Χόρα ρουσική

Η εβραϊκή και η ελληνική διασπορά αποτελούν δύο μακραίωνες και ισχυρές κοινότητες, οι οποίες συνομιλούν πολιτισμικά μεταξύ τους. Ένας από τους σημαντικότερους τόπους συνάντησής τους υπήρξε αναμφισβήτητα η Οδησσός, όπου οι Ασκενάζι Εβραίοι και οι Ορθόδοξοι ελληνόφωνοι ανέπτυξαν αξιοσημείωτες σχέσεις, μία σημαντική πτυχή των οποίων αποτυπώθηκε γλαφυρά στην ιστορική δισκογραφία. Πολλές από τις δισκογραφικές αυτές περιπτώσεις αναδείχθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες από τον συλλέκτη Martin Schwartz (βλ. εδώ παλαιότερη διάλεξή του για το θέμα).

Το 1913, στη Νέα Υόρκη, ο Ρωσοεβραίος μουσικός Abraham Elenkrig, ο οποίος μετανάστευσε στην Αμερική περίπου το 1906 λόγω του κύματος πογκρόμ κατά του εβραϊκού πληθυσμού, ηχογραφεί το εξής ορχηστρικό έργο:

Die Mame iz gegangen in Mark” (מאמע איז געגאנגען אין מארק, η μαμά πήγε στην αγορά), Columbia 38763 – E 1395, Elenkrig’s Orchestra – Abraham Elenkrig, Νέα Υόρκη, 4 Απριλίου 1913

Περίπου επτά χρόνια νωρίτερα, όμως, βρίσκουμε στα αρχεία της ευρωπαϊκής Zonophone την εξής καταχώρηση:

“Chora Roussiki”, Zonophone r 1564 – X-108021, Compagnie Mitzos (harmonica, mandolin, guitar, Κωνσταντινούπολη, 1906

Οι διαφοροποιήσεις μεταξύ της αρχειακής καταγραφής και της αποτύπωσης των πληροφοριών στην ετικέτα που κυκλοφόρησε στην αγορά φανερώνει ένα από τα πλέον προβληματικά ζητήματα που αφορούν στην έρευνα γύρω από την ιστορική δισκογραφία.

“Χώρα Ρουσσική (Hora Roussika)” – Trio, Εταιρεία Μίτσος, Αρμόνικα, Μανδολίνο και Κιθάρα, Compagnie Mitzos

Ο «Μήτσος» ηχογραφεί κυρίως στην Zonophone, στην Κωνσταντινούπολη, στις αρχές του 1900. Μέχρι στιγμής, η έρευνα δεν έχει φέρει στο φως βιογραφικές πληροφορίες γύρω από το πρόσωπό του.

Η χόρα αυτή φαίνεται πως αποτελεί από τις πρώτες ηχογραφήσεις ελληνόφωνων πρωταγωνιστών με ξεκάθαρες αναφορές στο klezmer/Yiddish ρεπερτόριο, κάτι που ενισχύει την εντύπωση περί των σχέσεων μεταξύ των δύο εθνοπολιτισμικών ομάδων. Επιπλέον, το γεγονός ότι στην ελληνική εκδοχή ο τίτλος που επιλέγεται είναι «Χόρα ρούσικη» παραπέμπει καταφανέστατα στην γεωγραφική περιοχή όπου οι Έλληνες ήρθαν σε επαφή με τον συγκεκριμένο σκοπό.

Ο συγκρητισμός που παρατηρείται στις μουσικές πραγματώσεις των περιοχών όπου έζησαν και ηχογράφησαν Έλληνες, κυρίως στο κομμάτι των λαϊκών παραδόσεων, είναι μνημειώδης. Μία ακρόαση της ιστορικής δισκογραφίας, η οποία ξεκινάει στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα, στη Σμύρνη, στην Κωνσταντινούπολη και στην Νέα Υόρκη από το 1900, είναι αρκετή. Ένα ουσιαστικό κομμάτι αυτού του συγκρητισμού αφορά τους εβραίους, οι οποίοι αποτελούν βασικούς αγωγούς στην ανεπανάληπτη σε ποικιλία πολιτισμική παρακαταθήκη του ελληνόφωνου κόσμου. Δανείζονται και δανείζουν, αλλά και κουβαλούν πιο μακρινές παραδόσεις από τα μέρη που ζούσαν προηγουμένως και τους τόπους που ταξίδεψαν. Αποτελούν βασικούς συνομιλητές στην ελληνική οικουμένη, μαζί με μουσουλμάνους Οθωμανούς και Τούρκους, ορθόδοξους Έλληνες και Αρμένιους χριστιανούς, καθολικούς Έλληνες και λεβαντίνους, και συνθέτουν ένα πλούσιο μουσικό μωσαϊκό, το οποίο αποτελείται από ετερογενή αλλά αλληλοπεριχωρητικά παλίμψηστα: μία δεξαμενή στην οποία ο καθένας προσθέτει και από την οποία ο καθένας λαμβάνει.

Στην υπό εξέταση ιστορική δισκογραφία έχουν εντοπιστεί πλείστες όσες περιπτώσεις μελωδιών, οι οποίες αποτελούν και σήμερα μέρος του ρεπερτορίου τόσο των Ελλήνων όσο και των Εβραίων. Όσον αφορά στους Σεφαραδίτες Εβραίους, οι κατηγορίες είναι δύο: είτε πρόκειται για Έλληνες, Εβραίους στο θρήσκευμα, οι οποίοι αλληλοδανείζονται με τους Ορθόδοξους Έλληνες, είτε πρόκειται για δάνεια από μη ελληνικά σεφαραδίτικα ρεπερτόρια, τα οποία συνομιλούν με τα ελληνικά. Όσον αφορά δε τους Ασκενάζι, πρόκειται για ένα corpus δισκογραφικού υλικού, στο οποίο εντοπίστηκαν εκδοχές των ίδιων έργων τόσο στο ελληνικό ρεπερτόριο όσο και στο ασκενάζι, το οποίο συχνά απαντά ως klezmer/Yiddish.

Έρευνα και κείμενο: Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Οργανικό
Τραγουδιστές:
Οργανικό
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Εταιρεία Μίτσος (Αρμόνικα, μαντολίνο, κιθάρα)
Χρονολογία ηχογράφησης:
08-09/1906
Τόπος ηχογράφησης:
Κωνσταντινούπολη
Εκδότης:
Zonophone
Αριθμός καταλόγου:
X 108021
Αριθμός μήτρας:
1563r
Διάρκεια:
2:54
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Zono_X108021_ChoraRousiki
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Χόρα ρουσική", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=11089

Η εβραϊκή και η ελληνική διασπορά αποτελούν δύο μακραίωνες και ισχυρές κοινότητες, οι οποίες συνομιλούν πολιτισμικά μεταξύ τους. Ένας από τους σημαντικότερους τόπους συνάντησής τους υπήρξε αναμφισβήτητα η Οδησσός, όπου οι Ασκενάζι Εβραίοι και οι Ορθόδοξοι ελληνόφωνοι ανέπτυξαν αξιοσημείωτες σχέσεις, μία σημαντική πτυχή των οποίων αποτυπώθηκε γλαφυρά στην ιστορική δισκογραφία. Πολλές από τις δισκογραφικές αυτές περιπτώσεις αναδείχθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες από τον συλλέκτη Martin Schwartz (βλ. εδώ παλαιότερη διάλεξή του για το θέμα).

Το 1913, στη Νέα Υόρκη, ο Ρωσοεβραίος μουσικός Abraham Elenkrig, ο οποίος μετανάστευσε στην Αμερική περίπου το 1906 λόγω του κύματος πογκρόμ κατά του εβραϊκού πληθυσμού, ηχογραφεί το εξής ορχηστρικό έργο:

Die Mame iz gegangen in Mark” (מאמע איז געגאנגען אין מארק, η μαμά πήγε στην αγορά), Columbia 38763 – E 1395, Elenkrig’s Orchestra – Abraham Elenkrig, Νέα Υόρκη, 4 Απριλίου 1913

Περίπου επτά χρόνια νωρίτερα, όμως, βρίσκουμε στα αρχεία της ευρωπαϊκής Zonophone την εξής καταχώρηση:

“Chora Roussiki”, Zonophone r 1564 – X-108021, Compagnie Mitzos (harmonica, mandolin, guitar, Κωνσταντινούπολη, 1906

Οι διαφοροποιήσεις μεταξύ της αρχειακής καταγραφής και της αποτύπωσης των πληροφοριών στην ετικέτα που κυκλοφόρησε στην αγορά φανερώνει ένα από τα πλέον προβληματικά ζητήματα που αφορούν στην έρευνα γύρω από την ιστορική δισκογραφία.

“Χώρα Ρουσσική (Hora Roussika)” – Trio, Εταιρεία Μίτσος, Αρμόνικα, Μανδολίνο και Κιθάρα, Compagnie Mitzos

Ο «Μήτσος» ηχογραφεί κυρίως στην Zonophone, στην Κωνσταντινούπολη, στις αρχές του 1900. Μέχρι στιγμής, η έρευνα δεν έχει φέρει στο φως βιογραφικές πληροφορίες γύρω από το πρόσωπό του.

Η χόρα αυτή φαίνεται πως αποτελεί από τις πρώτες ηχογραφήσεις ελληνόφωνων πρωταγωνιστών με ξεκάθαρες αναφορές στο klezmer/Yiddish ρεπερτόριο, κάτι που ενισχύει την εντύπωση περί των σχέσεων μεταξύ των δύο εθνοπολιτισμικών ομάδων. Επιπλέον, το γεγονός ότι στην ελληνική εκδοχή ο τίτλος που επιλέγεται είναι «Χόρα ρούσικη» παραπέμπει καταφανέστατα στην γεωγραφική περιοχή όπου οι Έλληνες ήρθαν σε επαφή με τον συγκεκριμένο σκοπό.

Ο συγκρητισμός που παρατηρείται στις μουσικές πραγματώσεις των περιοχών όπου έζησαν και ηχογράφησαν Έλληνες, κυρίως στο κομμάτι των λαϊκών παραδόσεων, είναι μνημειώδης. Μία ακρόαση της ιστορικής δισκογραφίας, η οποία ξεκινάει στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα, στη Σμύρνη, στην Κωνσταντινούπολη και στην Νέα Υόρκη από το 1900, είναι αρκετή. Ένα ουσιαστικό κομμάτι αυτού του συγκρητισμού αφορά τους εβραίους, οι οποίοι αποτελούν βασικούς αγωγούς στην ανεπανάληπτη σε ποικιλία πολιτισμική παρακαταθήκη του ελληνόφωνου κόσμου. Δανείζονται και δανείζουν, αλλά και κουβαλούν πιο μακρινές παραδόσεις από τα μέρη που ζούσαν προηγουμένως και τους τόπους που ταξίδεψαν. Αποτελούν βασικούς συνομιλητές στην ελληνική οικουμένη, μαζί με μουσουλμάνους Οθωμανούς και Τούρκους, ορθόδοξους Έλληνες και Αρμένιους χριστιανούς, καθολικούς Έλληνες και λεβαντίνους, και συνθέτουν ένα πλούσιο μουσικό μωσαϊκό, το οποίο αποτελείται από ετερογενή αλλά αλληλοπεριχωρητικά παλίμψηστα: μία δεξαμενή στην οποία ο καθένας προσθέτει και από την οποία ο καθένας λαμβάνει.

Στην υπό εξέταση ιστορική δισκογραφία έχουν εντοπιστεί πλείστες όσες περιπτώσεις μελωδιών, οι οποίες αποτελούν και σήμερα μέρος του ρεπερτορίου τόσο των Ελλήνων όσο και των Εβραίων. Όσον αφορά στους Σεφαραδίτες Εβραίους, οι κατηγορίες είναι δύο: είτε πρόκειται για Έλληνες, Εβραίους στο θρήσκευμα, οι οποίοι αλληλοδανείζονται με τους Ορθόδοξους Έλληνες, είτε πρόκειται για δάνεια από μη ελληνικά σεφαραδίτικα ρεπερτόρια, τα οποία συνομιλούν με τα ελληνικά. Όσον αφορά δε τους Ασκενάζι, πρόκειται για ένα corpus δισκογραφικού υλικού, στο οποίο εντοπίστηκαν εκδοχές των ίδιων έργων τόσο στο ελληνικό ρεπερτόριο όσο και στο ασκενάζι, το οποίο συχνά απαντά ως klezmer/Yiddish.

Έρευνα και κείμενο: Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Οργανικό
Τραγουδιστές:
Οργανικό
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Εταιρεία Μίτσος (Αρμόνικα, μαντολίνο, κιθάρα)
Χρονολογία ηχογράφησης:
08-09/1906
Τόπος ηχογράφησης:
Κωνσταντινούπολη
Εκδότης:
Zonophone
Αριθμός καταλόγου:
X 108021
Αριθμός μήτρας:
1563r
Διάρκεια:
2:54
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Zono_X108021_ChoraRousiki
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Χόρα ρουσική", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=11089

Δείτε επίσης