του Dimitry Kornienko ηχογραφεί το ορχηστρικό “Katerinke” (Victor BE 40254). Η ιστορία του Kornienko είναι ενδιαφέρουσα: γεννημένος το 1888 στο Κίεβο της Ουκρανίας, μεταναστεύει στην Αμερική στα τέλη του 1923. Στην εγγραφή του στο πλοίο Βύρων, το οποίο παίρνει από την Κωνσταντινούπολη, δηλώνει ρωσική εθνικότητα και ως προηγούμενο τόπο κατοικίας του το Μπατούμι, πόλη της σημερινής Γεωργίας, στα σύνορα με την Τουρκία στη Μαύρη Θάλασσα. Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα φαίνεται να είναι και η πληροφορία που προέρχεται από τον Martin Schwartz, ότι στην Yiddish γλώσσα η λέξη “Katerinke” σημαίνει “λατέρνα” και αυτό λόγω του τρόπου θανάτου της Αγίας Αικατερίνης, επάνω σε μία ρόδα βασανιστηρίων.

Η συγκεκριμένη ηχογράφηση κυκλοφορεί στο εμπόριο με διάφορες εκδοχές, όσον αφορά τον τίτλο:

- I laterna tis polis (VΙ 80212)
- Katerinka (VΙ 80213)
- Η λατέρνα της Πόλης (VI 26 8037)
- Besarabia (VI 19023)

Όπως διαβάζουμε στο DAHR, κάθε κυκλοφορία της ηχογράφησης προορίζονταν και για μια διαφορετική «εθνική» αγορά της Αμερικής: ουκρανική, ρωσική, ρουμάνικη, πολωνέζικη, εβραϊκή, ελληνική.

Ο συγκρητισμός που παρατηρείται στις μουσικές πραγματώσεις των περιοχών όπου έζησαν και ηχογράφησαν Έλληνες, κυρίως στο κομμάτι των λαϊκών παραδόσεων, είναι μνημειώδης. Μία ακρόαση της ιστορικής δισκογραφίας, η οποία ξεκινάει στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα, στη Σμύρνη, στην Κωνσταντινούπολη και στην Νέα Υόρκη από το 1900, είναι αρκετή. Ένα ουσιαστικό κομμάτι αυτού του συγκρητισμού αφορά τους εβραίους, οι οποίοι αποτελούν βασικούς αγωγούς στην ανεπανάληπτη σε ποικιλία πολιτισμική παρακαταθήκη του ελληνόφωνου κόσμου. Δανείζονται και δανείζουν, αλλά και κουβαλούν πιο μακρινές παραδόσεις από τα μέρη που ζούσαν προηγουμένως και τους τόπους που ταξίδεψαν. Αποτελούν βασικούς συνομιλητές στην ελληνική οικουμένη, μαζί με μουσουλμάνους Οθωμανούς και Τούρκους, ορθόδοξους Έλληνες και Αρμένιους χριστιανούς, καθολικούς Έλληνες και λεβαντίνους, και συνθέτουν ένα πλούσιο μουσικό μωσαϊκό, το οποίο αποτελείται από ετερογενή αλλά αλληλοπεριχωρητικά παλίμψηστα: μία δεξαμενή στην οποία ο καθένας προσθέτει και από την οποία ο καθένας λαμβάνει.

Στην υπό εξέταση ιστορική δισκογραφία έχουν εντοπιστεί πλείστες όσες περιπτώσεις μελωδιών, οι οποίες αποτελούν και σήμερα μέρος του ρεπερτορίου τόσο των Ελλήνων όσο και των Εβραίων. Όσον αφορά στους Σεφαραδίτες Εβραίους, οι κατηγορίες είναι δύο: είτε πρόκειται για Έλληνες, Εβραίους στο θρήσκευμα, οι οποίοι αλληλοδανείζονται με τους Ορθόδοξους Έλληνες, είτε πρόκειται για δάνεια από μη ελληνικά σεφαραδίτικα ρεπερτόρια, τα οποία συνομιλούν με τα ελληνικά. Όσον αφορά δε τους Ασκενάζι, πρόκειται για ένα corpus δισκογραφικού υλικού, στο οποίο εντοπίστηκαν εκδοχές των ίδιων έργων τόσο στο ελληνικό ρεπερτόριο όσο και στο ασκενάζι, το οποίο συχνά απαντά ως klezmer/Yiddish.

Έρευνα και κείμενο: Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Οργανικό
Τραγουδιστές:
Οργανικό
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Λουκιανού Καββαδία Νόβελτυ σεξτέτο (Μαντολινάτα και αρμόνικα)
Χρονολογία ηχογράφησης:
10/1928
Τόπος ηχογράφησης:
Νέα Υόρκη
Χορός / Ρυθμός:
Χασάπικος
Εκδότης:
Columbia USA
Αριθμός καταλόγου:
56130-F
Αριθμός μήτρας:
W 206038
Διάρκεια:
3:55
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 12'' (30 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Col_56130_LaternaTisPolis
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Λατέρνα της Πόλης", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=4094

Πρόκειται για ορχηστρικό σκοπό, αρκετά δημοφιλή ακόμη και σήμερα στο σύγχρονο λαϊκό ρεπερτόριο, ο οποίος με βάση τα μέχρι τώρα στοιχεία φαίνεται να ηχογραφήθηκε στην Αμερική. Τον σκοπό μοιράζονται πολλά «εθνικά» ρεπερτόρια· κύριοι αγωγοί του, όμως, δείχνουν πως αποτέλεσαν οι Εβραίοι και οι Έλληνες μουσικοί. Στο Discography of American Historical Recordings (DAHR) συναντάμε τις εξής πληροφορίες:

Στις 15 Αυγούστου του 1927, η ορχήστρα του Κώστα Παπαγκίκα ηχογραφεί στη Νέα Υόρκη το ορχηστρικό “Η λατέρνα της πόλης” (Okeh W 81229 – 82507). Πρόκειται για εκδοχή του σκοπού που μας ενδιαφέρει.

Περίπου ένα μήνα αργότερα, στις 29 Σεπτεμβρίου του 1927, η ορχήστρα του Dimitry Kornienko ηχογραφεί το ορχηστρικό “Katerinke” (Victor BE 40254). Η ιστορία του Kornienko είναι ενδιαφέρουσα: γεννημένος το 1888 στο Κίεβο της Ουκρανίας, μεταναστεύει στην Αμερική στα τέλη του 1923. Στην εγγραφή του στο πλοίο Βύρων, το οποίο παίρνει από την Κωνσταντινούπολη, δηλώνει ρωσική εθνικότητα και ως προηγούμενο τόπο κατοικίας του το Μπατούμι, πόλη της σημερινής Γεωργίας, στα σύνορα με την Τουρκία στη Μαύρη Θάλασσα. Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα φαίνεται να είναι και η πληροφορία που προέρχεται από τον Martin Schwartz, ότι στην Yiddish γλώσσα η λέξη “Katerinke” σημαίνει “λατέρνα” και αυτό λόγω του τρόπου θανάτου της Αγίας Αικατερίνης, επάνω σε μία ρόδα βασανιστηρίων.

Η συγκεκριμένη ηχογράφηση κυκλοφορεί στο εμπόριο με διάφορες εκδοχές, όσον αφορά τον τίτλο:

- I laterna tis polis (VΙ 80212)
- Katerinka (VΙ 80213)
- Η λατέρνα της Πόλης (VI 26 8037)
- Besarabia (VI 19023)

Όπως διαβάζουμε στο DAHR, κάθε κυκλοφορία της ηχογράφησης προορίζονταν και για μια διαφορετική «εθνική» αγορά της Αμερικής: ουκρανική, ρωσική, ρουμάνικη, πολωνέζικη, εβραϊκή, ελληνική.

Ο συγκρητισμός που παρατηρείται στις μουσικές πραγματώσεις των περιοχών όπου έζησαν και ηχογράφησαν Έλληνες, κυρίως στο κομμάτι των λαϊκών παραδόσεων, είναι μνημειώδης. Μία ακρόαση της ιστορικής δισκογραφίας, η οποία ξεκινάει στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα, στη Σμύρνη, στην Κωνσταντινούπολη και στην Νέα Υόρκη από το 1900, είναι αρκετή. Ένα ουσιαστικό κομμάτι αυτού του συγκρητισμού αφορά τους εβραίους, οι οποίοι αποτελούν βασικούς αγωγούς στην ανεπανάληπτη σε ποικιλία πολιτισμική παρακαταθήκη του ελληνόφωνου κόσμου. Δανείζονται και δανείζουν, αλλά και κουβαλούν πιο μακρινές παραδόσεις από τα μέρη που ζούσαν προηγουμένως και τους τόπους που ταξίδεψαν. Αποτελούν βασικούς συνομιλητές στην ελληνική οικουμένη, μαζί με μουσουλμάνους Οθωμανούς και Τούρκους, ορθόδοξους Έλληνες και Αρμένιους χριστιανούς, καθολικούς Έλληνες και λεβαντίνους, και συνθέτουν ένα πλούσιο μουσικό μωσαϊκό, το οποίο αποτελείται από ετερογενή αλλά αλληλοπεριχωρητικά παλίμψηστα: μία δεξαμενή στην οποία ο καθένας προσθέτει και από την οποία ο καθένας λαμβάνει.

Στην υπό εξέταση ιστορική δισκογραφία έχουν εντοπιστεί πλείστες όσες περιπτώσεις μελωδιών, οι οποίες αποτελούν και σήμερα μέρος του ρεπερτορίου τόσο των Ελλήνων όσο και των Εβραίων. Όσον αφορά στους Σεφαραδίτες Εβραίους, οι κατηγορίες είναι δύο: είτε πρόκειται για Έλληνες, Εβραίους στο θρήσκευμα, οι οποίοι αλληλοδανείζονται με τους Ορθόδοξους Έλληνες, είτε πρόκειται για δάνεια από μη ελληνικά σεφαραδίτικα ρεπερτόρια, τα οποία συνομιλούν με τα ελληνικά. Όσον αφορά δε τους Ασκενάζι, πρόκειται για ένα corpus δισκογραφικού υλικού, στο οποίο εντοπίστηκαν εκδοχές των ίδιων έργων τόσο στο ελληνικό ρεπερτόριο όσο και στο ασκενάζι, το οποίο συχνά απαντά ως klezmer/Yiddish.

Έρευνα και κείμενο: Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Οργανικό
Τραγουδιστές:
Οργανικό
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Λουκιανού Καββαδία Νόβελτυ σεξτέτο (Μαντολινάτα και αρμόνικα)
Χρονολογία ηχογράφησης:
10/1928
Τόπος ηχογράφησης:
Νέα Υόρκη
Χορός / Ρυθμός:
Χασάπικος
Εκδότης:
Columbia USA
Αριθμός καταλόγου:
56130-F
Αριθμός μήτρας:
W 206038
Διάρκεια:
3:55
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 12'' (30 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Col_56130_LaternaTisPolis
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Λατέρνα της Πόλης", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=4094

Δείτε επίσης