Σαν την δικήν μας την Σμυρνιάν

Παράλληλα με τις σχέσεις που αναπτύχθηκαν μεταξύ του ελληνικού αστικού λαϊκού τραγουδιού του 19ου και του 20ού αιώνα με τη Νάπολη και το διάσημο Canzone Napoletana, σχέσεις στις οποίες πρωταγωνίστησε η Σμύρνη, η δισκογραφία φανερώνει ακόμη ένα παρόμοιο ρεύμα. Πρόκειται για γαλλικά τραγούδια, τα οποία οικειοποιήθηκαν Έλληνες μουσικοί. Η οικειοποίηση είναι διττή, όπως και στην περίπτωση του Canzone Napoletana: αφορά αφενός τον στίχο ο οποίος πλέον είναι ελληνικός (απ’ ό,τι δείχνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία, δεν έχει καμία σχέση με τον πρωτότυπο), αλλά, αφετέρου, και τις πρακτικές εκτέλεσης: διαφορετικό οργανολόγιο, διαφορετικό τραγουδιστικό ύφος, συχνά διαφοροποιήσεις στις μελωδικές και ρυθμικές φόρμες, και στις αρμονίες. Οι Έλληνες μουσικοί προσαρμόζουν αυτό που ακούν στη δική τους συνθήκη, με βάση τις δικές τους δυνατότητες. Η γαλλική οικουμένη δανείζει τα chansons της, τα οποία κουβαλούν μια δυναμική παράδοση τραγουδοποιΐας και επιτέλεσης. Το Παρίσι, η Μονμάρτη και τα cabarets artistiques επηρεάζουν τις μουσικές του κόσμου. Η ατμόσφαιρα από το Chat Noir, το οποίο λειτούργησε από το 1881, φτάνει και στην ελληνική οικουμένη.

Πρόκειται για διασκευή του γαλλικού τραγουδιού "Chanson pour Elle" του Eugène Poncin (1860–1940). Σύμφωνα με την γαλλική παρτιτούρα του τραγουδιού, η οποία εκδόθηκε στο Παρίσι το 1907 από τον οίκο Christiné, τους στίχους υπογράφουν οι Eugène Christien και Henri Christiné (1867–1941). Ηχογραφήθηκε στο Παρίσι το 1909 από τον Karl Ditan για την Odeon και κυκλοφόρησε στον δίσκο A73106.

Με τα μέχρι τώρα συλλεχθέντα στοιχεία, η πρώτη ελληνική ηχογράφηση του τραγουδιού, η οποία τραγουδιέται στα ελληνικά και τα γαλλικά, πραγματοποιήθηκε στη Σμύρνη τον Δεκέμβριο του 1911, από την Σμυρνέικη Εστουδιαντίνα Βασιλάκη και τον Γιώργο Σαβαρή (Gramophone 2361y–14-12032). Τίτλος της ηχογράφησης: “Σμυρνιά”.

Δεύτερη στη σειρά ηχογράφηση είναι η παρούσα, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, στις 19 Σεπτεμβρίου του 1912 για λογαριασμό της Gramophone. Στην βάση δεδομένων που προέκυψε από την έρευνα του Alan Kelly, στο πεδίο εκτελεστές, αναγράφεται: “Estudiantina Grecque – Melitzianos Choeur”. Την ευθύνη της ηχογράφησης είχε ο ηχολήπτης Charles Scheuplein.

Επίσης, το κομμάτι ηχογραφήθηκε με τον ίδιο τίτλο στο Σικάγο, περίπου το 1924 από την Κλεονίκη για την Greek Record Company (GRC 508), αλλά και στην Αθήνα περίπου το 1927, από τον Γιώργο Πασχάλη για την Polydor (V50252).

Η ελληνική παρτιτούρα κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο “Μουσική” Μυστακίδου, Ευσταθιάδου και Μακρή, με τίτλο “Η Σμυρνιά” και από τον εκδοτικό οίκο Γεωργίου Φέξη με τον ίδιο τίτλο. Το τραγούδι, με άλλους στίχους στο κουπλέ, συμπεριλήφθηκε στην Α΄ σκηνή της δεύτερης πράξης της επιθεώρησης «Ξιφίρ Φαλέρ», που πρωτοπαρουσιάστηκε στις 16 Ιουνίου του 1916, στο υπαίθριο θέατρο του Παλαιού Φαλήρου. Πρόκειται για την πιο θεαματική και πολυέξοδη επιθεώρηση στην ιστορία της νεοελληνικής σκηνής, σε κείμενα των Γεωργίου Πωπ, Νικολάου Λάσκαρη, Μιλτιάδη Λιδωρίκη, μουσική των Στέφανου Βαλτετσιώτη, Α. Βουτσινά, Σπύρου Καίσαρη, σκηνικά-κουστούμια του Πάνου Αραβαντινού και πρωταγωνιστές τη Γερμανίδα Έλσα Ένκελ, τη Ντόρα Βάλβη, τον Γ. Δράμαλη, τον Ε. Δαμάσκο, τη Δανάη Δαμάσκου κ.ά.

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
[Γαλλικοί στίχοι: Christien Eugène, Christiné Henri Ελληνικοί στίχοι: Άγνωστος]
Τραγουδιστές:
Μελιτσιάνος, Χορωδία Μελιτσιάνου
Χρονολογία ηχογράφησης:
19/09/1912
Τόπος ηχογράφησης:
Κωνσταντινούπολη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Concert Record Gramophone
Αριθμός καταλόγου:
14-12476
Αριθμός μήτρας:
17332u
Διάρκεια:
3:11
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
GramoCR_14_12476_SanTinDikinMasTinSmyrnian
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Σαν την δικήν μας την Σμυρνιάν", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=4361

Παράλληλα με τις σχέσεις που αναπτύχθηκαν μεταξύ του ελληνικού αστικού λαϊκού τραγουδιού του 19ου και του 20ού αιώνα με τη Νάπολη και το διάσημο Canzone Napoletana, σχέσεις στις οποίες πρωταγωνίστησε η Σμύρνη, η δισκογραφία φανερώνει ακόμη ένα παρόμοιο ρεύμα. Πρόκειται για γαλλικά τραγούδια, τα οποία οικειοποιήθηκαν Έλληνες μουσικοί. Η οικειοποίηση είναι διττή, όπως και στην περίπτωση του Canzone Napoletana: αφορά αφενός τον στίχο ο οποίος πλέον είναι ελληνικός (απ’ ό,τι δείχνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία, δεν έχει καμία σχέση με τον πρωτότυπο), αλλά, αφετέρου, και τις πρακτικές εκτέλεσης: διαφορετικό οργανολόγιο, διαφορετικό τραγουδιστικό ύφος, συχνά διαφοροποιήσεις στις μελωδικές και ρυθμικές φόρμες, και στις αρμονίες. Οι Έλληνες μουσικοί προσαρμόζουν αυτό που ακούν στη δική τους συνθήκη, με βάση τις δικές τους δυνατότητες. Η γαλλική οικουμένη δανείζει τα chansons της, τα οποία κουβαλούν μια δυναμική παράδοση τραγουδοποιΐας και επιτέλεσης. Το Παρίσι, η Μονμάρτη και τα cabarets artistiques επηρεάζουν τις μουσικές του κόσμου. Η ατμόσφαιρα από το Chat Noir, το οποίο λειτούργησε από το 1881, φτάνει και στην ελληνική οικουμένη.

Πρόκειται για διασκευή του γαλλικού τραγουδιού "Chanson pour Elle" του Eugène Poncin (1860–1940). Σύμφωνα με την γαλλική παρτιτούρα του τραγουδιού, η οποία εκδόθηκε στο Παρίσι το 1907 από τον οίκο Christiné, τους στίχους υπογράφουν οι Eugène Christien και Henri Christiné (1867–1941). Ηχογραφήθηκε στο Παρίσι το 1909 από τον Karl Ditan για την Odeon και κυκλοφόρησε στον δίσκο A73106.

Με τα μέχρι τώρα συλλεχθέντα στοιχεία, η πρώτη ελληνική ηχογράφηση του τραγουδιού, η οποία τραγουδιέται στα ελληνικά και τα γαλλικά, πραγματοποιήθηκε στη Σμύρνη τον Δεκέμβριο του 1911, από την Σμυρνέικη Εστουδιαντίνα Βασιλάκη και τον Γιώργο Σαβαρή (Gramophone 2361y–14-12032). Τίτλος της ηχογράφησης: “Σμυρνιά”.

Δεύτερη στη σειρά ηχογράφηση είναι η παρούσα, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, στις 19 Σεπτεμβρίου του 1912 για λογαριασμό της Gramophone. Στην βάση δεδομένων που προέκυψε από την έρευνα του Alan Kelly, στο πεδίο εκτελεστές, αναγράφεται: “Estudiantina Grecque – Melitzianos Choeur”. Την ευθύνη της ηχογράφησης είχε ο ηχολήπτης Charles Scheuplein.

Επίσης, το κομμάτι ηχογραφήθηκε με τον ίδιο τίτλο στο Σικάγο, περίπου το 1924 από την Κλεονίκη για την Greek Record Company (GRC 508), αλλά και στην Αθήνα περίπου το 1927, από τον Γιώργο Πασχάλη για την Polydor (V50252).

Η ελληνική παρτιτούρα κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο “Μουσική” Μυστακίδου, Ευσταθιάδου και Μακρή, με τίτλο “Η Σμυρνιά” και από τον εκδοτικό οίκο Γεωργίου Φέξη με τον ίδιο τίτλο. Το τραγούδι, με άλλους στίχους στο κουπλέ, συμπεριλήφθηκε στην Α΄ σκηνή της δεύτερης πράξης της επιθεώρησης «Ξιφίρ Φαλέρ», που πρωτοπαρουσιάστηκε στις 16 Ιουνίου του 1916, στο υπαίθριο θέατρο του Παλαιού Φαλήρου. Πρόκειται για την πιο θεαματική και πολυέξοδη επιθεώρηση στην ιστορία της νεοελληνικής σκηνής, σε κείμενα των Γεωργίου Πωπ, Νικολάου Λάσκαρη, Μιλτιάδη Λιδωρίκη, μουσική των Στέφανου Βαλτετσιώτη, Α. Βουτσινά, Σπύρου Καίσαρη, σκηνικά-κουστούμια του Πάνου Αραβαντινού και πρωταγωνιστές τη Γερμανίδα Έλσα Ένκελ, τη Ντόρα Βάλβη, τον Γ. Δράμαλη, τον Ε. Δαμάσκο, τη Δανάη Δαμάσκου κ.ά.

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
[Γαλλικοί στίχοι: Christien Eugène, Christiné Henri Ελληνικοί στίχοι: Άγνωστος]
Τραγουδιστές:
Μελιτσιάνος, Χορωδία Μελιτσιάνου
Χρονολογία ηχογράφησης:
19/09/1912
Τόπος ηχογράφησης:
Κωνσταντινούπολη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Concert Record Gramophone
Αριθμός καταλόγου:
14-12476
Αριθμός μήτρας:
17332u
Διάρκεια:
3:11
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
GramoCR_14_12476_SanTinDikinMasTinSmyrnian
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Σαν την δικήν μας την Σμυρνιάν", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=4361

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης