Κατιφές

Το δίκτυο μέσα στο οποίο συμμετέχει το ελληνόφωνο αστικό λαϊκό τραγούδι, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς του, είναι μεγαλειώδες. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν με το Canzone Napoletana, τα γαλλικά chansons, τις μουσικές της εβραϊκής οικουμένης, του ισπανικού κόσμου, των εδαφών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και άλλα αμέτρητα υπο-δίκτυα. Τα πολιτισμικά αυτά πλέγματα αλληλοεπηρεάστηκαν με τις ελληνικές μουσικές, από την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σχηματίζοντας ένα α-σύνορο και συγκρητικό πολιτισμικό πλαίσιο. Τα δίκτυα αυτά, μέσω πολυποίκιλων διαδρομών, συνάντησαν το δίκτυο των ελληνόφωνων μουσικών. Όπως είναι φυσικό, στα μεγάλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας γύρω από την Μεσόγειο θάλασσα, οι «συνομιλίες» των ελληνόφωνων με τους συνενοίκους τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους υπήρξαν περισσότερο από έντονες. Τα σχετικά τεκμήρια καταδεικνύουν τις μεταξύ τους μουσικές ανταλλαγές και αποσαφηνίζουν μια οικουμένη όπου όλοι συνεισφέρουν στο μεγάλο μουσικό «χωνευτήρι» και όλοι μπορούν να αντλήσουν από αυτό. Και να το επανακαταθέσουν, σε νέα μορφή, με αναδιαμορφωμένο το κείμενό του και το νόημά του, με άλλοτε σαφείς και άλλοτε θολές παραπομπές στο προ-κείμενό του. Μέχρι να το ανασύρει ξανά κάποιος άλλος, μέσα από το «χωνευτήρι», ώστε να γίνεται ξεκάθαρο πως, στην αναδημιουργική και δυναμική αυτή διαδικασία όπου η ρευστότητα κυριαρχεί, τέλος δεν θα υπάρξει. Μια περίπτωση που προέρχεται από τέτοιου τύπου ρεπερτόρια είναι και το “Κατιφές” ή “Καντιφέ”.

Ο τίτλος του τραγουδιού στα τουρκικά, "Kadife yastığım (yok)", θα μπορούσε να αποδοθεί ως "Δεν έχω κατιφεδένιο μαξιλάρι". Σύμφωνα με τον Στέλιο Μπερμπέρη πρόκειται για παλαιότερο τίτλο του "Kadifeden Kesesi".

Ο συγκεκριμένος σκοπός έχει εισέλθει και στο ελληνόφωνο ρεπερτόριο, με τον τίτλο “Καντιφέ” ή “Κατιφές”.

Στην ετικέτα του δίσκου αναγράφεται ο χαρακτηρισμός «Δημώδες», ο οποίος στην γαλλική μετάφραση ακριβώς από κάτω, συνηθισμένη τακτική ορισμένων εταιρειών, αποδίδεται ως “Populaire”.

Ο Παναγιώτης Κουνάδης σημειώνει (2010, 6: 77): «Τραγούδι βασισμένο σε παραδοσιακή μελωδία της Μικράς Ασίας η οποία ήταν διαδεδομένη στις περισσότερες εθνότητες της περιοχής.

Άλλες εκτελέσεις:

1. Αντώνης Νταλγκάς: "Καντιφέ", δίσκος His Master's Voice AO 224, Αθήνα 16/6/1928.
2. Κα Πιπίνα: "Ο κατιφές", δίσκος Χόμοκορδ G-4-32072, Κωνσταντινούπολη (;) 19/03/1929.
3. Γρηγόρης Ασίκης: "Κατιφέ", δίσκος Columbia Αγγλίας 8270, Αθήνα 1930 (;).
4. Ευάγγελος Σωφρονίου: "Κατιφέ", δίσκος Odeon GA 1432, Αθήνα 1930.
5. Μαρίκα Φραντζεσκοπούλου (Πολίτισσα): "Κατιφέ - Τα τσαχπίνικα σου μάτια", δίσκος Odeon GA 1435, Αθήνα 1930.
6. Ρόζα Εσκενάζυ: "Κατιφές", δίσκος Polydor V-51079, Αθήνα 1930.

κατιφές: στα αραβικά το φυτό τάγητος ο κορυμβανθής. Επίσης βελούδο από μετάξι.

κατιφένιος ή κατιφεντένιος = βελουδένιος».

Ενδεικτικές ηχογραφήσεις που εντοπίστηκαν στην τουρκική ιστορική δισκογραφία:

- Hafız Ahmet Bey, Gazelli Katefe, Κωνσταντινούπολη 1923–1926, Odeon xC 2988 D – X 46432
- Yaschar Bey [Hafız Yaşar Okur Bey], Nevah Ouchak Canto – Katefe Jastiim, Kωνσταντινούπολη 1923–1926, Odeon xC 2954 – X 46386
- Derviş Abdullah Efendi, Jeni Katifeli Kanto, Katifeden Kesesi, Kωνσταντινούπολη 1923–1926, Odeon X 46417

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Άγνωστος
Τραγουδιστές:
Ατραΐδης Δημήτρης
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Βιολί, λαούτο
Χρονολογία ηχογράφησης:
1928
Τόπος ηχογράφησης:
Αθήνα
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Polydor
Αριθμός καταλόγου:
V 50559
Αριθμός μήτρας:
1422 BF
Διάρκεια:
2:53
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Polydor_50559_Katifes
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Κατιφές", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=5401

Το δίκτυο μέσα στο οποίο συμμετέχει το ελληνόφωνο αστικό λαϊκό τραγούδι, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς του, είναι μεγαλειώδες. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν με το Canzone Napoletana, τα γαλλικά chansons, τις μουσικές της εβραϊκής οικουμένης, του ισπανικού κόσμου, των εδαφών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και άλλα αμέτρητα υπο-δίκτυα. Τα πολιτισμικά αυτά πλέγματα αλληλοεπηρεάστηκαν με τις ελληνικές μουσικές, από την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σχηματίζοντας ένα α-σύνορο και συγκρητικό πολιτισμικό πλαίσιο. Τα δίκτυα αυτά, μέσω πολυποίκιλων διαδρομών, συνάντησαν το δίκτυο των ελληνόφωνων μουσικών. Όπως είναι φυσικό, στα μεγάλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας γύρω από την Μεσόγειο θάλασσα, οι «συνομιλίες» των ελληνόφωνων με τους συνενοίκους τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους υπήρξαν περισσότερο από έντονες. Τα σχετικά τεκμήρια καταδεικνύουν τις μεταξύ τους μουσικές ανταλλαγές και αποσαφηνίζουν μια οικουμένη όπου όλοι συνεισφέρουν στο μεγάλο μουσικό «χωνευτήρι» και όλοι μπορούν να αντλήσουν από αυτό. Και να το επανακαταθέσουν, σε νέα μορφή, με αναδιαμορφωμένο το κείμενό του και το νόημά του, με άλλοτε σαφείς και άλλοτε θολές παραπομπές στο προ-κείμενό του. Μέχρι να το ανασύρει ξανά κάποιος άλλος, μέσα από το «χωνευτήρι», ώστε να γίνεται ξεκάθαρο πως, στην αναδημιουργική και δυναμική αυτή διαδικασία όπου η ρευστότητα κυριαρχεί, τέλος δεν θα υπάρξει. Μια περίπτωση που προέρχεται από τέτοιου τύπου ρεπερτόρια είναι και το “Κατιφές” ή “Καντιφέ”.

Ο τίτλος του τραγουδιού στα τουρκικά, "Kadife yastığım (yok)", θα μπορούσε να αποδοθεί ως "Δεν έχω κατιφεδένιο μαξιλάρι". Σύμφωνα με τον Στέλιο Μπερμπέρη πρόκειται για παλαιότερο τίτλο του "Kadifeden Kesesi".

Ο συγκεκριμένος σκοπός έχει εισέλθει και στο ελληνόφωνο ρεπερτόριο, με τον τίτλο “Καντιφέ” ή “Κατιφές”.

Στην ετικέτα του δίσκου αναγράφεται ο χαρακτηρισμός «Δημώδες», ο οποίος στην γαλλική μετάφραση ακριβώς από κάτω, συνηθισμένη τακτική ορισμένων εταιρειών, αποδίδεται ως “Populaire”.

Ο Παναγιώτης Κουνάδης σημειώνει (2010, 6: 77): «Τραγούδι βασισμένο σε παραδοσιακή μελωδία της Μικράς Ασίας η οποία ήταν διαδεδομένη στις περισσότερες εθνότητες της περιοχής.

Άλλες εκτελέσεις:

1. Αντώνης Νταλγκάς: "Καντιφέ", δίσκος His Master's Voice AO 224, Αθήνα 16/6/1928.
2. Κα Πιπίνα: "Ο κατιφές", δίσκος Χόμοκορδ G-4-32072, Κωνσταντινούπολη (;) 19/03/1929.
3. Γρηγόρης Ασίκης: "Κατιφέ", δίσκος Columbia Αγγλίας 8270, Αθήνα 1930 (;).
4. Ευάγγελος Σωφρονίου: "Κατιφέ", δίσκος Odeon GA 1432, Αθήνα 1930.
5. Μαρίκα Φραντζεσκοπούλου (Πολίτισσα): "Κατιφέ - Τα τσαχπίνικα σου μάτια", δίσκος Odeon GA 1435, Αθήνα 1930.
6. Ρόζα Εσκενάζυ: "Κατιφές", δίσκος Polydor V-51079, Αθήνα 1930.

κατιφές: στα αραβικά το φυτό τάγητος ο κορυμβανθής. Επίσης βελούδο από μετάξι.

κατιφένιος ή κατιφεντένιος = βελουδένιος».

Ενδεικτικές ηχογραφήσεις που εντοπίστηκαν στην τουρκική ιστορική δισκογραφία:

- Hafız Ahmet Bey, Gazelli Katefe, Κωνσταντινούπολη 1923–1926, Odeon xC 2988 D – X 46432
- Yaschar Bey [Hafız Yaşar Okur Bey], Nevah Ouchak Canto – Katefe Jastiim, Kωνσταντινούπολη 1923–1926, Odeon xC 2954 – X 46386
- Derviş Abdullah Efendi, Jeni Katifeli Kanto, Katifeden Kesesi, Kωνσταντινούπολη 1923–1926, Odeon X 46417

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Άγνωστος
Τραγουδιστές:
Ατραΐδης Δημήτρης
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Βιολί, λαούτο
Χρονολογία ηχογράφησης:
1928
Τόπος ηχογράφησης:
Αθήνα
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Polydor
Αριθμός καταλόγου:
V 50559
Αριθμός μήτρας:
1422 BF
Διάρκεια:
2:53
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Polydor_50559_Katifes
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Κατιφές", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=5401

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης