Dareldime tzitzim bana

Το δίκτυο μέσα στο οποίο συμμετέχει το ελληνόφωνο αστικό λαϊκό τραγούδι, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς του, είναι μεγαλειώδες. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν με το Canzone Napoletana, τα γαλλικά chansons, τις μουσικές της εβραϊκής οικουμένης, του ισπανικού κόσμου, των εδαφών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και άλλα αμέτρητα υπο-δίκτυα. Τα πολιτισμικά αυτά πλέγματα αλληλοεπηρεάστηκαν με τις ελληνικές μουσικές, από την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σχηματίζοντας ένα α-σύνορο και συγκρητικό πολιτισμικό πλαίσιο. Τα δίκτυα αυτά, μέσω πολυποίκιλων διαδρομών, συνάντησαν το δίκτυο των ελληνόφωνων μουσικών. Όπως είναι φυσικό, στα μεγάλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας γύρω από την Μεσόγειο θάλασσα, οι «συνομιλίες» των ελληνόφωνων με τους συνενοίκους τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους υπήρξαν περισσότερο από έντονες. Τα σχετικά τεκμήρια καταδεικνύουν τις μεταξύ τους μουσικές ανταλλαγές και αποσαφηνίζουν μια οικουμένη όπου όλοι συνεισφέρουν στο μεγάλο μουσικό «χωνευτήρι» και όλοι μπορούν να αντλήσουν από αυτό. Και να το επανακαταθέσουν, σε νέα μορφή, με αναδιαμορφωμένο το κείμενό του και το νόημά του, με άλλοτε σαφείς και άλλοτε θολές παραπομπές στο προ-κείμενό του. Μέχρι να το ανασύρει ξανά κάποιος άλλος, μέσα από το «χωνευτήρι», ώστε να γίνεται ξεκάθαρο πως, στην αναδημιουργική και δυναμική αυτή διαδικασία όπου η ρευστότητα κυριαρχεί, τέλος δεν θα υπάρξει. Μια περίπτωση που προέρχεται από τέτοιου τύπου ρεπερτόρια είναι και το “Χαρικλάκι”.

Πρόκειται για έναν εκ των δημοφιλέστερων σκοπών του αστικού λαϊκού τραγουδιού, ο οποίος έχει γνωρίσει πολλές ηχογραφήσεις, ιστορικές και νεότερες. Στην ελληνόφωνη δισκογραφία φαίνεται να μπαίνει το 1933, με δύο ηχογραφήσεις, οι οποίες ως συνθέσεις αποδίδονται στον Παναγιώτη Τούντα. Η μία ηχογραφείται με τραγουδίστρια την Ρόζα Εσκενάζυ (ανατύπωση στις 18 Οκτωβρίου του 1933, από τον δίσκο Parlophone 101321 – B 21674-I) και η άλλη με την Ρίτα Αμπατζή (Columbia WG 625 – DG 452). Η ηχογράφηση, την ίδια χρονιά ή ακόμη και τον ίδιο μήνα, ενός τραγουδιού περισσότερες από μία φορές είναι κάτι αρκετά συνηθισμένο. Ενδεχομένως, οι συνθέτες ή οι εταιρείες να μην είναι ικανοποιημένοι από την πορεία που διέγραψε στην αγορά η πρώτη ηχογράφηση, ή απλώς επιθυμούν και μία δεύτερη αισθητική προσέγγιση στο έργο τους. «Ο ίδιος μουσικός σκοπός υπόκειται σε αισθητικές μεταμορφώσεις, σκιαγραφώντας την υφολογία των ελληνόφωνων αστικών λαϊκών μουσικών, όχι ως επάλληλα ρεύματα με περιγεγραμμένα όρια (σμυρνέικο ρεμπέτικο, πειραιώτικο ρεμπέτικο), αλλά ως κατ’ εξοχήν διακειμενικό πεδίο. Στο πεδίο αυτό αναγνωρίζονται μεν συγκεκριμένα αισθητικά χαρακτηριστικά, αλλά των οποίων η φύση είναι κατ’ εξοχήν ρευστή, αφού τελούν σε διαρκή μετασχηματισμό. Η πολλαπλότητα των πραγματώσεων επιβάλλεται επομένως ως μεθοδολογική αφετηρία για την μελέτη τους. […] Η έννοια του “συγκεκριμένου” ανανοηματοδοτείται σε αυτές τις θεωρήσεις» (Ορδουλίδης, 2021: 420).

Το τραγούδι, όμως, φαίνεται πως είναι γνωστό και στο τουρκόφωνο αρμένικο ρεπερτόριο. Συγκεκριμένα, μέσα στην δεκαετία του 1920, ο Αρμένης μετανάστης στην Αμερική Douzjian (ίσως Mugirdich, στο μικρό), ηχογραφεί για την M.G. Parsekian το τραγούδι με τίτλο “Hokvon siretsi” (161 – MGP 530). Πρόκειται για το ίδιο τραγούδι, με μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εισαγωγή, η οποία παραπέμπει σε στρατιωτικού εμβατηρίου αισθητικές.

Περίπου τον Μάιο του 1921, το τραγούδι ηχογραφείται και πάλι στην Αμερική, αυτή τη φορά με τον τίτλο “Darıldın mı cicim bana”. Στα ελληνικά, θα μπορούσε να αποδοθεί ως «Με θύμωσες γλυκό μου». Πρόκειται για τον εικονιζόμενο δίσκο.

Έρευνα και κείμενο: Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Άγνωστος
Τραγουδιστές:
Steele Mary
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Βιολί, σαντούρι
Χρονολογία ηχογράφησης:
05/1921 (;)
Τόπος ηχογράφησης:
Νέα Υόρκη
Γλώσσα/ες:
Τουρκικά
Εκδότης:
Columbia USA
Αριθμός καταλόγου:
E-9030
Αριθμός μήτρας:
87427-2
Διάρκεια:
3:22
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Col_E9030_DareldimeTzitzimBana
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Dareldime tzitzim bana", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=9449

Το δίκτυο μέσα στο οποίο συμμετέχει το ελληνόφωνο αστικό λαϊκό τραγούδι, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς του, είναι μεγαλειώδες. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν με το Canzone Napoletana, τα γαλλικά chansons, τις μουσικές της εβραϊκής οικουμένης, του ισπανικού κόσμου, των εδαφών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και άλλα αμέτρητα υπο-δίκτυα. Τα πολιτισμικά αυτά πλέγματα αλληλοεπηρεάστηκαν με τις ελληνικές μουσικές, από την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σχηματίζοντας ένα α-σύνορο και συγκρητικό πολιτισμικό πλαίσιο. Τα δίκτυα αυτά, μέσω πολυποίκιλων διαδρομών, συνάντησαν το δίκτυο των ελληνόφωνων μουσικών. Όπως είναι φυσικό, στα μεγάλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας γύρω από την Μεσόγειο θάλασσα, οι «συνομιλίες» των ελληνόφωνων με τους συνενοίκους τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους υπήρξαν περισσότερο από έντονες. Τα σχετικά τεκμήρια καταδεικνύουν τις μεταξύ τους μουσικές ανταλλαγές και αποσαφηνίζουν μια οικουμένη όπου όλοι συνεισφέρουν στο μεγάλο μουσικό «χωνευτήρι» και όλοι μπορούν να αντλήσουν από αυτό. Και να το επανακαταθέσουν, σε νέα μορφή, με αναδιαμορφωμένο το κείμενό του και το νόημά του, με άλλοτε σαφείς και άλλοτε θολές παραπομπές στο προ-κείμενό του. Μέχρι να το ανασύρει ξανά κάποιος άλλος, μέσα από το «χωνευτήρι», ώστε να γίνεται ξεκάθαρο πως, στην αναδημιουργική και δυναμική αυτή διαδικασία όπου η ρευστότητα κυριαρχεί, τέλος δεν θα υπάρξει. Μια περίπτωση που προέρχεται από τέτοιου τύπου ρεπερτόρια είναι και το “Χαρικλάκι”.

Πρόκειται για έναν εκ των δημοφιλέστερων σκοπών του αστικού λαϊκού τραγουδιού, ο οποίος έχει γνωρίσει πολλές ηχογραφήσεις, ιστορικές και νεότερες. Στην ελληνόφωνη δισκογραφία φαίνεται να μπαίνει το 1933, με δύο ηχογραφήσεις, οι οποίες ως συνθέσεις αποδίδονται στον Παναγιώτη Τούντα. Η μία ηχογραφείται με τραγουδίστρια την Ρόζα Εσκενάζυ (ανατύπωση στις 18 Οκτωβρίου του 1933, από τον δίσκο Parlophone 101321 – B 21674-I) και η άλλη με την Ρίτα Αμπατζή (Columbia WG 625 – DG 452). Η ηχογράφηση, την ίδια χρονιά ή ακόμη και τον ίδιο μήνα, ενός τραγουδιού περισσότερες από μία φορές είναι κάτι αρκετά συνηθισμένο. Ενδεχομένως, οι συνθέτες ή οι εταιρείες να μην είναι ικανοποιημένοι από την πορεία που διέγραψε στην αγορά η πρώτη ηχογράφηση, ή απλώς επιθυμούν και μία δεύτερη αισθητική προσέγγιση στο έργο τους. «Ο ίδιος μουσικός σκοπός υπόκειται σε αισθητικές μεταμορφώσεις, σκιαγραφώντας την υφολογία των ελληνόφωνων αστικών λαϊκών μουσικών, όχι ως επάλληλα ρεύματα με περιγεγραμμένα όρια (σμυρνέικο ρεμπέτικο, πειραιώτικο ρεμπέτικο), αλλά ως κατ’ εξοχήν διακειμενικό πεδίο. Στο πεδίο αυτό αναγνωρίζονται μεν συγκεκριμένα αισθητικά χαρακτηριστικά, αλλά των οποίων η φύση είναι κατ’ εξοχήν ρευστή, αφού τελούν σε διαρκή μετασχηματισμό. Η πολλαπλότητα των πραγματώσεων επιβάλλεται επομένως ως μεθοδολογική αφετηρία για την μελέτη τους. […] Η έννοια του “συγκεκριμένου” ανανοηματοδοτείται σε αυτές τις θεωρήσεις» (Ορδουλίδης, 2021: 420).

Το τραγούδι, όμως, φαίνεται πως είναι γνωστό και στο τουρκόφωνο αρμένικο ρεπερτόριο. Συγκεκριμένα, μέσα στην δεκαετία του 1920, ο Αρμένης μετανάστης στην Αμερική Douzjian (ίσως Mugirdich, στο μικρό), ηχογραφεί για την M.G. Parsekian το τραγούδι με τίτλο “Hokvon siretsi” (161 – MGP 530). Πρόκειται για το ίδιο τραγούδι, με μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα εισαγωγή, η οποία παραπέμπει σε στρατιωτικού εμβατηρίου αισθητικές.

Περίπου τον Μάιο του 1921, το τραγούδι ηχογραφείται και πάλι στην Αμερική, αυτή τη φορά με τον τίτλο “Darıldın mı cicim bana”. Στα ελληνικά, θα μπορούσε να αποδοθεί ως «Με θύμωσες γλυκό μου». Πρόκειται για τον εικονιζόμενο δίσκο.

Έρευνα και κείμενο: Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Άγνωστος
Τραγουδιστές:
Steele Mary
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Βιολί, σαντούρι
Χρονολογία ηχογράφησης:
05/1921 (;)
Τόπος ηχογράφησης:
Νέα Υόρκη
Γλώσσα/ες:
Τουρκικά
Εκδότης:
Columbia USA
Αριθμός καταλόγου:
E-9030
Αριθμός μήτρας:
87427-2
Διάρκεια:
3:22
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Col_E9030_DareldimeTzitzimBana
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Dareldime tzitzim bana", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=9449

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης