Έχασα μαντήλι

Πρόκειται για μία από τις πιο ενδιαφέρουσες περιπτώσεις σκοπών, τους οποίους οικειοποιήθηκαν διάφορες εθνοπολιτισμικές ομάδες, σε ένα ευρύ γεωγραφικό τόξο. Για κάποιον που επιθυμεί να δει σε βάθος αυτήν την περίπτωση της «περιπλάνησης» της μελωδίας θα πρέπει οπωσδήποτε, αφενός, να παρακολουθήσει το ντοκιμαντέρ της Adela Peeva "Whose is this song?" (2003) και να μελετήσει, αφετέρου, το αναλυτικότατο άρθρο της Donna Buchanan (2007). Η Peeva, με έναν ξεχωριστό τρόπο, μας δείχνει τις δυναμικές και ακραίες πολλές φορές συμπεριφορές που απορρέουν από τους καλά εδραιωμένους εθνικισμούς, επιλέγοντας να μπει μέσα στις σημερινές κοινωνίες σε διάφορες περιοχές των Βαλκανίων, έτσι ώστε να δει την λειτουργία της κάθε εκδοχής του μουσικού σκοπού. Η Buchanan, χρησιμοποιώντας μια πλειάδα γραπτών κυρίως πηγών, στο πολυσέλιδο άρθρο της αναλύει τόσο το ιστορικό της οικειοποίησης όσο και τους τρόπους επιτέλεσής του, τα ετερόκλητα αισθητικά πλαίσια και τις πρακτικές εκτέλεσης των μουσικών. Σε αντίθεση με την Peeva, η οποία εκκινώντας από την Κωνσταντινούπολη αναφέρεται στις εκδοχές που συναντά σε συγκεκριμένες περιοχές των κρατών που επισκέπτεται (Τουρκία, Ελλάδα, Αλβανία, Βοσνία, Βόρεια Μακεδονία, Σερβία, Βουλγαρία), η Buchanan αναφέρεται διεξοδικά σε δύο ακόμη μεγάλες μουσικές οικουμένες: την εβραϊκή και την αραβική, με ξεχωριστές αναφορές στις εκδοχές που συναντάμε στην Αμερική από μετανάστες μουσικούς. Αναμφισβήτητα, μία ενδελεχής έρευνα στην ιστορική δισκογραφία θα προσθέσει στην μέχρι τώρα έρευνα μία ακόμη ξεχωριστή πτυχή της πραγματικότητας, καθώς στην περίπτωση της δισκογραφίας θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε, ακούγοντας τον ίδιο τον ήχο, τις υλοποιήσεις των μουσικών.

Όσον αφορά στην ελληνική εκδοχή, θα πρέπει να αναφερθεί πως ο σκοπός έχει πολλές «ζωές», παράλληλες, οι οποίες πολλές φορές περιπλέκονται και παρουσιάζουν ξεχωριστό ενδιαφέρον. Συναντάμε τριών ειδών παραλλαγές, στους στίχους και στη μελωδία. Αρχικά, να ειπωθεί πως ηχογραφήθηκε με πέντε διαφορετικούς τίτλους:

- Από τας Αθήνας: Κωνσταντινούπολη 1905 / Κωνσταντινούπολη 1906 / Κωνσταντινούπολη 1906
- Από ξένο κόσμο: Νέα Υόρκη 1917
- Από ξένο τόπο: Αμερική 1920 / Αθήνα 1922 / Αθήνα 1939
- Έχασα μαντήλι: Αθήνα 1926 / Αθήνα 1927 / Νέα Υόρκη 1928 / Αθήνα 1934
- Ο Βαγγέλης: Νέα Υόρκη 1928

Η παλαιότερη ηχογράφηση που εντοπίστηκε μέχρι στιγμής πραγματοποιήθηκε το δεύτερο εξάμηνο του 1905, στην Κωνσταντινούπολη, και κυκλοφόρησε με την ετικέτα της Gramophone ή της Zonophone (το 1903, το label της Zonophone αγοράστηκε από την Gramophone). Ο δίσκος επανεκδόθηκε στην Αμερική από την Victor.

Μέχρι και το 1922 ο σκοπός τραγουδιέται με τους στίχους «Από τας Αθήνας», «Από ξένο κόσμο» και «Από ξένο τόπο». Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις χρησιμοποιείται μελωδία-αρμονία σε δρόμο Χιτζάζ-Χιτζασκιάρ. Η εκδοχή αυτή δεν έχει καμία σχέση με τον οικουμενικό σκοπό που αναφέραμε στην αρχή.

Από το 1926 και έπειτα το συναντάμε ως «Έχασα μαντήλι», ηχογραφημένο στην Αθήνα και στη Νέα Υόρκη. Από εδώ και στο εξής το τραγούδι θα χρησιμοποιεί διαφορετικούς στίχους και διαφορετική μελωδία και αρμονία, αυτές από τον οικουμενικό σκοπό. Για ποιον λόγο, λοιπόν, συνδέονται αυτά τα δύο διαφορετικά, στην ουσία, τραγούδια (αν υπολογίσουμε το «Από τας Αθήνας», «Από ξένο κόσμο» και «Από ξένο τόπο» ως ένα);  Τούτο συμβαίνει διότι κάποια στιγμή στο χρόνο, οι μελωδίες και οι εκδοχές των στίχων περιπλέχθηκαν. Έφτασε, δηλαδή, να τραγουδιέται η μελωδία του «Έχασα μαντήλι» με τους άλλους στίχους, αυτούς από το «Από ξένο τόπο».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εκδοχή που ηχογραφήθηκε στην Αθήνα το 1939, για λογαριασμό της Parlophone (GO 3164 – B 21993). Στην περίπτωση αυτή το κομμάτι φαίνεται ως δημιουργία του Γιώργου Ροβερτάκη, αλλά παρουσιάζει μία νέα, διαφορετική από τις προηγούμενες δύο, μελωδία και αρμονία.

Παρακάτω ακολουθούν ενδεικτικές περιπτώσεις από την ιστορική δισκογραφία άλλων ρεπερτορίων και περιοχών, όπου απαντά ο συγκεκριμένος μουσικός σκοπός:

Σέρβικο ρεπερτόριο: "Полетела Два Бијела Голуба" [Poletela Dva Bijela Goluba], 1910. Μία εκδοχή που απέκτησε αργότερα μεγαλύτερη δημοφιλία είναι: Русе косе цуро имаш [Ruse kose curo imas]

Εβραϊκό ρεπερτόριο: "Der Terk in America", Naftule Brandwein, Αμερική, 1924

Τουρκικό ρεπερτόριο: "Üsküdara Giderken", Safiye Aylâ, Κωνσταντινούπολη, μετά το 1946

Αράβικο ρεπερτόριο: "Ya Banat El Eskandiria", Mohammed El Bakkar, Αμερική, περίπου μέσα του 1950

Bollywood: "Jhoom Jhoom Kar Chali Akeli", ταινία “Taj”, 1956

Από τις πλέον ενδιαφέρουσες περιπτώσεις είναι αυτή των Boney M., οι οποίοι ενσωμάτωσαν τμήμα του σκοπού στην μεγάλη τους επιτυχία, το 1978, με τίτλο “Rasputin”.

Έρευνα και κείμενο: Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Άγνωστος
Τραγουδιστές:
Καζής Μιλτιάδης
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Ανατολίτικη Ορχήστρα Κώστα Παπαγκίκα
Χρονολογία ηχογράφησης:
07/1928
Τόπος ηχογράφησης:
Νέα Υόρκη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Χορός / Ρυθμός:
Συρτός
Εκδότης:
Columbia USA
Αριθμός καταλόγου:
56134-F
Αριθμός μήτρας:
W 205956
Διάρκεια:
4:09
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 12'' (30 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Col_56134_EchasaMantili
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Έχασα μαντήλι ", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=4095

Πρόκειται για μία από τις πιο ενδιαφέρουσες περιπτώσεις σκοπών, τους οποίους οικειοποιήθηκαν διάφορες εθνοπολιτισμικές ομάδες, σε ένα ευρύ γεωγραφικό τόξο. Για κάποιον που επιθυμεί να δει σε βάθος αυτήν την περίπτωση της «περιπλάνησης» της μελωδίας θα πρέπει οπωσδήποτε, αφενός, να παρακολουθήσει το ντοκιμαντέρ της Adela Peeva "Whose is this song?" (2003) και να μελετήσει, αφετέρου, το αναλυτικότατο άρθρο της Donna Buchanan (2007). Η Peeva, με έναν ξεχωριστό τρόπο, μας δείχνει τις δυναμικές και ακραίες πολλές φορές συμπεριφορές που απορρέουν από τους καλά εδραιωμένους εθνικισμούς, επιλέγοντας να μπει μέσα στις σημερινές κοινωνίες σε διάφορες περιοχές των Βαλκανίων, έτσι ώστε να δει την λειτουργία της κάθε εκδοχής του μουσικού σκοπού. Η Buchanan, χρησιμοποιώντας μια πλειάδα γραπτών κυρίως πηγών, στο πολυσέλιδο άρθρο της αναλύει τόσο το ιστορικό της οικειοποίησης όσο και τους τρόπους επιτέλεσής του, τα ετερόκλητα αισθητικά πλαίσια και τις πρακτικές εκτέλεσης των μουσικών. Σε αντίθεση με την Peeva, η οποία εκκινώντας από την Κωνσταντινούπολη αναφέρεται στις εκδοχές που συναντά σε συγκεκριμένες περιοχές των κρατών που επισκέπτεται (Τουρκία, Ελλάδα, Αλβανία, Βοσνία, Βόρεια Μακεδονία, Σερβία, Βουλγαρία), η Buchanan αναφέρεται διεξοδικά σε δύο ακόμη μεγάλες μουσικές οικουμένες: την εβραϊκή και την αραβική, με ξεχωριστές αναφορές στις εκδοχές που συναντάμε στην Αμερική από μετανάστες μουσικούς. Αναμφισβήτητα, μία ενδελεχής έρευνα στην ιστορική δισκογραφία θα προσθέσει στην μέχρι τώρα έρευνα μία ακόμη ξεχωριστή πτυχή της πραγματικότητας, καθώς στην περίπτωση της δισκογραφίας θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε, ακούγοντας τον ίδιο τον ήχο, τις υλοποιήσεις των μουσικών.

Όσον αφορά στην ελληνική εκδοχή, θα πρέπει να αναφερθεί πως ο σκοπός έχει πολλές «ζωές», παράλληλες, οι οποίες πολλές φορές περιπλέκονται και παρουσιάζουν ξεχωριστό ενδιαφέρον. Συναντάμε τριών ειδών παραλλαγές, στους στίχους και στη μελωδία. Αρχικά, να ειπωθεί πως ηχογραφήθηκε με πέντε διαφορετικούς τίτλους:

- Από τας Αθήνας: Κωνσταντινούπολη 1905 / Κωνσταντινούπολη 1906 / Κωνσταντινούπολη 1906
- Από ξένο κόσμο: Νέα Υόρκη 1917
- Από ξένο τόπο: Αμερική 1920 / Αθήνα 1922 / Αθήνα 1939
- Έχασα μαντήλι: Αθήνα 1926 / Αθήνα 1927 / Νέα Υόρκη 1928 / Αθήνα 1934
- Ο Βαγγέλης: Νέα Υόρκη 1928

Η παλαιότερη ηχογράφηση που εντοπίστηκε μέχρι στιγμής πραγματοποιήθηκε το δεύτερο εξάμηνο του 1905, στην Κωνσταντινούπολη, και κυκλοφόρησε με την ετικέτα της Gramophone ή της Zonophone (το 1903, το label της Zonophone αγοράστηκε από την Gramophone). Ο δίσκος επανεκδόθηκε στην Αμερική από την Victor.

Μέχρι και το 1922 ο σκοπός τραγουδιέται με τους στίχους «Από τας Αθήνας», «Από ξένο κόσμο» και «Από ξένο τόπο». Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις χρησιμοποιείται μελωδία-αρμονία σε δρόμο Χιτζάζ-Χιτζασκιάρ. Η εκδοχή αυτή δεν έχει καμία σχέση με τον οικουμενικό σκοπό που αναφέραμε στην αρχή.

Από το 1926 και έπειτα το συναντάμε ως «Έχασα μαντήλι», ηχογραφημένο στην Αθήνα και στη Νέα Υόρκη. Από εδώ και στο εξής το τραγούδι θα χρησιμοποιεί διαφορετικούς στίχους και διαφορετική μελωδία και αρμονία, αυτές από τον οικουμενικό σκοπό. Για ποιον λόγο, λοιπόν, συνδέονται αυτά τα δύο διαφορετικά, στην ουσία, τραγούδια (αν υπολογίσουμε το «Από τας Αθήνας», «Από ξένο κόσμο» και «Από ξένο τόπο» ως ένα);  Τούτο συμβαίνει διότι κάποια στιγμή στο χρόνο, οι μελωδίες και οι εκδοχές των στίχων περιπλέχθηκαν. Έφτασε, δηλαδή, να τραγουδιέται η μελωδία του «Έχασα μαντήλι» με τους άλλους στίχους, αυτούς από το «Από ξένο τόπο».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εκδοχή που ηχογραφήθηκε στην Αθήνα το 1939, για λογαριασμό της Parlophone (GO 3164 – B 21993). Στην περίπτωση αυτή το κομμάτι φαίνεται ως δημιουργία του Γιώργου Ροβερτάκη, αλλά παρουσιάζει μία νέα, διαφορετική από τις προηγούμενες δύο, μελωδία και αρμονία.

Παρακάτω ακολουθούν ενδεικτικές περιπτώσεις από την ιστορική δισκογραφία άλλων ρεπερτορίων και περιοχών, όπου απαντά ο συγκεκριμένος μουσικός σκοπός:

Σέρβικο ρεπερτόριο: "Полетела Два Бијела Голуба" [Poletela Dva Bijela Goluba], 1910. Μία εκδοχή που απέκτησε αργότερα μεγαλύτερη δημοφιλία είναι: Русе косе цуро имаш [Ruse kose curo imas]

Εβραϊκό ρεπερτόριο: "Der Terk in America", Naftule Brandwein, Αμερική, 1924

Τουρκικό ρεπερτόριο: "Üsküdara Giderken", Safiye Aylâ, Κωνσταντινούπολη, μετά το 1946

Αράβικο ρεπερτόριο: "Ya Banat El Eskandiria", Mohammed El Bakkar, Αμερική, περίπου μέσα του 1950

Bollywood: "Jhoom Jhoom Kar Chali Akeli", ταινία “Taj”, 1956

Από τις πλέον ενδιαφέρουσες περιπτώσεις είναι αυτή των Boney M., οι οποίοι ενσωμάτωσαν τμήμα του σκοπού στην μεγάλη τους επιτυχία, το 1978, με τίτλο “Rasputin”.

Έρευνα και κείμενο: Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Άγνωστος
Τραγουδιστές:
Καζής Μιλτιάδης
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Ανατολίτικη Ορχήστρα Κώστα Παπαγκίκα
Χρονολογία ηχογράφησης:
07/1928
Τόπος ηχογράφησης:
Νέα Υόρκη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Χορός / Ρυθμός:
Συρτός
Εκδότης:
Columbia USA
Αριθμός καταλόγου:
56134-F
Αριθμός μήτρας:
W 205956
Διάρκεια:
4:09
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 12'' (30 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Col_56134_EchasaMantili
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Έχασα μαντήλι ", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=4095

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης