Φα ματζόρε μανές

Επανέκδοση της Victor στις ΗΠΑ από τον δίσκο Concert Record Gramophone 11-12166, ο οποίος ηχογραφήθηκε στη Σμύρνη το 1910. Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων που προέκυψε από την έρευνα του Alan Kelly, βιολί στην ηχογράφηση, την ευθύνη της οποίας είχε ο ηχολήπτης Arthur Clarke, παίζει ο Δημήτρης Σέμσης ή Σαλονικιός.

Ο μουσικολόγος Σπήλιος Κούνας (2019: 293-295) αναφέρει σχετικά με τους μανέδες Ματζόρε και Φα-Ματζόρε ότι «παρά την ύπαρξη παραλλαγών, αμφότεροι επανεκτελούνται ως συγκεκριμένες συνθέσεις και όχι ως αυτοσχεδιασμοί, παρότι καταγράφεται και μία τουλάχιστον αυτοσχεδιαστική περίπτωση. Επομένως, μπορούμε να υποστηρίξουμε με βεβαιότητα ότι η ταυτολογία του μανέ ως φόρμα καθαρά αυτοσχεδιαστική είναι ελλιπής».

Ειδικότερα σημειώνει τα εξής:

«η περίπτωση του (Σμυρναίικου) Ματζόρε δεν προσιδιάζει στην ομώνυμη ματζόρε κλίμακα, όπως θα ήταν αναμενόμενο λόγω κοινού σημαίνοντος, διατηρώντας αποστάσεις από τον τόπο του αλαφράγκα».

«Οι ιδιαιτερότητες αυτές υλοποιούνται επίσης από μια διαφορετική οργανολογική διάρθρωση σε σχέση με τους μανέδες που κατηγοριοποιούνται σε τροπικές κατηγορίες ομώνυμες με αυτές του μακάμ… Είναι εμφανές ότι η σύνθεση της ορχήστρας υπερβαίνει το λειτουργικό ρόλο ενός απλού μέσου υλοποίησης και μετατρέπεται σε ενεργό δρώντα, συντελώντας στη δημιουργία διακριτού ήχου που ορίζει συγκεκριμένο στυλ, το οποίο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μία από τις εκδοχές του σμυρναίικου ύφους. Παράλληλα, η διάδοση του συγκεκριμένου οργανολογίου αποτελεί ένδειξη των ισχυρών αλληλεπιδράσεων επί ενός κάθετου άξονα, μεταξύ των μουσικών της βαλκανικής και του αιγιακού χώρου».

«Αντίστοιχες αλληλεπιδράσεις υποδηλώνει και η ρυθμολογία, η οποία συνδράμει επίσης στη δημιουργία διακριτού ύφους μανέ. Οι επιλογές του πεντάσημου και του βαλς συνιστούν στοιχείο διαφοροποίησης από εκδοχές του μανέ με εντονότερες αλατούρκα επιρροές, στις οποίες κατά κόρον χρησιμοποιήθηκαν ρυθμικές παραλλαγές από το τσιφτετέλι. Η προτίμηση των συγκεκριμένων ρυθμικών μοτίβων φαίνεται σταδιακά να εξασθενεί καθώς μεταβαίνουμε στην περίοδο πρωτοκαθεδρίας του μπουζουκιού στη δισκογραφία».

Στην φόρμα του μανέ, η οποία στην πλειοψηφία των ηχογραφήσεων παραμένει ακριβώς η ίδια (Εισαγωγή – Α΄ στίχος – Ενδιάμεσο θέμα – Β΄ στίχος – Γύρισμα), το τελευταίο μέρος αποτελείται από το «γύρισμα», μια αλλαγή ατμόσφαιρας που εμπλέκει καινούργιους σκοπούς με νέα ρυθμικά χαρακτηριστικά. Οι ρυθμοί που συνήθως εκτελούνται στο γύρισμα είναι χόρες, βαλς και σίρμπες.

Στην περίπτωση του “Φα ματζόρε μανέ”, με τραγουδιστή τον Γ. Τσανάκα, από το 2:40'' το μουσικό θέμα του ναπολιτάνικου τραγουδιού "Tiritomba" εντάσσεται στο «γύρισμα», ως καταληκτικό μέρος της ηχογράφησης.

Πρόκειται για μία από τις πολλές περιπτώσεις που υπογραμμίζουν τις στενές σχέσεις Νάπολης – Σμύρνης και  φανερώνουν τους δεσμούς μεταξύ του Canzone Napoletana και του ελληνόφωνου αστικού λαϊκού τραγουδιού. Ο μανές “Φα ματζόρε μανές” ανήκει σε ένα corpus ηχογραφημένων τραγουδιών, στα οποία οι Έλληνες πρωταγωνιστές δανείστηκαν μουσική ή/και στίχο από προϋπάρχοντα ναπολιτάνικα, προσαρμόζοντας αυτό που ακούν στη δική τους συνθήκη, με βάση τις δικές τους δυνατότητες και ανάγκες.

Ο συγκρητισμός που παρατηρείται στις μουσικές πραγματώσεις των περιοχών όπου έζησαν και ηχογράφησαν Έλληνες, κυρίως στο κομμάτι των λαϊκών παραδόσεων, είναι μνημειώδης. Τα σχετικά τεκμήρια καταδεικνύουν τις ποικιλότροπες μουσικές ανταλλαγές και αποσαφηνίζουν μια οικουμένη όπου όλοι συνεισφέρουν στο μεγάλο μουσικό «χωνευτήρι» και όλοι μπορούν να αντλήσουν από αυτό. Και να το επανακαταθέσουν, σε νέα μορφή, με αναδιαμορφωμένο το κείμενό του και το νόημά του, με άλλοτε σαφείς και άλλοτε θολές παραπομπές στο προ-κείμενό του. Μέχρι να το ανασύρει ξανά κάποιος άλλος, μέσα από το «χωνευτήρι», ώστε να γίνεται ξεκάθαρο πως, στην αναδημιουργική και δυναμική αυτή διαδικασία όπου η ρευστότητα κυριαρχεί, τέλος δεν θα υπάρξει.

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Άγνωστος
Τραγουδιστές:
Κύριος Τσανάκας [Τσανάκας Γιάννης]
Χρονολογία ηχογράφησης:
06-07/1910
Τόπος ηχογράφησης:
Σμύρνη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Victor
Αριθμός καταλόγου:
VI-63544-A
Αριθμός μήτρας:
1586y
Διάρκεια:
2:53
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Vi_63544_FaMatzoreManes
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Φα ματζόρε μανές", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=5042

Επανέκδοση της Victor στις ΗΠΑ από τον δίσκο Concert Record Gramophone 11-12166, ο οποίος ηχογραφήθηκε στη Σμύρνη το 1910. Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων που προέκυψε από την έρευνα του Alan Kelly, βιολί στην ηχογράφηση, την ευθύνη της οποίας είχε ο ηχολήπτης Arthur Clarke, παίζει ο Δημήτρης Σέμσης ή Σαλονικιός.

Ο μουσικολόγος Σπήλιος Κούνας (2019: 293-295) αναφέρει σχετικά με τους μανέδες Ματζόρε και Φα-Ματζόρε ότι «παρά την ύπαρξη παραλλαγών, αμφότεροι επανεκτελούνται ως συγκεκριμένες συνθέσεις και όχι ως αυτοσχεδιασμοί, παρότι καταγράφεται και μία τουλάχιστον αυτοσχεδιαστική περίπτωση. Επομένως, μπορούμε να υποστηρίξουμε με βεβαιότητα ότι η ταυτολογία του μανέ ως φόρμα καθαρά αυτοσχεδιαστική είναι ελλιπής».

Ειδικότερα σημειώνει τα εξής:

«η περίπτωση του (Σμυρναίικου) Ματζόρε δεν προσιδιάζει στην ομώνυμη ματζόρε κλίμακα, όπως θα ήταν αναμενόμενο λόγω κοινού σημαίνοντος, διατηρώντας αποστάσεις από τον τόπο του αλαφράγκα».

«Οι ιδιαιτερότητες αυτές υλοποιούνται επίσης από μια διαφορετική οργανολογική διάρθρωση σε σχέση με τους μανέδες που κατηγοριοποιούνται σε τροπικές κατηγορίες ομώνυμες με αυτές του μακάμ… Είναι εμφανές ότι η σύνθεση της ορχήστρας υπερβαίνει το λειτουργικό ρόλο ενός απλού μέσου υλοποίησης και μετατρέπεται σε ενεργό δρώντα, συντελώντας στη δημιουργία διακριτού ήχου που ορίζει συγκεκριμένο στυλ, το οποίο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μία από τις εκδοχές του σμυρναίικου ύφους. Παράλληλα, η διάδοση του συγκεκριμένου οργανολογίου αποτελεί ένδειξη των ισχυρών αλληλεπιδράσεων επί ενός κάθετου άξονα, μεταξύ των μουσικών της βαλκανικής και του αιγιακού χώρου».

«Αντίστοιχες αλληλεπιδράσεις υποδηλώνει και η ρυθμολογία, η οποία συνδράμει επίσης στη δημιουργία διακριτού ύφους μανέ. Οι επιλογές του πεντάσημου και του βαλς συνιστούν στοιχείο διαφοροποίησης από εκδοχές του μανέ με εντονότερες αλατούρκα επιρροές, στις οποίες κατά κόρον χρησιμοποιήθηκαν ρυθμικές παραλλαγές από το τσιφτετέλι. Η προτίμηση των συγκεκριμένων ρυθμικών μοτίβων φαίνεται σταδιακά να εξασθενεί καθώς μεταβαίνουμε στην περίοδο πρωτοκαθεδρίας του μπουζουκιού στη δισκογραφία».

Στην φόρμα του μανέ, η οποία στην πλειοψηφία των ηχογραφήσεων παραμένει ακριβώς η ίδια (Εισαγωγή – Α΄ στίχος – Ενδιάμεσο θέμα – Β΄ στίχος – Γύρισμα), το τελευταίο μέρος αποτελείται από το «γύρισμα», μια αλλαγή ατμόσφαιρας που εμπλέκει καινούργιους σκοπούς με νέα ρυθμικά χαρακτηριστικά. Οι ρυθμοί που συνήθως εκτελούνται στο γύρισμα είναι χόρες, βαλς και σίρμπες.

Στην περίπτωση του “Φα ματζόρε μανέ”, με τραγουδιστή τον Γ. Τσανάκα, από το 2:40'' το μουσικό θέμα του ναπολιτάνικου τραγουδιού "Tiritomba" εντάσσεται στο «γύρισμα», ως καταληκτικό μέρος της ηχογράφησης.

Πρόκειται για μία από τις πολλές περιπτώσεις που υπογραμμίζουν τις στενές σχέσεις Νάπολης – Σμύρνης και  φανερώνουν τους δεσμούς μεταξύ του Canzone Napoletana και του ελληνόφωνου αστικού λαϊκού τραγουδιού. Ο μανές “Φα ματζόρε μανές” ανήκει σε ένα corpus ηχογραφημένων τραγουδιών, στα οποία οι Έλληνες πρωταγωνιστές δανείστηκαν μουσική ή/και στίχο από προϋπάρχοντα ναπολιτάνικα, προσαρμόζοντας αυτό που ακούν στη δική τους συνθήκη, με βάση τις δικές τους δυνατότητες και ανάγκες.

Ο συγκρητισμός που παρατηρείται στις μουσικές πραγματώσεις των περιοχών όπου έζησαν και ηχογράφησαν Έλληνες, κυρίως στο κομμάτι των λαϊκών παραδόσεων, είναι μνημειώδης. Τα σχετικά τεκμήρια καταδεικνύουν τις ποικιλότροπες μουσικές ανταλλαγές και αποσαφηνίζουν μια οικουμένη όπου όλοι συνεισφέρουν στο μεγάλο μουσικό «χωνευτήρι» και όλοι μπορούν να αντλήσουν από αυτό. Και να το επανακαταθέσουν, σε νέα μορφή, με αναδιαμορφωμένο το κείμενό του και το νόημά του, με άλλοτε σαφείς και άλλοτε θολές παραπομπές στο προ-κείμενό του. Μέχρι να το ανασύρει ξανά κάποιος άλλος, μέσα από το «χωνευτήρι», ώστε να γίνεται ξεκάθαρο πως, στην αναδημιουργική και δυναμική αυτή διαδικασία όπου η ρευστότητα κυριαρχεί, τέλος δεν θα υπάρξει.

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Άγνωστος
Τραγουδιστές:
Κύριος Τσανάκας [Τσανάκας Γιάννης]
Χρονολογία ηχογράφησης:
06-07/1910
Τόπος ηχογράφησης:
Σμύρνη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Victor
Αριθμός καταλόγου:
VI-63544-A
Αριθμός μήτρας:
1586y
Διάρκεια:
2:53
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Vi_63544_FaMatzoreManes
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Φα ματζόρε μανές", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=5042

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης