Σέρβικο

Στις αρχές του 20ού αιώνα η Ευρώπη βρίσκεται σε ειρήνη και ευημερία. Η «Ωραία Εποχή» είναι απόρροια προηγούμενων σημαντικών ιστορικών γεγονότων και εξελίξεων. Τα δίκτυα που δημιουργούνται και εξελίσσονται διακινούν ανθρώπους και τα προϊόντα τους, υλικά και άυλα. Μέσα σε αυτόν τον πολυεπίπεδο κόσμο εφευρίσκεται η ηχογράφηση και η αναπαραγωγή του ήχου. Οι πρώτες δισκογραφικές εταιρείες στέλνουν κινητά συνεργεία κυριολεκτικά σε όλη την οικουμένη, για να ηχογραφήσουν τοπικούς μουσικούς. Το εύρος του ρεπερτορίου είναι ατελείωτο. Η κοσμοπολίτικη συνθήκη μεγάλων αστικών κέντρων ευνοεί τους πολυστυλισμούς και τις πολυμορφικότητες. Αποικιοκρατία, επαναστάσεις, συρράξεις, προσφυγικά ρεύματα∙ το θέατρο, ο κινηματογράφος, το ραδιόφωνο, η φωτογράφιση, οι περιοδείες από ορχήστρες, αλλά και οι κυκλοφορίες στους πάσης φύσεως εμπορικούς διαύλους, μέσα σε έναν κόσμο που εξελίσσεται δυναμικά και ανισότροπα, διαμορφώνουν ένα σύνθετο πλέγμα από «κέντρα» και «περιφέρειες» σε εναλλασσόμενους ρόλους, που θέτουν τα μουσικά ιδιώματα σε κίνηση, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Τα δίκτυα μέσα στα οποία συμμετέχουν οι ελληνόφωνες μουσικές, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς τους, είναι μεγαλειώδη. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν μεταξύ των «εθνικών» ρεπερτορίων. Αποτέλεσμα της εν εξελίξει έρευνας είναι ο «Kοσμοπολιτισμός στην Ελληνική Ιστορική Δισκογραφία».

Όπως είναι φυσικό, στα μεγάλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας γύρω από την Μεσόγειο θάλασσα, οι «συνομιλίες» των ελληνόφωνων με τους συνενοίκους τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους, καθολικούς ελληνόφωνους, Αρμένηδες, σεφαραδίτες και ασκενάζι Εβραίους, προτεστάντες λεβαντίνους, Ευρωπαίους και Αμερικάνους, υπήρξαν περισσότερο από έντονες. Πολύ συχνά, το εύρος αυτού του δικτύου εκτείνεται στα Βαλκάνια, στην Ανατολική και σε τμήμα ακόμη και της Κεντρικής Ευρώπης. Ιδίως όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ ορθόδοξων και μουσουλμάνων, τα σχετικά τεκμήρια καταδεικνύουν τις μεταξύ τους μουσικές ανταλλαγές και αποσαφηνίζουν μια οικουμένη όπου όλοι συνεισφέρουν στο μεγάλο μουσικό «χωνευτήρι» και όλοι μπορούν να αντλήσουν από αυτό. Και να το επανακαταθέσουν, σε νέα μορφή, με αναδιαμορφωμένο το κείμενό του και το νόημά του, με άλλοτε σαφείς και άλλοτε θολές παραπομπές στο προ-κείμενό του. Μέχρι να το ανασύρει ξανά κάποιος άλλος, μέσα από το «χωνευτήρι», ώστε να γίνεται ξεκάθαρο πως, στην αναδημιουργική και δυναμική αυτή διαδικασία όπου η ρευστότητα κυριαρχεί, τέλος δεν θα υπάρξει. Μια περίπτωση που προέρχεται από τέτοιου τύπου ρεπερτόρια είναι και
αυτή η ηχογράφηση.


Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα στοιχεία, εντοπίζονται άλλες έξι εκτελέσεις του σκοπού στην ελληνική ιστορική δισκογραφία με τους εξής τίτλους:

– «Χορός χασάπικος», Γιάννης Δραγάτσης [Ογδοντάκης] (βιολί), Νίκος Ρέλιας (κλαρίνο), Κώστας Καρίπης (κιθάρα), Κώστας Τζόβενος (σαντούρι), Αθήνα 1927 (Polydor 5469 ar – V-50235)
– «Χορός Σέρβικος Πολίτικος», Ορχήστρα δημώδης, Αθήνα 1927 (His Master's Voice BF-928 – AO-190)
– «Χασάπικος», Δημήτρης Σέμσης [Σαλονικιός] (βιολί), Δημήτρης Αραπάκης (σαντούρι), Δημήτρης Κυριακίδης (ούτι), Αθήνα 1927 (Columbia UK W 20027 – 8003)
– «Σέρβικος χορός», Λαϊκή ορχήστρα μετ' αρμόνικας [Αντώνης Αμιράλης ή Παπατζής], Αθήνα ή Βερολίνο, 1928 (Odeon Go-577-2 – GA-1245/A 190072 a)
– «Κασσάπικο», Άγνωστοι εκτελεστές, Βερολίνο, 25 Σεπτεμβρίου 1928 (Homocord TM-860 – G-4-32065)
– «Χασάπικο - Σέρβικο», Γιάννης Κυριακάτης (κλαρίνο), Λαϊκή ορχήστρα, Αθήνα 1930 (Odeon Go-1600 – GA-1441/A 190281 a)

Ο σκοπός, όμως, εμφανίζεται και στο τουρκικό ρεπερτόριο. Συγκεκριμένα, μεταξύ 1930-1935, ο Trompet Bay Maraşlı Ramazan ηχογραφεί στην Κωνσταντινούπολη το "Bando İle Kasap Havası" (Columbia CTZ 5614 - RT 17382).

(Ευχαριστούμε θερμά τον Cemal Ünlü για τα στοιχεία της τουρκικής ηχογράφησης καθώς και τον Στέλιο Μπερμπέρη).

Όσον αφορά την ιστορική δισκογραφία, ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η ηχογράφηση "Kasapsko #2" που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ το 1948-1949 από την Elo Kalkoff Orchestra για την Elinden Records. Ο κλαρινίστας Elo Kalkoff ή Elia Calcoff γεννήθηκε στο χωριό Visheny, Kostursko, Macedonia, τη σημερινή Βυσσινιά ή Βυσσινέα του Δήμου Καστοριάς, το 1894 και πέθανε το 1962 στο Fort Wayne της Ιντιάνα των ΗΠΑ. Επίσης, στον ιστότοπο Библиотека "Струмски", όπου βρίσκονται αναρτημένες 14 ηχογραφήσεις της ορχήστρας του Elo Kalkoff, αναφέρεται ότι υπήρξε μέλος της MPO (Macedonian Patriotic Organization).

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Οργανικό
Τραγουδιστές:
Οργανικό
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Τρίο Θ. Πίκουλα
Χρονολογία ηχογράφησης:
1929
Τόπος ηχογράφησης:
Αθήνα
Εκδότης:
Pathé
Αριθμός καταλόγου:
X. 80059
Αριθμός μήτρας:
70025
Διάρκεια:
3:02
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Pathe_80059_Serviko
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Σέρβικο", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=5260

Στις αρχές του 20ού αιώνα η Ευρώπη βρίσκεται σε ειρήνη και ευημερία. Η «Ωραία Εποχή» είναι απόρροια προηγούμενων σημαντικών ιστορικών γεγονότων και εξελίξεων. Τα δίκτυα που δημιουργούνται και εξελίσσονται διακινούν ανθρώπους και τα προϊόντα τους, υλικά και άυλα. Μέσα σε αυτόν τον πολυεπίπεδο κόσμο εφευρίσκεται η ηχογράφηση και η αναπαραγωγή του ήχου. Οι πρώτες δισκογραφικές εταιρείες στέλνουν κινητά συνεργεία κυριολεκτικά σε όλη την οικουμένη, για να ηχογραφήσουν τοπικούς μουσικούς. Το εύρος του ρεπερτορίου είναι ατελείωτο. Η κοσμοπολίτικη συνθήκη μεγάλων αστικών κέντρων ευνοεί τους πολυστυλισμούς και τις πολυμορφικότητες. Αποικιοκρατία, επαναστάσεις, συρράξεις, προσφυγικά ρεύματα∙ το θέατρο, ο κινηματογράφος, το ραδιόφωνο, η φωτογράφιση, οι περιοδείες από ορχήστρες, αλλά και οι κυκλοφορίες στους πάσης φύσεως εμπορικούς διαύλους, μέσα σε έναν κόσμο που εξελίσσεται δυναμικά και ανισότροπα, διαμορφώνουν ένα σύνθετο πλέγμα από «κέντρα» και «περιφέρειες» σε εναλλασσόμενους ρόλους, που θέτουν τα μουσικά ιδιώματα σε κίνηση, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Τα δίκτυα μέσα στα οποία συμμετέχουν οι ελληνόφωνες μουσικές, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς τους, είναι μεγαλειώδη. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν μεταξύ των «εθνικών» ρεπερτορίων. Αποτέλεσμα της εν εξελίξει έρευνας είναι ο «Kοσμοπολιτισμός στην Ελληνική Ιστορική Δισκογραφία».

Όπως είναι φυσικό, στα μεγάλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας γύρω από την Μεσόγειο θάλασσα, οι «συνομιλίες» των ελληνόφωνων με τους συνενοίκους τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους, καθολικούς ελληνόφωνους, Αρμένηδες, σεφαραδίτες και ασκενάζι Εβραίους, προτεστάντες λεβαντίνους, Ευρωπαίους και Αμερικάνους, υπήρξαν περισσότερο από έντονες. Πολύ συχνά, το εύρος αυτού του δικτύου εκτείνεται στα Βαλκάνια, στην Ανατολική και σε τμήμα ακόμη και της Κεντρικής Ευρώπης. Ιδίως όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ ορθόδοξων και μουσουλμάνων, τα σχετικά τεκμήρια καταδεικνύουν τις μεταξύ τους μουσικές ανταλλαγές και αποσαφηνίζουν μια οικουμένη όπου όλοι συνεισφέρουν στο μεγάλο μουσικό «χωνευτήρι» και όλοι μπορούν να αντλήσουν από αυτό. Και να το επανακαταθέσουν, σε νέα μορφή, με αναδιαμορφωμένο το κείμενό του και το νόημά του, με άλλοτε σαφείς και άλλοτε θολές παραπομπές στο προ-κείμενό του. Μέχρι να το ανασύρει ξανά κάποιος άλλος, μέσα από το «χωνευτήρι», ώστε να γίνεται ξεκάθαρο πως, στην αναδημιουργική και δυναμική αυτή διαδικασία όπου η ρευστότητα κυριαρχεί, τέλος δεν θα υπάρξει. Μια περίπτωση που προέρχεται από τέτοιου τύπου ρεπερτόρια είναι και
αυτή η ηχογράφηση.


Σύμφωνα με τα μέχρι τώρα στοιχεία, εντοπίζονται άλλες έξι εκτελέσεις του σκοπού στην ελληνική ιστορική δισκογραφία με τους εξής τίτλους:

– «Χορός χασάπικος», Γιάννης Δραγάτσης [Ογδοντάκης] (βιολί), Νίκος Ρέλιας (κλαρίνο), Κώστας Καρίπης (κιθάρα), Κώστας Τζόβενος (σαντούρι), Αθήνα 1927 (Polydor 5469 ar – V-50235)
– «Χορός Σέρβικος Πολίτικος», Ορχήστρα δημώδης, Αθήνα 1927 (His Master's Voice BF-928 – AO-190)
– «Χασάπικος», Δημήτρης Σέμσης [Σαλονικιός] (βιολί), Δημήτρης Αραπάκης (σαντούρι), Δημήτρης Κυριακίδης (ούτι), Αθήνα 1927 (Columbia UK W 20027 – 8003)
– «Σέρβικος χορός», Λαϊκή ορχήστρα μετ' αρμόνικας [Αντώνης Αμιράλης ή Παπατζής], Αθήνα ή Βερολίνο, 1928 (Odeon Go-577-2 – GA-1245/A 190072 a)
– «Κασσάπικο», Άγνωστοι εκτελεστές, Βερολίνο, 25 Σεπτεμβρίου 1928 (Homocord TM-860 – G-4-32065)
– «Χασάπικο - Σέρβικο», Γιάννης Κυριακάτης (κλαρίνο), Λαϊκή ορχήστρα, Αθήνα 1930 (Odeon Go-1600 – GA-1441/A 190281 a)

Ο σκοπός, όμως, εμφανίζεται και στο τουρκικό ρεπερτόριο. Συγκεκριμένα, μεταξύ 1930-1935, ο Trompet Bay Maraşlı Ramazan ηχογραφεί στην Κωνσταντινούπολη το "Bando İle Kasap Havası" (Columbia CTZ 5614 - RT 17382).

(Ευχαριστούμε θερμά τον Cemal Ünlü για τα στοιχεία της τουρκικής ηχογράφησης καθώς και τον Στέλιο Μπερμπέρη).

Όσον αφορά την ιστορική δισκογραφία, ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η ηχογράφηση "Kasapsko #2" που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ το 1948-1949 από την Elo Kalkoff Orchestra για την Elinden Records. Ο κλαρινίστας Elo Kalkoff ή Elia Calcoff γεννήθηκε στο χωριό Visheny, Kostursko, Macedonia, τη σημερινή Βυσσινιά ή Βυσσινέα του Δήμου Καστοριάς, το 1894 και πέθανε το 1962 στο Fort Wayne της Ιντιάνα των ΗΠΑ. Επίσης, στον ιστότοπο Библиотека "Струмски", όπου βρίσκονται αναρτημένες 14 ηχογραφήσεις της ορχήστρας του Elo Kalkoff, αναφέρεται ότι υπήρξε μέλος της MPO (Macedonian Patriotic Organization).

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Οργανικό
Τραγουδιστές:
Οργανικό
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Τρίο Θ. Πίκουλα
Χρονολογία ηχογράφησης:
1929
Τόπος ηχογράφησης:
Αθήνα
Εκδότης:
Pathé
Αριθμός καταλόγου:
X. 80059
Αριθμός μήτρας:
70025
Διάρκεια:
3:02
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Pathe_80059_Serviko
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Σέρβικο", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=5260

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης