Στο παζάρι

Πρόκειται για το γνωστό, παιδικό κυρίως τραγούδι σήμερα, «Όταν θα πάω κυρά μου στο παζάρι». Ο συγκεκριμένος δίσκος αποτελεί επανέκδοση του δίσκου της Columbia DG 6517.

Ως θεματολογία, το τραγούδι δανείζεται την ιστορία που μπαίνει στην δισκογραφία της Θεσσαλονίκης, προϊόν της δυναμικής σεφαραδίτικης παράδοσης που για αιώνες έχει αναπτυχθεί στην πόλη. Το 1880, στην σχετική απογραφή του ανδρικού πληθυσμού στο σαντζάκι της Μακεδονίας, στην πόλη της Θεσσαλονίκης απογράφονται 19.926 μουσουλμάνοι, 21.671 Έλληνες, 1.233 Βούλγαροι και 25.000 εβραίοι.

Το τραγούδι ηχογραφείται δύο φορές, από τον Jacob Algava, πριν το 1912, δηλαδή, πριν την προσάρτηση της Θεσσαλονίκη στο ελληνικό κράτος:

- “Madame Gaspare”, Gramophone 12758 b – 6-12654, Jacob Algava, Θεσσαλονίκη, Μάρτιος 1909
- “Madam Gaspard si choi al Tcharschi”, Odeon xSC 8 – 46279, Jacob Algava, Θεσσαλονίκη, Μάιος–Σεπτέμβριος 1909

Με βάση την έρευνα του Hugo Strötbaum, το τραγούδι ηχογραφήθηκε και τρίτη φορά στο σεφαραδίτικο ρεπερτόριο, από τον Abraham Karakaş Efendi, για λογαριασμό της Premier Record ("Madame Gaspar", 10979). Πιθανότατα, η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε πριν τον Ιανουάριο του 1912.

Η κυρία Gaspare ή Gaspard, όμως, στην οποία αναφέρεται το σεφαραδίτικο τραγούδι, φαίνεται πως αποτελεί παλαιότερη σύνθεση, του Henri Bachmann. Το τραγούδι απαντά ως γαλλικό chanson. Μάλιστα, η ένδειξη κάτω από τον τίτλο, σε μια παρτιτούρα η οποία φαίνεται πως εκδίδεται περίπου το 1898, αναφέρει «παλιό τραγούδι», αφήνοντας να εννοηθεί πως πρόκειται για τραγούδι από το δημοτικό ρεπερτόριο. Στην εν λόγω παρτιτούρα (εδώ κι εδώ) απεικονίζεται η Madame Gaspard, κρατώντας μουσικά όργανα και συνοδευόμενη από ζώα. Στο εξώφυλλο, σημειώνεται πως εκτελεστής του τραγουδιού είναι η Blanche Gaspard. Επιπλέον, ολόκληρος ο τίτλος, έτσι όπως εμφανίζεται στην παρτιτούρα είναι "Madame Gaspard va-t-au marché" (Η κυρία Gaspard πηγαίνει στην αγορά).

Με τον τίτλο αυτόν συναντάμε έναν κύλινδρο της Columbia (37002), ηχογραφημένο στο Παρίσι από την τραγουδίστρια Ragani και υπεύθυνο τεχνικό τον Henri Lioret (για την συναρπαστική ζωή του βλέπε την έκδοση της Julien Anton, Henri Lioret – Clockmaker and Phonograph Pioneer). Η ηχογράφηση αυτή ίσως και να έγινε πριν το γύρισμα του αιώνα, δηλαδή, πριν το 1900.

Ο ίδιος τίτλος αναφέρεται και από τον Michael Thomas, σε λίστα ηχογραφήσεων της εταιρείας Edison Bell (763, Monsieur Coquillon).

Ο τίτλος αυτός παραπέμπει σε έναν άλλον από το γαλλικό ρεπερτόριο, ο οποίος ίσως να είναι προγενέστερος της σύνθεσης (ή διασκευής) του Bachmann: “Les animaux du marché” (Ζώα της αγοράς). Με αυτόν τον τίτλο, το τραγούδι φαίνεται πως κυκλοφορεί σε εκδόσεις από το 1876 (βλ. Conrad Laforte, Le catalogue de la chanson folklorique française, τόμος 4).

Σε κάθε περίπτωση, η ελληνική εκδοχή δανείζεται μόνο την στιχουργική θεματολογία. Η μουσική στο τραγούδι “Στο παζάρι”, αποτελεί σύνθεση του Ζοζέφ Κορίνθιου.

Ο συγκρητισμός που παρατηρείται στις μουσικές πραγματώσεις των περιοχών όπου έζησαν και ηχογράφησαν Έλληνες, κυρίως στο κομμάτι των λαϊκών παραδόσεων, είναι μνημειώδης. Μία ακρόαση της ιστορικής δισκογραφίας, η οποία ξεκινάει στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα, στη Σμύρνη, στην Κωνσταντινούπολη και στην Νέα Υόρκη από το 1900, είναι αρκετή. Ένα ουσιαστικό κομμάτι αυτού του συγκρητισμού αφορά τους εβραίους, οι οποίοι αποτελούν βασικούς αγωγούς στην ανεπανάληπτη σε ποικιλία πολιτισμική παρακαταθήκη του ελληνόφωνου κόσμου. Δανείζονται και δανείζουν, αλλά και κουβαλούν πιο μακρινές παραδόσεις από τα μέρη που ζούσαν προηγουμένως και τους τόπους που ταξίδεψαν. Αποτελούν βασικούς συνομιλητές στην ελληνική οικουμένη, μαζί με μουσουλμάνους Οθωμανούς και Τούρκους, ορθόδοξους Έλληνες και Αρμένιους χριστιανούς, καθολικούς Έλληνες και λεβαντίνους, και συνθέτουν ένα πλούσιο μουσικό μωσαϊκό, το οποίο αποτελείται από ετερογενή αλλά αλληλοπεριχωρητικά παλίμψηστα: μία δεξαμενή στην οποία ο καθένας προσθέτει και από την οποία ο καθένας λαμβάνει.

Στην υπό εξέταση ιστορική δισκογραφία έχουν εντοπιστεί πλείστες όσες περιπτώσεις μελωδιών, οι οποίες αποτελούν και σήμερα μέρος του ρεπερτορίου τόσο των Ελλήνων όσο και των Εβραίων. Όσον αφορά στους Σεφαραδίτες Εβραίους, οι κατηγορίες είναι δύο: είτε πρόκειται για Έλληνες, Εβραίους στο θρήσκευμα, οι οποίοι αλληλοδανείζονται με τους Ορθόδοξους Έλληνες, είτε πρόκειται για δάνεια από μη ελληνικά σεφαραδίτικα ρεπερτόρια, τα οποία συνομιλούν με τα ελληνικά. Όσον αφορά δε τους Ασκενάζι, πρόκειται για ένα corpus δισκογραφικού υλικού, στο οποίο εντοπίστηκαν εκδοχές των ίδιων έργων τόσο στο ελληνικό ρεπερτόριο όσο και στο ασκενάζι, το οποίο συχνά απαντά ως klezmer/Yiddish.

Έρευνα και κείμενο: Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Άγνωστος
Τραγουδιστές:
Γούναρης Νίκος
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Λαϊκή ορχήστρα
Χρονολογία ηχογράφησης:
1940
Τόπος ηχογράφησης:
Αθήνα
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Χορός / Ρυθμός:
Φοξ
Εκδότης:
Columbia USA
Αριθμός καταλόγου:
7206-F
Αριθμός μήτρας:
CO 27609
Διάρκεια:
3:19
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Col_7206F_StoPazari
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Στο παζάρι", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=4650

Πρόκειται για το γνωστό, παιδικό κυρίως τραγούδι σήμερα, «Όταν θα πάω κυρά μου στο παζάρι». Ο συγκεκριμένος δίσκος αποτελεί επανέκδοση του δίσκου της Columbia DG 6517.

Ως θεματολογία, το τραγούδι δανείζεται την ιστορία που μπαίνει στην δισκογραφία της Θεσσαλονίκης, προϊόν της δυναμικής σεφαραδίτικης παράδοσης που για αιώνες έχει αναπτυχθεί στην πόλη. Το 1880, στην σχετική απογραφή του ανδρικού πληθυσμού στο σαντζάκι της Μακεδονίας, στην πόλη της Θεσσαλονίκης απογράφονται 19.926 μουσουλμάνοι, 21.671 Έλληνες, 1.233 Βούλγαροι και 25.000 εβραίοι.

Το τραγούδι ηχογραφείται δύο φορές, από τον Jacob Algava, πριν το 1912, δηλαδή, πριν την προσάρτηση της Θεσσαλονίκη στο ελληνικό κράτος:

- “Madame Gaspare”, Gramophone 12758 b – 6-12654, Jacob Algava, Θεσσαλονίκη, Μάρτιος 1909
- “Madam Gaspard si choi al Tcharschi”, Odeon xSC 8 – 46279, Jacob Algava, Θεσσαλονίκη, Μάιος–Σεπτέμβριος 1909

Με βάση την έρευνα του Hugo Strötbaum, το τραγούδι ηχογραφήθηκε και τρίτη φορά στο σεφαραδίτικο ρεπερτόριο, από τον Abraham Karakaş Efendi, για λογαριασμό της Premier Record ("Madame Gaspar", 10979). Πιθανότατα, η ηχογράφηση πραγματοποιήθηκε πριν τον Ιανουάριο του 1912.

Η κυρία Gaspare ή Gaspard, όμως, στην οποία αναφέρεται το σεφαραδίτικο τραγούδι, φαίνεται πως αποτελεί παλαιότερη σύνθεση, του Henri Bachmann. Το τραγούδι απαντά ως γαλλικό chanson. Μάλιστα, η ένδειξη κάτω από τον τίτλο, σε μια παρτιτούρα η οποία φαίνεται πως εκδίδεται περίπου το 1898, αναφέρει «παλιό τραγούδι», αφήνοντας να εννοηθεί πως πρόκειται για τραγούδι από το δημοτικό ρεπερτόριο. Στην εν λόγω παρτιτούρα (εδώ κι εδώ) απεικονίζεται η Madame Gaspard, κρατώντας μουσικά όργανα και συνοδευόμενη από ζώα. Στο εξώφυλλο, σημειώνεται πως εκτελεστής του τραγουδιού είναι η Blanche Gaspard. Επιπλέον, ολόκληρος ο τίτλος, έτσι όπως εμφανίζεται στην παρτιτούρα είναι "Madame Gaspard va-t-au marché" (Η κυρία Gaspard πηγαίνει στην αγορά).

Με τον τίτλο αυτόν συναντάμε έναν κύλινδρο της Columbia (37002), ηχογραφημένο στο Παρίσι από την τραγουδίστρια Ragani και υπεύθυνο τεχνικό τον Henri Lioret (για την συναρπαστική ζωή του βλέπε την έκδοση της Julien Anton, Henri Lioret – Clockmaker and Phonograph Pioneer). Η ηχογράφηση αυτή ίσως και να έγινε πριν το γύρισμα του αιώνα, δηλαδή, πριν το 1900.

Ο ίδιος τίτλος αναφέρεται και από τον Michael Thomas, σε λίστα ηχογραφήσεων της εταιρείας Edison Bell (763, Monsieur Coquillon).

Ο τίτλος αυτός παραπέμπει σε έναν άλλον από το γαλλικό ρεπερτόριο, ο οποίος ίσως να είναι προγενέστερος της σύνθεσης (ή διασκευής) του Bachmann: “Les animaux du marché” (Ζώα της αγοράς). Με αυτόν τον τίτλο, το τραγούδι φαίνεται πως κυκλοφορεί σε εκδόσεις από το 1876 (βλ. Conrad Laforte, Le catalogue de la chanson folklorique française, τόμος 4).

Σε κάθε περίπτωση, η ελληνική εκδοχή δανείζεται μόνο την στιχουργική θεματολογία. Η μουσική στο τραγούδι “Στο παζάρι”, αποτελεί σύνθεση του Ζοζέφ Κορίνθιου.

Ο συγκρητισμός που παρατηρείται στις μουσικές πραγματώσεις των περιοχών όπου έζησαν και ηχογράφησαν Έλληνες, κυρίως στο κομμάτι των λαϊκών παραδόσεων, είναι μνημειώδης. Μία ακρόαση της ιστορικής δισκογραφίας, η οποία ξεκινάει στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα, στη Σμύρνη, στην Κωνσταντινούπολη και στην Νέα Υόρκη από το 1900, είναι αρκετή. Ένα ουσιαστικό κομμάτι αυτού του συγκρητισμού αφορά τους εβραίους, οι οποίοι αποτελούν βασικούς αγωγούς στην ανεπανάληπτη σε ποικιλία πολιτισμική παρακαταθήκη του ελληνόφωνου κόσμου. Δανείζονται και δανείζουν, αλλά και κουβαλούν πιο μακρινές παραδόσεις από τα μέρη που ζούσαν προηγουμένως και τους τόπους που ταξίδεψαν. Αποτελούν βασικούς συνομιλητές στην ελληνική οικουμένη, μαζί με μουσουλμάνους Οθωμανούς και Τούρκους, ορθόδοξους Έλληνες και Αρμένιους χριστιανούς, καθολικούς Έλληνες και λεβαντίνους, και συνθέτουν ένα πλούσιο μουσικό μωσαϊκό, το οποίο αποτελείται από ετερογενή αλλά αλληλοπεριχωρητικά παλίμψηστα: μία δεξαμενή στην οποία ο καθένας προσθέτει και από την οποία ο καθένας λαμβάνει.

Στην υπό εξέταση ιστορική δισκογραφία έχουν εντοπιστεί πλείστες όσες περιπτώσεις μελωδιών, οι οποίες αποτελούν και σήμερα μέρος του ρεπερτορίου τόσο των Ελλήνων όσο και των Εβραίων. Όσον αφορά στους Σεφαραδίτες Εβραίους, οι κατηγορίες είναι δύο: είτε πρόκειται για Έλληνες, Εβραίους στο θρήσκευμα, οι οποίοι αλληλοδανείζονται με τους Ορθόδοξους Έλληνες, είτε πρόκειται για δάνεια από μη ελληνικά σεφαραδίτικα ρεπερτόρια, τα οποία συνομιλούν με τα ελληνικά. Όσον αφορά δε τους Ασκενάζι, πρόκειται για ένα corpus δισκογραφικού υλικού, στο οποίο εντοπίστηκαν εκδοχές των ίδιων έργων τόσο στο ελληνικό ρεπερτόριο όσο και στο ασκενάζι, το οποίο συχνά απαντά ως klezmer/Yiddish.

Έρευνα και κείμενο: Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Άγνωστος
Τραγουδιστές:
Γούναρης Νίκος
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Λαϊκή ορχήστρα
Χρονολογία ηχογράφησης:
1940
Τόπος ηχογράφησης:
Αθήνα
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Χορός / Ρυθμός:
Φοξ
Εκδότης:
Columbia USA
Αριθμός καταλόγου:
7206-F
Αριθμός μήτρας:
CO 27609
Διάρκεια:
3:19
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Col_7206F_StoPazari
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Στο παζάρι", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=4650

Δείτε επίσης