Στις αρχές του 20ού αιώνα η Ευρώπη βρίσκεται σε ειρήνη και ευημερία. Η «Ωραία Εποχή» είναι απόρροια προηγούμενων σημαντικών ιστορικών γεγονότων και εξελίξεων. Τα δίκτυα που δημιουργούνται και εξελίσσονται διακινούν ανθρώπους και τα προϊόντα τους, υλικά και άυλα. Μέσα σε αυτόν τον πολυεπίπεδο κόσμο εφευρίσκεται η ηχογράφηση και η αναπαραγωγή του ήχου. Οι πρώτες δισκογραφικές εταιρείες στέλνουν κινητά συνεργεία κυριολεκτικά σε όλη την οικουμένη, για να ηχογραφήσουν τοπικούς μουσικούς. Το εύρος του ρεπερτορίου είναι ατελείωτο. Η κοσμοπολίτικη συνθήκη μεγάλων αστικών κέντρων ευνοεί τους πολυστυλισμούς και τις πολυμορφικότητες. Αποικιοκρατία, επαναστάσεις, συρράξεις, προσφυγικά ρεύματα∙ το θέατρο, ο κινηματογράφος, το ραδιόφωνο, η φωτογράφιση, οι περιοδείες από ορχήστρες, αλλά και οι κυκλοφορίες στους πάσης φύσεως εμπορικούς διαύλους, μέσα σε έναν κόσμο που εξελίσσεται δυναμικά και ανισότροπα, διαμορφώνουν ένα σύνθετο πλέγμα από «κέντρα» και «περιφέρειες» σε εναλλασσόμενους ρόλους, που θέτουν τα μουσικά ιδιώματα σε κίνηση, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Τα δίκτυα μέσα στα οποία συμμετέχουν οι ελληνόφωνες μουσικές, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς τους, είναι μεγαλειώδη. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν μεταξύ των «εθνικών» ρεπερτορίων. Αποτέλεσμα της εν εξελίξει έρευνας είναι ο «Kοσμοπολιτισμός στην Ελληνική Ιστορική Δισκογραφία».
Η άρρηκτη σχέση μεταξύ μουσικής και παραστατικών τεχνών είναι περισσότερο από ζωτική. Το θέατρο (και αργότερα και ο κινηματογράφος) διακινεί μουσικές με τους δικούς του όρους και παίζει καταλυτικό ρόλο στην διάχυσή τους σε τόπους συχνά μακρινούς. Οικοδομεί, δε, ένα ιδιαίτερο δίκτυο το οποίο επικοινωνεί με την δισκογραφία. Ορισμένα από τα τραγούδια που γράφονται για τις παραστάσεις αποτελούν πολλές φορές την αιχμή του δόρατος για την δημοφιλία τους. Ενδεικτικά είναι όσα σημειώνει ο Θόδωρος Χατζηπανταζής (Χατζηπανταζής - Μαράκα, 1977, 1: 157-158) για τη σημασία της μουσικής στην αθηναϊκή επιθεώρηση: «Στην επιθεώρηση η μουσική έχει τουλάχιστον τα ίδια δικαιώματα που έχει και το κείμενο και, σε μερικές, περιπτώσεις, ακόμη περισσότερα. [...] Οι φανατικοί θεατές για τα τραγούδια κυρίως πήγαιναν και ξαναπήγαιναν να δουν την ίδια επιθεώρηση∙ για τα τραγούδια χειροκροτούσαν παρατεταμένα κάθε βράδυ και ζητούσαν επίμονα επαναλήψεις, για τρίτη και τέταρτη φορά».
Η παρούσα ηχογράφηση, που κυκλοφόρησε και από την Columbia (70493 – D.G.X. 49), καταγράφει νούμερο από αταυτοποίητη επιθεώρηση, το οποίο, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνει:
α) Έναν σκοπό που φαίνεται να ηχογραφήθηκε για πρώτη φορά στην ελληνική δισκογραφία με τον τίτλο «Γαμήλιον εμβατήριον» (3′ 06″ έως 3′ 52″).
β) Απόσπασμα από το «Marche funèbre», το τρίτο μέρος της «Σονάτας για πιάνο No. 2 σε B♭ ελάσσονα, Op. 35», του Πολωνού συνθέτη Frédéric Chopin (3′ 55″ έως 4′ 14″).
Ο πρώτος σκοπός, ο οποίος στο ελληνικό ρεπερτόριο έχει ταυτιστεί με τη τελετή του γάμου και τη γαμήλια πομπή, καταγράφεται και με άλλους τίτλους, όπως «Πατινάδα της νύφης», «Τζιβαέρι νυφιάτικο», «Τζιζαΐρ». Ο σκοπός ανιχνεύεται και σε άλλα «εθνικά» ρεπερτόρια, όπως αυτό της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, το τουρκικό, το αρμενικό, το βουλγαρικό, το λιβανέζικο, το συριακό (για περισσότερα βλέπε την ηχογράφηση «Γαμήλιον εμβατήριον»).
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συνύπαρξη αυτής της μελωδίας που συνδέεται με το γάμο με το απόσπασμα από το «Marche funèbre».
Ο Frédéric Chopin ολοκλήρωσε τη σονάτα για πιάνο No. 2 σε B♭ ελάσσονα, Op. 35, ένα από τα πιο εμβληματικά έργα του ρομαντικού ρεπερτορίου για πιάνο, το 1839, ένα χρόνο πριν από την έκδοση του έργου σε παρτιτούρα (βλ. εδώ) το 1840. To έργο ηχογραφήθηκε από πολλούς πιανίστες (βλ. εδώ) και εξακολουθεί να συνιστά σταθερή επιλογή σε συναυλιακά προγράμματα και διαγωνισμούς πιάνου. Αναφέρουμε ενδεικτικά την εκτέλεση του Sergei Rachmaninoff (βλ. εδώ) και του Maurizio Pollini (βλέπε εδώ). Το «Marche funèbre», το οποίο αποτελεί μία από τις πιο δημοφιλείς συνθέσεις του Chopin, διασκευάστηκε και ηχογραφήθηκε αμέτρητες φορές (βλέπε ενδεικτικά εδώ και εδώ). Μία από τις παλιότερες ηχογραφήσεις του πραγματοποιήθηκε στη Νέα Υόρκη, γύρω στα 1901, από την Columbia Band με τον τίτλο "Funeral March" (Columbia 253 – 253). Για περισσότερα σχετικά με τον Chopin και το έργο του βλέπε ενδεικτικά εδώ, εδώ και εδώ.
Ο Πέτρος Κυριακός ηχογράφησε άλλη μία φορά το υπό συζήτηση νούμερο, με αμελητέες διαφορές σε σχέση με την παρούσα εκτέλεση. Η ηχογράφηση αυτή κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ από την RCA Victor («Σουήπ στέικ», CS1169 – 38-3079-A) και την Orthophonic («Σουήπ στέικ», CS1169 – S-704-A). Πιθανότατα πρόκειται για μία από τις εξήντα ηχογραφήσεις που πραγματοποίησε στην Αθήνα, μεταξύ 5 και 10 Μαΐου 1932 συνεργείο της «The Gramophone Co Ltd» και οι οποίες κυκλοφόρησαν αποκλειστικά στην αμερικανική αγορά με τις ετικέτες «Victor» ή «Orthophonic». Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται και έντεκα ηχογραφήσεις του Πέτρου Κυριακού, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν στις 5, 6 και 7 Μαΐου (βλ. εδώ).
Σύμφωνα με τον ιστότοπο Discography of American Historical Recordings οι έκδοσεις αυτές προέρχoνται από μεταγραφή (dub) της αρχικής ηχογράφησης η οποία πραγματοποιήθηκε στις 17 Μαρτίου 1936 στο Studio 3 της Victor στη Νέα Υόρκη και έλαβε τον αριθμό CS-99795. Από τη μεταγραφή αυτή δημιουργήθηκε η νέα μήτρα CS1169, από την οποία εκδόθηκαν οι σχετικοί δίσκοι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, κυκλοφόρησαν τον Ιούλιο του 1948.
Σημειώνουμε, επίσης, ότι στην έκδοση της Pathé ως δημιουργός αναγράφεται ο Πέτρος Κυριακός, σε αυτή της RCA Victor οι Γιώργος Καμβύσης και Κυριάκος Μαυρέας, ενώ στην έκδοση της Orthophonic ο Γιώργος Καμβύσης.
Tags: Επιθεώρηση, Δεκαετία του 1930, Τραγούδια με ουσίες, Τυχερά παιχνίδια, Ηχογραφήσεις στην Αθήνα, Κοσμοπολιτισμός, Συνομιλίες με αρμενικό ρεπερτόριο, Συνομιλίες με τουρκικό ρεπερτόριο, Συνομιλίες με πολωνικό ρεπερτόριο, Συνομιλίες με βουλγαρικό ρεπερτόριο, Συνομιλίες με συριακό ρεπερτόριο, Συνομιλίες με λιβανέζικο ρεπερτόριο, Συνομιλίες με ρεπερτόριο Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, Δίσκοι Pathé
Στις αρχές του 20ού αιώνα η Ευρώπη βρίσκεται σε ειρήνη και ευημερία. Η «Ωραία Εποχή» είναι απόρροια προηγούμενων σημαντικών ιστορικών γεγονότων και εξελίξεων. Τα δίκτυα που δημιουργούνται και εξελίσσονται διακινούν ανθρώπους και τα προϊόντα τους, υλικά και άυλα. Μέσα σε αυτόν τον πολυεπίπεδο κόσμο εφευρίσκεται η ηχογράφηση και η αναπαραγωγή του ήχου. Οι πρώτες δισκογραφικές εταιρείες στέλνουν κινητά συνεργεία κυριολεκτικά σε όλη την οικουμένη, για να ηχογραφήσουν τοπικούς μουσικούς. Το εύρος του ρεπερτορίου είναι ατελείωτο. Η κοσμοπολίτικη συνθήκη μεγάλων αστικών κέντρων ευνοεί τους πολυστυλισμούς και τις πολυμορφικότητες. Αποικιοκρατία, επαναστάσεις, συρράξεις, προσφυγικά ρεύματα∙ το θέατρο, ο κινηματογράφος, το ραδιόφωνο, η φωτογράφιση, οι περιοδείες από ορχήστρες, αλλά και οι κυκλοφορίες στους πάσης φύσεως εμπορικούς διαύλους, μέσα σε έναν κόσμο που εξελίσσεται δυναμικά και ανισότροπα, διαμορφώνουν ένα σύνθετο πλέγμα από «κέντρα» και «περιφέρειες» σε εναλλασσόμενους ρόλους, που θέτουν τα μουσικά ιδιώματα σε κίνηση, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Τα δίκτυα μέσα στα οποία συμμετέχουν οι ελληνόφωνες μουσικές, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς τους, είναι μεγαλειώδη. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν μεταξύ των «εθνικών» ρεπερτορίων. Αποτέλεσμα της εν εξελίξει έρευνας είναι ο «Kοσμοπολιτισμός στην Ελληνική Ιστορική Δισκογραφία».
Η άρρηκτη σχέση μεταξύ μουσικής και παραστατικών τεχνών είναι περισσότερο από ζωτική. Το θέατρο (και αργότερα και ο κινηματογράφος) διακινεί μουσικές με τους δικούς του όρους και παίζει καταλυτικό ρόλο στην διάχυσή τους σε τόπους συχνά μακρινούς. Οικοδομεί, δε, ένα ιδιαίτερο δίκτυο το οποίο επικοινωνεί με την δισκογραφία. Ορισμένα από τα τραγούδια που γράφονται για τις παραστάσεις αποτελούν πολλές φορές την αιχμή του δόρατος για την δημοφιλία τους. Ενδεικτικά είναι όσα σημειώνει ο Θόδωρος Χατζηπανταζής (Χατζηπανταζής - Μαράκα, 1977, 1: 157-158) για τη σημασία της μουσικής στην αθηναϊκή επιθεώρηση: «Στην επιθεώρηση η μουσική έχει τουλάχιστον τα ίδια δικαιώματα που έχει και το κείμενο και, σε μερικές, περιπτώσεις, ακόμη περισσότερα. [...] Οι φανατικοί θεατές για τα τραγούδια κυρίως πήγαιναν και ξαναπήγαιναν να δουν την ίδια επιθεώρηση∙ για τα τραγούδια χειροκροτούσαν παρατεταμένα κάθε βράδυ και ζητούσαν επίμονα επαναλήψεις, για τρίτη και τέταρτη φορά».
Η παρούσα ηχογράφηση, που κυκλοφόρησε και από την Columbia (70493 – D.G.X. 49), καταγράφει νούμερο από αταυτοποίητη επιθεώρηση, το οποίο, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνει:
α) Έναν σκοπό που φαίνεται να ηχογραφήθηκε για πρώτη φορά στην ελληνική δισκογραφία με τον τίτλο «Γαμήλιον εμβατήριον» (3′ 06″ έως 3′ 52″).
β) Απόσπασμα από το «Marche funèbre», το τρίτο μέρος της «Σονάτας για πιάνο No. 2 σε B♭ ελάσσονα, Op. 35», του Πολωνού συνθέτη Frédéric Chopin (3′ 55″ έως 4′ 14″).
Ο πρώτος σκοπός, ο οποίος στο ελληνικό ρεπερτόριο έχει ταυτιστεί με τη τελετή του γάμου και τη γαμήλια πομπή, καταγράφεται και με άλλους τίτλους, όπως «Πατινάδα της νύφης», «Τζιβαέρι νυφιάτικο», «Τζιζαΐρ». Ο σκοπός ανιχνεύεται και σε άλλα «εθνικά» ρεπερτόρια, όπως αυτό της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, το τουρκικό, το αρμενικό, το βουλγαρικό, το λιβανέζικο, το συριακό (για περισσότερα βλέπε την ηχογράφηση «Γαμήλιον εμβατήριον»).
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συνύπαρξη αυτής της μελωδίας που συνδέεται με το γάμο με το απόσπασμα από το «Marche funèbre».
Ο Frédéric Chopin ολοκλήρωσε τη σονάτα για πιάνο No. 2 σε B♭ ελάσσονα, Op. 35, ένα από τα πιο εμβληματικά έργα του ρομαντικού ρεπερτορίου για πιάνο, το 1839, ένα χρόνο πριν από την έκδοση του έργου σε παρτιτούρα (βλ. εδώ) το 1840. To έργο ηχογραφήθηκε από πολλούς πιανίστες (βλ. εδώ) και εξακολουθεί να συνιστά σταθερή επιλογή σε συναυλιακά προγράμματα και διαγωνισμούς πιάνου. Αναφέρουμε ενδεικτικά την εκτέλεση του Sergei Rachmaninoff (βλ. εδώ) και του Maurizio Pollini (βλέπε εδώ). Το «Marche funèbre», το οποίο αποτελεί μία από τις πιο δημοφιλείς συνθέσεις του Chopin, διασκευάστηκε και ηχογραφήθηκε αμέτρητες φορές (βλέπε ενδεικτικά εδώ και εδώ). Μία από τις παλιότερες ηχογραφήσεις του πραγματοποιήθηκε στη Νέα Υόρκη, γύρω στα 1901, από την Columbia Band με τον τίτλο "Funeral March" (Columbia 253 – 253). Για περισσότερα σχετικά με τον Chopin και το έργο του βλέπε ενδεικτικά εδώ, εδώ και εδώ.
Ο Πέτρος Κυριακός ηχογράφησε άλλη μία φορά το υπό συζήτηση νούμερο, με αμελητέες διαφορές σε σχέση με την παρούσα εκτέλεση. Η ηχογράφηση αυτή κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ από την RCA Victor («Σουήπ στέικ», CS1169 – 38-3079-A) και την Orthophonic («Σουήπ στέικ», CS1169 – S-704-A). Πιθανότατα πρόκειται για μία από τις εξήντα ηχογραφήσεις που πραγματοποίησε στην Αθήνα, μεταξύ 5 και 10 Μαΐου 1932 συνεργείο της «The Gramophone Co Ltd» και οι οποίες κυκλοφόρησαν αποκλειστικά στην αμερικανική αγορά με τις ετικέτες «Victor» ή «Orthophonic». Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται και έντεκα ηχογραφήσεις του Πέτρου Κυριακού, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν στις 5, 6 και 7 Μαΐου (βλ. εδώ).
Σύμφωνα με τον ιστότοπο Discography of American Historical Recordings οι έκδοσεις αυτές προέρχoνται από μεταγραφή (dub) της αρχικής ηχογράφησης η οποία πραγματοποιήθηκε στις 17 Μαρτίου 1936 στο Studio 3 της Victor στη Νέα Υόρκη και έλαβε τον αριθμό CS-99795. Από τη μεταγραφή αυτή δημιουργήθηκε η νέα μήτρα CS1169, από την οποία εκδόθηκαν οι σχετικοί δίσκοι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, κυκλοφόρησαν τον Ιούλιο του 1948.
Σημειώνουμε, επίσης, ότι στην έκδοση της Pathé ως δημιουργός αναγράφεται ο Πέτρος Κυριακός, σε αυτή της RCA Victor οι Γιώργος Καμβύσης και Κυριάκος Μαυρέας, ενώ στην έκδοση της Orthophonic ο Γιώργος Καμβύσης.
Tags: Επιθεώρηση, Δεκαετία του 1930, Τραγούδια με ουσίες, Τυχερά παιχνίδια, Ηχογραφήσεις στην Αθήνα, Κοσμοπολιτισμός, Συνομιλίες με αρμενικό ρεπερτόριο, Συνομιλίες με τουρκικό ρεπερτόριο, Συνομιλίες με πολωνικό ρεπερτόριο, Συνομιλίες με βουλγαρικό ρεπερτόριο, Συνομιλίες με συριακό ρεπερτόριο, Συνομιλίες με λιβανέζικο ρεπερτόριο, Συνομιλίες με ρεπερτόριο Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, Δίσκοι Pathé
© 2019 ΑΡΧΕΙΟ ΚΟΥΝΑΔΗ