Μπιριμπιριμπάκια

Το δίκτυο μέσα στο οποίο συμμετέχει το ελληνόφωνο αστικό λαϊκό τραγούδι, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς του, είναι μεγαλειώδες. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν με το Canzone Napoletana, τα γαλλικά chansons, τις μουσικές της εβραϊκής οικουμένης και άλλα αμέτρητα υπο-δίκτυα, τα οποία, μέσω πολυποίκιλων διαδρομών, αλληλοεπηρεάστηκαν με τις ελληνικές μουσικές, από την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σχηματίζοντας ένα α-σύνορο και συγκρητικό πολιτισμικό πλαίσιο. Ένα από αυτά τα συναρπαστικά δίκτυα αφορά τον ισπανικό κόσμο, ο οποίος, μέσω πολυποίκιλων διαδρομών, συναντά τον ελληνικό. Κομβικό κεφάλαιο αυτής της επιρροής αποτέλεσε η ανεπανάληπτη διεθνής επιτυχία που πέτυχε μια ισπανική εστουδιαντίνα, το 1878 στο Παρίσι. Μετά την επιτυχία της, πραγματοποίησε τουρ σε αμέτρητες τοποθεσίες σε όλο τον κόσμο. Με βάση τις πηγές, στις 28 Φεβρουαρίου του 1886, η ισπανική εστουδιαντίνα έδωσε συναυλία στην Κωνσταντινούπολη και στις 26 και 29 Απριλίου στην Αθήνα (για την πρώτη ελληνική εστουδιαντίνα βλ. Ordoulidis, 2021a: 88–100 και Ordoulidis, 2021b). Οι Ισπανοί φοιτητές καθιστούν mainstream την κουλτούρα των ημι-επαγγελματικών μουσικών ομίλων, της μπαντουρίας, του μαντολίνου και της κιθάρας· της “tuna”, δηλαδή της καντάδας του δρόμου, της habanera που φτάνει να οικειοποιηθεί από τους Έλληνες μουσικούς και να βρει τη θέση της ακόμη και στην  φόρμα του μανέ (βλέπε για παράδειγμα το Σμυρναίικο μινόρε, Gramophone 12574b). Το δίκτυο του θεάτρου αποτελεί περιβάλλον-κλειδί για την διακίνηση μουσικής και η σχέση των δύο (μουσικής–θεάτρου) είναι περισσότερο από δυναμική. Η οικειοποίηση από την πλευρά των Ελλήνων μουσικών είναι διττή: αφορά αφενός τον στίχο ο οποίος πλέον είναι ελληνικός (απ’ ότι δείχνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία, δεν έχει καμία σχέση με τον πρωτότυπο), αλλά και, αφετέρου, τις πρακτικές εκτέλεσης: διαφορετικό οργανολόγιο, διαφορετικό τραγουδιστικό ύφος, συχνά διαφοροποιήσεις στις μελωδικές και ρυθμικές φόρμες, και στις αρμονίες. Οι Έλληνες μουσικοί προσαρμόζουν αυτό που ακούν στη δική τους συνθήκη, με βάση τις δικές τους δυνατότητες. Το 1894, όταν παίζεται για πρώτη φορά η παράσταση της πιο δημοφιλούς τότε θαρθουέλας (zarzuela) “La Gran Vía”, ανοίγεται ένας νέος δρόμος που θα οδηγήσει στην εμφάνιση της αθηναϊκής επιθεώρησης. Έκτοτε, ισπανικά τραγούδια διασκευάζονται στα ελληνικά. Μία τέτοια περίπτωση αποτελεί το τραγούδι “Μπιριμπιριμπάκια”.

Πρόκειται για απόσπασμα από αταυτοποίητη, μέχρι στιγμής, μουσική επιθεώρηση. Το συγκεκριμένο τραγούδι αποτελεί ελληνική διασκευή του ισπανικού τραγουδιού "Sevillanas", το οποίο προέρχεται από την μονόπρακτη θαρθουέλα "Torear por lo fino", σε μουσική του Isidoro Hernández και λιμπρέτο του Don Francisco Macarro. Το “Torear por lo fino” παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Teatro Eslava της Μαδρίτης, στις 19 Μαΐου του 1881. Σύμφωνα με την βάση δεδομένων που προέκυψε από την έρευνα του Allan Kelly, το “Sevillanas” φαίνεται πως ηχογραφείται αρχικά από τον βαρύτονο Aineto στο Παρίσι, το 1902 (905–62705).

Σχετικά με την παρούσα ηχογράφηση και τον Παναγή Σβορώνο ο οποίος συμμετέχει, η Κατερίνα Δ. Διακουμοπούλου αναφέρει (2011: 45): «Ο βαρύτονος [Παναγής] Σβορώνος, αμέσως µετά τη λήξη των περιπετειών του, ίδρυσε τον θίασο "Αθηναϊκή οπερέτα", με σοπράνο και αυτός τη Λίνα Δώρου, τενόρο το Βασίλη Σαμουράκη, σιγόντο τον Μ. Χρίστου, μεσόφωνο την Βασιλική Δρόσου και μαέστρο το Διομήδη Αυλωνίτη. Μαζί τους συνέπραξαν και ελληνοαμερικανοί ηθοποιοί όπου διέμεναν πολλά χρόνια στη Νέα Υόρκη. Την διετία που ακολουθεί, 1928–1930, ο οπερετικός θίασος του Σβορώνου, χάρη στη Λίνα Δώρου, σημειώνει μεγάλη καλλιτεχνική και εισπρακτική επιτυχία καθιστώντας τον δικαίως ως το σπουδαιότερο θίασο του ελληνοαμερικανικού θιάσου [θεάτρου;]».

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Άγνωστος
Τραγουδιστές:
Αθηναϊκή Οπερέτα με τη Λίνα Δώρου [και Σβορώνος Παναγής, Σαμουράκης Βασίλης, Χρήστου Μπάμπης]
Χρονολογία ηχογράφησης:
24/12/1928
Τόπος ηχογράφησης:
Νέα Υόρκη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Victor
Αριθμός καταλόγου:
V-58010-A
Αριθμός μήτρας:
CVE 48509
Διάρκεια:
4:30
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 12'' (30 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Vi_58010_Biribiribakia
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Μπιριμπιριμπάκια ", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=4191

Το δίκτυο μέσα στο οποίο συμμετέχει το ελληνόφωνο αστικό λαϊκό τραγούδι, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς του, είναι μεγαλειώδες. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν με το Canzone Napoletana, τα γαλλικά chansons, τις μουσικές της εβραϊκής οικουμένης και άλλα αμέτρητα υπο-δίκτυα, τα οποία, μέσω πολυποίκιλων διαδρομών, αλληλοεπηρεάστηκαν με τις ελληνικές μουσικές, από την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σχηματίζοντας ένα α-σύνορο και συγκρητικό πολιτισμικό πλαίσιο. Ένα από αυτά τα συναρπαστικά δίκτυα αφορά τον ισπανικό κόσμο, ο οποίος, μέσω πολυποίκιλων διαδρομών, συναντά τον ελληνικό. Κομβικό κεφάλαιο αυτής της επιρροής αποτέλεσε η ανεπανάληπτη διεθνής επιτυχία που πέτυχε μια ισπανική εστουδιαντίνα, το 1878 στο Παρίσι. Μετά την επιτυχία της, πραγματοποίησε τουρ σε αμέτρητες τοποθεσίες σε όλο τον κόσμο. Με βάση τις πηγές, στις 28 Φεβρουαρίου του 1886, η ισπανική εστουδιαντίνα έδωσε συναυλία στην Κωνσταντινούπολη και στις 26 και 29 Απριλίου στην Αθήνα (για την πρώτη ελληνική εστουδιαντίνα βλ. Ordoulidis, 2021a: 88–100 και Ordoulidis, 2021b). Οι Ισπανοί φοιτητές καθιστούν mainstream την κουλτούρα των ημι-επαγγελματικών μουσικών ομίλων, της μπαντουρίας, του μαντολίνου και της κιθάρας· της “tuna”, δηλαδή της καντάδας του δρόμου, της habanera που φτάνει να οικειοποιηθεί από τους Έλληνες μουσικούς και να βρει τη θέση της ακόμη και στην  φόρμα του μανέ (βλέπε για παράδειγμα το Σμυρναίικο μινόρε, Gramophone 12574b). Το δίκτυο του θεάτρου αποτελεί περιβάλλον-κλειδί για την διακίνηση μουσικής και η σχέση των δύο (μουσικής–θεάτρου) είναι περισσότερο από δυναμική. Η οικειοποίηση από την πλευρά των Ελλήνων μουσικών είναι διττή: αφορά αφενός τον στίχο ο οποίος πλέον είναι ελληνικός (απ’ ότι δείχνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία, δεν έχει καμία σχέση με τον πρωτότυπο), αλλά και, αφετέρου, τις πρακτικές εκτέλεσης: διαφορετικό οργανολόγιο, διαφορετικό τραγουδιστικό ύφος, συχνά διαφοροποιήσεις στις μελωδικές και ρυθμικές φόρμες, και στις αρμονίες. Οι Έλληνες μουσικοί προσαρμόζουν αυτό που ακούν στη δική τους συνθήκη, με βάση τις δικές τους δυνατότητες. Το 1894, όταν παίζεται για πρώτη φορά η παράσταση της πιο δημοφιλούς τότε θαρθουέλας (zarzuela) “La Gran Vía”, ανοίγεται ένας νέος δρόμος που θα οδηγήσει στην εμφάνιση της αθηναϊκής επιθεώρησης. Έκτοτε, ισπανικά τραγούδια διασκευάζονται στα ελληνικά. Μία τέτοια περίπτωση αποτελεί το τραγούδι “Μπιριμπιριμπάκια”.

Πρόκειται για απόσπασμα από αταυτοποίητη, μέχρι στιγμής, μουσική επιθεώρηση. Το συγκεκριμένο τραγούδι αποτελεί ελληνική διασκευή του ισπανικού τραγουδιού "Sevillanas", το οποίο προέρχεται από την μονόπρακτη θαρθουέλα "Torear por lo fino", σε μουσική του Isidoro Hernández και λιμπρέτο του Don Francisco Macarro. Το “Torear por lo fino” παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο Teatro Eslava της Μαδρίτης, στις 19 Μαΐου του 1881. Σύμφωνα με την βάση δεδομένων που προέκυψε από την έρευνα του Allan Kelly, το “Sevillanas” φαίνεται πως ηχογραφείται αρχικά από τον βαρύτονο Aineto στο Παρίσι, το 1902 (905–62705).

Σχετικά με την παρούσα ηχογράφηση και τον Παναγή Σβορώνο ο οποίος συμμετέχει, η Κατερίνα Δ. Διακουμοπούλου αναφέρει (2011: 45): «Ο βαρύτονος [Παναγής] Σβορώνος, αμέσως µετά τη λήξη των περιπετειών του, ίδρυσε τον θίασο "Αθηναϊκή οπερέτα", με σοπράνο και αυτός τη Λίνα Δώρου, τενόρο το Βασίλη Σαμουράκη, σιγόντο τον Μ. Χρίστου, μεσόφωνο την Βασιλική Δρόσου και μαέστρο το Διομήδη Αυλωνίτη. Μαζί τους συνέπραξαν και ελληνοαμερικανοί ηθοποιοί όπου διέμεναν πολλά χρόνια στη Νέα Υόρκη. Την διετία που ακολουθεί, 1928–1930, ο οπερετικός θίασος του Σβορώνου, χάρη στη Λίνα Δώρου, σημειώνει μεγάλη καλλιτεχνική και εισπρακτική επιτυχία καθιστώντας τον δικαίως ως το σπουδαιότερο θίασο του ελληνοαμερικανικού θιάσου [θεάτρου;]».

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Άγνωστος
Τραγουδιστές:
Αθηναϊκή Οπερέτα με τη Λίνα Δώρου [και Σβορώνος Παναγής, Σαμουράκης Βασίλης, Χρήστου Μπάμπης]
Χρονολογία ηχογράφησης:
24/12/1928
Τόπος ηχογράφησης:
Νέα Υόρκη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Victor
Αριθμός καταλόγου:
V-58010-A
Αριθμός μήτρας:
CVE 48509
Διάρκεια:
4:30
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 12'' (30 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Vi_58010_Biribiribakia
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Μπιριμπιριμπάκια ", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=4191

Δείτε επίσης