Γαρουφαλάκι

Πρόκειται για μία από τις πολλές περιπτώσεις που υπογραμμίζουν τις στενές σχέσεις Νάπολης – Σμύρνης. Το “Γαρουφαλάκι” ανήκει σε ένα corpus ηχογραφημένων τραγουδιών, στα οποία οι Έλληνες πρωταγωνιστές δανείστηκαν μουσική ή/και στίχο από προϋπάρχοντα ναπολιτάνικα. Η οικειοποίηση είναι διττή: αφορά αφενός τον στίχο ο οποίος πλέον είναι ελληνικός (απ’ ό,τι δείχνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία, δεν έχει καμία σχέση με τον πρωτότυπο), αλλά, αφετέρου, αφορά και τις πρακτικές εκτέλεσης: διαφορετικό οργανολόγιο, διαφορετικό τραγουδιστικό ύφος, συχνά διαφοροποιήσεις στις μελωδικές και ρυθμικές φόρμες, αλλά και στις αρμονίες. Οι Έλληνες μουσικοί προσαρμόζουν αυτό που ακούν στη δική τους συνθήκη, με βάση τις δικές τους δυνατότητες. Άλλωστε, ούτως ή άλλως η συνθήκη των μαντολίνων, των κιθάρων, των μαρς, της φωνητικής πολυφωνίας και του bel canto φωνητικού ιδιώματος αποτελούν χαρακτηριστικά που φανερώνουν τις σχέσεις μεταξύ του Canzone Napoletana και του ελληνόφωνου αστικού λαϊκού τραγουδιού. Η δισκογραφία αποτελεί σημαντικότατο εργαλείο στην έρευνα και στην κατανόηση των σχέσεων αυτών.

Πρόκειται για ελληνική διασκευή του ναπολιτάνικου τραγουδιού "L'Altalena" ή "Altalena", το οποίο γνώρισε επιτυχία και στη Γαλλία με τον τίτλο "Balançoire". Σύμφωνα με την έκδοση Le Rideau artistique et littéraire: journal des théâtres Montparnasse (Νο 483, σελ. 4, 1907), το τραγούδι περιλαμβάνεται ανάμεσα στα τρία ναπολιτάνικα τραγούδια που παρουσίασε η Maria Caira με την ορχήστρα του Coesar Terrore στο Théâtre Montparnasse, στο Παρίσι το 1907.

Αναφορικά με την πατρότητα του τραγουδιού σημειώνουμε τα εξής:

Το 1898 εκδόθηκε στη Φλωρεντία από τον οίκο Societá Editrice Fiorentina παρτιτούρα με τίτλο "L'Altalena" στο όνομα του F. Florentio. Την ίδια χρονιά εκδόθηκε από τον οίκο Forlivesi & C. στη Φλωρεντία παρτιτούρα (δες εδώ και εδώ) με τίτλο "Altalena" στην οποία αναφέρονται τα ονόματα του Giovanni Βattista Pirani στη διασκευή της μουσικής και του B. Torena ως στιχουργού. Αυτή η παρτιτούρα, η μόνη στην οποία κατέστη δυνατή η πρόσβαση, περιλαμβάνει το τραγούδι της παρούσας ηχογράφησης.

Στην ετικέτα του δίσκου Odeon No 36550, που περιλαμβάνει τη γαλλική εκδοχή του τραγουδιού με τίτλο "Balançoire", ως συνθέτης αναγράφεται G. Β. Pirani, ενώ στον κατάλογο της Odeon, στα στοιχεία της ίδιας ηχογράφησης, αναγράφονται τα ονόματα "(Selesi / Florentis)".

Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων που προέκυψε από την έρευνα του Allan Kelly, το DAHR, την ιστοσελίδα του αρχείου του Yuri Bernikov και άλλες πηγές, τραγούδι με τίτλο "L'Altalena", το οποίο σε κάποιες περιπτώσεις συνοδεύεται από τον χαρακτηρισμό "canzone popolare" ή "canzone italiana", ηχογραφήθηκε αρκετές φορές στην ιστορική δισκογραφία σε διάφορα μέρη (Λονδίνο, Βιέννη, Παρίσι, Μιλάνο, Τρέντο, Νάπολη, Βαρσοβία, Λίμα) μεταξύ των ετών 1902–1917, με τα εξής ονόματα δημιουργών: Florentis, Florentino, Selesi, Senese, Pirani, Pisani. Ενδεικτικά, ακολουθούν κάποιες από τις ηχογραφήσεις, για το σύνολο των οποίων δεν εντοπίστηκε ηχητικό υλικό:

- "L'Altalena" (Florentis), Signor FANTONI, Λονδίνο, 1 Οκτωβρίου 1902 (Gramophone 2405b – 52383)
- "L'Altalena", Italienisches Lied (Selesi), K u K INFANTERIE REGIMENT Nr 51, FREIHERR VON PROBST, Βιέννη, 1906 (Gramophone 2598k – 20161)
- "L'Altalena" (Selesi), COPPIA CORBETTA, Μιλάνο, 1906 (Gramophone 9519b – X 94035)

- "Balançoire" (Pirani), Altalena, Chanson Napoletaine, Mr Maréchal [Maréchal André], Παρίσι, 1906 (Odeon XP 2378 – No 36550)
- "L'Altalena" – Valzer (G. B. Pirani), Lanner, Βιέννη, Νοέμβριος 1908 (Odeon A 92028)
- "Altalena", piosnka włoska Pisani’ego (Altalena, ιταλικό τραγούδι του Pisani), Редо Йосиф (Józef Stanisław Redo), Βαρσοβία, πιθανώς 1909 (Сирена-Рекорд 8494)
- "L'altalena", canzonette populare napoletane (Senese), Signorina Bollini, Νάπολη, c. 1912 (Polyphon 9236 – 14009)
- "L'Altalena", Canzone italiana, CORPO MUNICIPALE DI TRENTO, Trento, Αυστρία, 18 Ιουνίου 1913 (Gramophone 15559l – 590014)
- "Altalena", Canzonetta (G. B. Pirani), Orquesta del Zoológico, Λίμα, 3 Σεπτεμβρίου 1917 (Victor G 2329 – 73251)
- "La Sorrento – L'Altalena", Tichy und Schmiedl [Schmidt], Ευρώπη, 19; (
Drucker "Sokol" Record, 54354 - 2080 a)

Στην ελληνική ιστορική δισκογραφία, εκτός από την παρούσα ηχογράφηση, έχει μέχρι στιγμής εντοπιστεί ακόμα μία, η οποία πραγματοποιήθηκε από τον Γιώργο Χέλμη στη Νέα Υόρκη, τον Αύγουστο του 1918 περίπου, με τίτλο "Όταν βγαίνεις το πρωί στο παραθύρι" (Columbia USA 84612 - E4124).

Η ελληνική παρτιτούρα εκδόθηκε από τον οίκο Γ. Φέξη στην Αθήνα με τον τίτλο "Στο παραθύρι" και συνοδεύεται από τα αρχικά Χ. Χ.

Σύμφωνα με τους Γιώργο Κωνστάντζο, Θωμά Ταμβάκο, Αθανάσιο Τρικούπη (2014, 150–151), Χ. Χ. ήταν το ψευδώνυμο που χρησιμοποιούσε ο συνθέτης Σωτήριος Γκρεκ.

Ο δίσκος, στην ετικέτα του οποίου δεν αναγράφεται κανένα στοιχείο για τους εκτελεστές, περιλαμβάνει μόνο ένα ηχογράφημα. Όπως αναφέρει ο Αριστομένης Καλυβιώτης (2015: 95-96): «[...] μέχρι το 1904, οι δίσκοι γραμμοφώνου ήταν τυπωμένοι μόνο απ' τη μία πλευρά τους. Από το 1905 πρώτη η γερμανική εταιρεία δίσκων “Odeon Rec.” άρχισε την παραγωγή δίσκων διπλής όψεως και ακολούθησαν αμέσως οι άλλες εταιρείες της εποχής».

Στη βάση δεδομένων του Allan Kelly δεν υπάρχει καταγεγραμμένη η παρούσα ηχογράφηση. Ωστόσο, με βάση τους αριθμούς μήτρας πιθανότατα συγκατελέγεται στον κύκλο ηχογραφήσεων που πραγματοποίησε ο ηχολήπτης W. Sinkler Darby στην Κωνσταντινούπολη τον Οκτώβριο του 1904, με την Αθηναϊκή Εστουδιαντίνα.

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
[Ναπολιτάνικοι στίχοι: Torena B. ; Ελληνικοί στίχοι: Άγνωστος]
Τραγουδιστές:
[Αθηναϊκή Εστουδιαντίνα ;]
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
[Αθηναϊκή Εστουδιαντίνα ;]
Χρονολογία ηχογράφησης:
10-11/1904
Τόπος ηχογράφησης:
Κωνσταντινούπολη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Gramophone Concert Record
Αριθμός καταλόγου:
14633
Αριθμός μήτρας:
2486h
Διάρκεια:
2:56
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
GramoCR_14633_Garoufalaki
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Γαρουφαλάκι", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=4342

Πρόκειται για μία από τις πολλές περιπτώσεις που υπογραμμίζουν τις στενές σχέσεις Νάπολης – Σμύρνης. Το “Γαρουφαλάκι” ανήκει σε ένα corpus ηχογραφημένων τραγουδιών, στα οποία οι Έλληνες πρωταγωνιστές δανείστηκαν μουσική ή/και στίχο από προϋπάρχοντα ναπολιτάνικα. Η οικειοποίηση είναι διττή: αφορά αφενός τον στίχο ο οποίος πλέον είναι ελληνικός (απ’ ό,τι δείχνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία, δεν έχει καμία σχέση με τον πρωτότυπο), αλλά, αφετέρου, αφορά και τις πρακτικές εκτέλεσης: διαφορετικό οργανολόγιο, διαφορετικό τραγουδιστικό ύφος, συχνά διαφοροποιήσεις στις μελωδικές και ρυθμικές φόρμες, αλλά και στις αρμονίες. Οι Έλληνες μουσικοί προσαρμόζουν αυτό που ακούν στη δική τους συνθήκη, με βάση τις δικές τους δυνατότητες. Άλλωστε, ούτως ή άλλως η συνθήκη των μαντολίνων, των κιθάρων, των μαρς, της φωνητικής πολυφωνίας και του bel canto φωνητικού ιδιώματος αποτελούν χαρακτηριστικά που φανερώνουν τις σχέσεις μεταξύ του Canzone Napoletana και του ελληνόφωνου αστικού λαϊκού τραγουδιού. Η δισκογραφία αποτελεί σημαντικότατο εργαλείο στην έρευνα και στην κατανόηση των σχέσεων αυτών.

Πρόκειται για ελληνική διασκευή του ναπολιτάνικου τραγουδιού "L'Altalena" ή "Altalena", το οποίο γνώρισε επιτυχία και στη Γαλλία με τον τίτλο "Balançoire". Σύμφωνα με την έκδοση Le Rideau artistique et littéraire: journal des théâtres Montparnasse (Νο 483, σελ. 4, 1907), το τραγούδι περιλαμβάνεται ανάμεσα στα τρία ναπολιτάνικα τραγούδια που παρουσίασε η Maria Caira με την ορχήστρα του Coesar Terrore στο Théâtre Montparnasse, στο Παρίσι το 1907.

Αναφορικά με την πατρότητα του τραγουδιού σημειώνουμε τα εξής:

Το 1898 εκδόθηκε στη Φλωρεντία από τον οίκο Societá Editrice Fiorentina παρτιτούρα με τίτλο "L'Altalena" στο όνομα του F. Florentio. Την ίδια χρονιά εκδόθηκε από τον οίκο Forlivesi & C. στη Φλωρεντία παρτιτούρα (δες εδώ και εδώ) με τίτλο "Altalena" στην οποία αναφέρονται τα ονόματα του Giovanni Βattista Pirani στη διασκευή της μουσικής και του B. Torena ως στιχουργού. Αυτή η παρτιτούρα, η μόνη στην οποία κατέστη δυνατή η πρόσβαση, περιλαμβάνει το τραγούδι της παρούσας ηχογράφησης.

Στην ετικέτα του δίσκου Odeon No 36550, που περιλαμβάνει τη γαλλική εκδοχή του τραγουδιού με τίτλο "Balançoire", ως συνθέτης αναγράφεται G. Β. Pirani, ενώ στον κατάλογο της Odeon, στα στοιχεία της ίδιας ηχογράφησης, αναγράφονται τα ονόματα "(Selesi / Florentis)".

Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων που προέκυψε από την έρευνα του Allan Kelly, το DAHR, την ιστοσελίδα του αρχείου του Yuri Bernikov και άλλες πηγές, τραγούδι με τίτλο "L'Altalena", το οποίο σε κάποιες περιπτώσεις συνοδεύεται από τον χαρακτηρισμό "canzone popolare" ή "canzone italiana", ηχογραφήθηκε αρκετές φορές στην ιστορική δισκογραφία σε διάφορα μέρη (Λονδίνο, Βιέννη, Παρίσι, Μιλάνο, Τρέντο, Νάπολη, Βαρσοβία, Λίμα) μεταξύ των ετών 1902–1917, με τα εξής ονόματα δημιουργών: Florentis, Florentino, Selesi, Senese, Pirani, Pisani. Ενδεικτικά, ακολουθούν κάποιες από τις ηχογραφήσεις, για το σύνολο των οποίων δεν εντοπίστηκε ηχητικό υλικό:

- "L'Altalena" (Florentis), Signor FANTONI, Λονδίνο, 1 Οκτωβρίου 1902 (Gramophone 2405b – 52383)
- "L'Altalena", Italienisches Lied (Selesi), K u K INFANTERIE REGIMENT Nr 51, FREIHERR VON PROBST, Βιέννη, 1906 (Gramophone 2598k – 20161)
- "L'Altalena" (Selesi), COPPIA CORBETTA, Μιλάνο, 1906 (Gramophone 9519b – X 94035)

- "Balançoire" (Pirani), Altalena, Chanson Napoletaine, Mr Maréchal [Maréchal André], Παρίσι, 1906 (Odeon XP 2378 – No 36550)
- "L'Altalena" – Valzer (G. B. Pirani), Lanner, Βιέννη, Νοέμβριος 1908 (Odeon A 92028)
- "Altalena", piosnka włoska Pisani’ego (Altalena, ιταλικό τραγούδι του Pisani), Редо Йосиф (Józef Stanisław Redo), Βαρσοβία, πιθανώς 1909 (Сирена-Рекорд 8494)
- "L'altalena", canzonette populare napoletane (Senese), Signorina Bollini, Νάπολη, c. 1912 (Polyphon 9236 – 14009)
- "L'Altalena", Canzone italiana, CORPO MUNICIPALE DI TRENTO, Trento, Αυστρία, 18 Ιουνίου 1913 (Gramophone 15559l – 590014)
- "Altalena", Canzonetta (G. B. Pirani), Orquesta del Zoológico, Λίμα, 3 Σεπτεμβρίου 1917 (Victor G 2329 – 73251)
- "La Sorrento – L'Altalena", Tichy und Schmiedl [Schmidt], Ευρώπη, 19; (
Drucker "Sokol" Record, 54354 - 2080 a)

Στην ελληνική ιστορική δισκογραφία, εκτός από την παρούσα ηχογράφηση, έχει μέχρι στιγμής εντοπιστεί ακόμα μία, η οποία πραγματοποιήθηκε από τον Γιώργο Χέλμη στη Νέα Υόρκη, τον Αύγουστο του 1918 περίπου, με τίτλο "Όταν βγαίνεις το πρωί στο παραθύρι" (Columbia USA 84612 - E4124).

Η ελληνική παρτιτούρα εκδόθηκε από τον οίκο Γ. Φέξη στην Αθήνα με τον τίτλο "Στο παραθύρι" και συνοδεύεται από τα αρχικά Χ. Χ.

Σύμφωνα με τους Γιώργο Κωνστάντζο, Θωμά Ταμβάκο, Αθανάσιο Τρικούπη (2014, 150–151), Χ. Χ. ήταν το ψευδώνυμο που χρησιμοποιούσε ο συνθέτης Σωτήριος Γκρεκ.

Ο δίσκος, στην ετικέτα του οποίου δεν αναγράφεται κανένα στοιχείο για τους εκτελεστές, περιλαμβάνει μόνο ένα ηχογράφημα. Όπως αναφέρει ο Αριστομένης Καλυβιώτης (2015: 95-96): «[...] μέχρι το 1904, οι δίσκοι γραμμοφώνου ήταν τυπωμένοι μόνο απ' τη μία πλευρά τους. Από το 1905 πρώτη η γερμανική εταιρεία δίσκων “Odeon Rec.” άρχισε την παραγωγή δίσκων διπλής όψεως και ακολούθησαν αμέσως οι άλλες εταιρείες της εποχής».

Στη βάση δεδομένων του Allan Kelly δεν υπάρχει καταγεγραμμένη η παρούσα ηχογράφηση. Ωστόσο, με βάση τους αριθμούς μήτρας πιθανότατα συγκατελέγεται στον κύκλο ηχογραφήσεων που πραγματοποίησε ο ηχολήπτης W. Sinkler Darby στην Κωνσταντινούπολη τον Οκτώβριο του 1904, με την Αθηναϊκή Εστουδιαντίνα.

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
[Ναπολιτάνικοι στίχοι: Torena B. ; Ελληνικοί στίχοι: Άγνωστος]
Τραγουδιστές:
[Αθηναϊκή Εστουδιαντίνα ;]
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
[Αθηναϊκή Εστουδιαντίνα ;]
Χρονολογία ηχογράφησης:
10-11/1904
Τόπος ηχογράφησης:
Κωνσταντινούπολη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Gramophone Concert Record
Αριθμός καταλόγου:
14633
Αριθμός μήτρας:
2486h
Διάρκεια:
2:56
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
GramoCR_14633_Garoufalaki
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Γαρουφαλάκι", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=4342

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης