Tourna Tourna

Το δίκτυο μέσα στο οποίο συμμετέχει το ελληνόφωνο αστικό λαϊκό τραγούδι, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς του, είναι μεγαλειώδες. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν με το Canzone Napoletana, τα γαλλικά chansons, τις μουσικές της εβραϊκής οικουμένης, του ισπανικού κόσμου, των εδαφών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και άλλα αμέτρητα υπο-δίκτυα. Τα πολιτισμικά αυτά πλέγματα αλληλοεπηρεάστηκαν με τις ελληνικές μουσικές, από την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σχηματίζοντας ένα α-σύνορο και συγκρητικό πολιτισμικό πλαίσιο. Τα δίκτυα αυτά, μέσω πολυποίκιλων διαδρομών, συνάντησαν το δίκτυο των ελληνόφωνων μουσικών. Όπως είναι φυσικό, στα μεγάλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας γύρω από την Μεσόγειο θάλασσα, οι «συνομιλίες» των ελληνόφωνων με τους συνενοίκους τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους υπήρξαν περισσότερο από έντονες. Τα σχετικά τεκμήρια καταδεικνύουν τις μεταξύ τους μουσικές ανταλλαγές και αποσαφηνίζουν μια οικουμένη όπου όλοι συνεισφέρουν στο μεγάλο μουσικό «χωνευτήρι» και όλοι μπορούν να αντλήσουν από αυτό. Και να το επανακαταθέσουν, σε νέα μορφή, με αναδιαμορφωμένο το κείμενό του και το νόημά του, με άλλοτε σαφείς και άλλοτε θολές παραπομπές στο προ-κείμενό του. Μέχρι να το ανασύρει ξανά κάποιος άλλος, μέσα από το «χωνευτήρι», ώστε να γίνεται ξεκάθαρο πως, στην αναδημιουργική και δυναμική αυτή διαδικασία όπου η ρευστότητα κυριαρχεί, τέλος δεν θα υπάρξει.

Στην ετικέτα του δίσκου, το τραγούδι χαρακτηρίζεται ως “kanto”. Θεωρείται, δηλαδή, ως μέρος του ρεπερτορίου των kantolar, ένας όρος που φαίνεται να πρωτοχρησιμοποιείται από τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους, κυρίως των μεγάλων αστικών κέντρων και ειδικά της Κωνσταντινούπολης, από την εποχή που ιταλικοί θίασοι έδιναν παραστάσεις εκεί. Αν και αρχικά τα kantolar ήταν συνδεδεμένα μόνο με την θεατρική μουσική, σύντομα αυτονομήθηκαν, οπότε και με τον όρο “kanto” (ενικός του kantolar) πλέον περιγράφονταν οποιεσδήποτε λαϊκές και ελαφρές κοσμικές τραγουδιστικές φόρμες (βλ. Pennanen, 2004: 9, O'Connel, 2006: 276, Beşiroğlu & Girgin, 2018: 49).

Επιπλέον, στην ετικέτα του δίσκου, αναγράφεται και το όνομα του μακάμ στο οποίο εντάσσεται η σύνθεση (ουσάκ από νεβά, Neva Uşşak).

Ακόμη μία τούρκικη ηχογράφηση εντοπίζεται στην Αμερική, με τον τίτλο “Turnam Nerdan Galior”, από την Amillia Hanum, δηλαδή, την Αμαλία Βάκα. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της M.G. Parsekian, στο New Jersey στις αρχές της δεκαετίας του 1920 (122 A – NO 517).

Ο συγκεκριμένος σκοπός έχει εισέλθει και στο ελληνόφωνο ρεπερτόριο, με τον τίτλο “Τούρνα”, τον οποίο συναντάμε αρκετές φορές στην ιστορική δισκογραφία.

Αναφέρει για το τραγούδι ο Παναγιώτης Κουνάδης (2010, 2: 75): «Η γνωστή αυτή μελωδία των νησιών του Αιγαίου και των παραλίων της Μικράς Ασίας ηχογραφείται για πρώτη φορά με ελληνικούς στίχους στην Αμερική από τη Μαρίκα Παπαγκίκα. Πρωτοεμφανίζεται όμως στη δισκογραφία της Μικράς Ασίας με τον διάσημο τούρκο τραγουδιστή των αρχών του 20ού αιώνα Yaschar Bey με τίτλο "Tourna".

"Turna" στα τουρκικά είναι το πουλί γερανός (και μεταφορικά, όπως και στα ελληνικά, το μηχάνημα ανύψωσης φορτίων, δηλαδή ο γερανός των εργοταξίων και των λιμανιών)».

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Άγνωστος
Τραγουδιστές:
Yaschar Bey [Hafız Yaşar Okur Bey]
Χρονολογία ηχογράφησης:
1923-1926
Τόπος ηχογράφησης:
Κωνσταντινούπολη
Γλώσσα/ες:
Τουρκικά
Εκδότης:
Odeon
Αριθμός καταλόγου:
X 46388
Αριθμός μήτρας:
xC-2955
Διάρκεια:
3:48
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Odeon_46388_NevaOusakCanto_Tourna
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Tourna Tourna", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=4441

Το δίκτυο μέσα στο οποίο συμμετέχει το ελληνόφωνο αστικό λαϊκό τραγούδι, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς του, είναι μεγαλειώδες. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν με το Canzone Napoletana, τα γαλλικά chansons, τις μουσικές της εβραϊκής οικουμένης, του ισπανικού κόσμου, των εδαφών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και άλλα αμέτρητα υπο-δίκτυα. Τα πολιτισμικά αυτά πλέγματα αλληλοεπηρεάστηκαν με τις ελληνικές μουσικές, από την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σχηματίζοντας ένα α-σύνορο και συγκρητικό πολιτισμικό πλαίσιο. Τα δίκτυα αυτά, μέσω πολυποίκιλων διαδρομών, συνάντησαν το δίκτυο των ελληνόφωνων μουσικών. Όπως είναι φυσικό, στα μεγάλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας γύρω από την Μεσόγειο θάλασσα, οι «συνομιλίες» των ελληνόφωνων με τους συνενοίκους τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους υπήρξαν περισσότερο από έντονες. Τα σχετικά τεκμήρια καταδεικνύουν τις μεταξύ τους μουσικές ανταλλαγές και αποσαφηνίζουν μια οικουμένη όπου όλοι συνεισφέρουν στο μεγάλο μουσικό «χωνευτήρι» και όλοι μπορούν να αντλήσουν από αυτό. Και να το επανακαταθέσουν, σε νέα μορφή, με αναδιαμορφωμένο το κείμενό του και το νόημά του, με άλλοτε σαφείς και άλλοτε θολές παραπομπές στο προ-κείμενό του. Μέχρι να το ανασύρει ξανά κάποιος άλλος, μέσα από το «χωνευτήρι», ώστε να γίνεται ξεκάθαρο πως, στην αναδημιουργική και δυναμική αυτή διαδικασία όπου η ρευστότητα κυριαρχεί, τέλος δεν θα υπάρξει.

Στην ετικέτα του δίσκου, το τραγούδι χαρακτηρίζεται ως “kanto”. Θεωρείται, δηλαδή, ως μέρος του ρεπερτορίου των kantolar, ένας όρος που φαίνεται να πρωτοχρησιμοποιείται από τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους, κυρίως των μεγάλων αστικών κέντρων και ειδικά της Κωνσταντινούπολης, από την εποχή που ιταλικοί θίασοι έδιναν παραστάσεις εκεί. Αν και αρχικά τα kantolar ήταν συνδεδεμένα μόνο με την θεατρική μουσική, σύντομα αυτονομήθηκαν, οπότε και με τον όρο “kanto” (ενικός του kantolar) πλέον περιγράφονταν οποιεσδήποτε λαϊκές και ελαφρές κοσμικές τραγουδιστικές φόρμες (βλ. Pennanen, 2004: 9, O'Connel, 2006: 276, Beşiroğlu & Girgin, 2018: 49).

Επιπλέον, στην ετικέτα του δίσκου, αναγράφεται και το όνομα του μακάμ στο οποίο εντάσσεται η σύνθεση (ουσάκ από νεβά, Neva Uşşak).

Ακόμη μία τούρκικη ηχογράφηση εντοπίζεται στην Αμερική, με τον τίτλο “Turnam Nerdan Galior”, από την Amillia Hanum, δηλαδή, την Αμαλία Βάκα. Η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της M.G. Parsekian, στο New Jersey στις αρχές της δεκαετίας του 1920 (122 A – NO 517).

Ο συγκεκριμένος σκοπός έχει εισέλθει και στο ελληνόφωνο ρεπερτόριο, με τον τίτλο “Τούρνα”, τον οποίο συναντάμε αρκετές φορές στην ιστορική δισκογραφία.

Αναφέρει για το τραγούδι ο Παναγιώτης Κουνάδης (2010, 2: 75): «Η γνωστή αυτή μελωδία των νησιών του Αιγαίου και των παραλίων της Μικράς Ασίας ηχογραφείται για πρώτη φορά με ελληνικούς στίχους στην Αμερική από τη Μαρίκα Παπαγκίκα. Πρωτοεμφανίζεται όμως στη δισκογραφία της Μικράς Ασίας με τον διάσημο τούρκο τραγουδιστή των αρχών του 20ού αιώνα Yaschar Bey με τίτλο "Tourna".

"Turna" στα τουρκικά είναι το πουλί γερανός (και μεταφορικά, όπως και στα ελληνικά, το μηχάνημα ανύψωσης φορτίων, δηλαδή ο γερανός των εργοταξίων και των λιμανιών)».

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Άγνωστος
Τραγουδιστές:
Yaschar Bey [Hafız Yaşar Okur Bey]
Χρονολογία ηχογράφησης:
1923-1926
Τόπος ηχογράφησης:
Κωνσταντινούπολη
Γλώσσα/ες:
Τουρκικά
Εκδότης:
Odeon
Αριθμός καταλόγου:
X 46388
Αριθμός μήτρας:
xC-2955
Διάρκεια:
3:48
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Odeon_46388_NevaOusakCanto_Tourna
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Tourna Tourna", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=4441

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης