Η Ράσπα απ' το Μεξικό
(La Raspa Mexicaine)

PDF cannot be displayed, please update.

Από την αρχαιότητα, η μουσική καταγραφή αποτέλεσε τον καθαυτό τρόπο οπτικής αναπαράστασης του ηχητικού φαινομένου, άλλοτε με λεπτομέρεια και άλλοτε υπό την μορφή οδηγού. Διαχρονικά, η οπτική αποτύπωση της μουσικής υπήρξε ο μοναδικός τρόπος για την αποθήκευση και την διατήρησή της στο χρόνο, αλλά και το αποκλειστικό μέσο για την αναπαραγωγή της. Σε κάθε περίπτωση, η οπτική μεταφορά θα πρέπει να λογιστεί ως επικουρικό εργαλείο, καθώς η προφορική διάδοση και η αποθήκευση στην μνήμη των καλλιτεχνών αποτέλεσαν τις πλέον διαχρονικές τεχνικές για την διάχυση της μουσικής μέσα στον χρόνο και τον χώρο. Κατά την επονομαζόμενη σήμερα «κλασική» μουσική περίοδο της Ευρώπης, με τα ισχυρότατα κέντρα παραγωγής της, όπως οι σημερινές Αυστρία, Γερμανία, Γαλλία και Ιταλία, και ειδικά στην πορεία της προς τον Ρομαντισμό, η μουσική καταγραφή, η παρτιτούρα, λογίστηκε από ορισμένους συνθέτες ως η καθαυτή ενσάρκωση του έργου τους.

Όπως είναι λογικό, στον νεωτερικό καπιταλιστικό κόσμο, η μουσική καταγραφή, ως το βασικό εργαλείο υποστασιοποίησης της μουσικής, ενέταξε υπό την σκέπη της και ρεπερτόρια τα οποία δεν συνδέθηκαν, δεν διαδόθηκαν και δεν λειτούργησαν με βάση την καταγραφή τους. Αυτό πρόσφερε στα κέντρα πώλησης μουσικών προϊόντων ένα πρόσθετο εργαλείο για την επέκταση του δικτύου δράσης τους: οι μη-λόγιες μουσικές απέκτησαν έναν πρόσφορο τρόπο διακίνησής τους, ενισχύοντας την δημοφιλίας τους, ακόμη και σε τόπους πολύ μακρινούς από αυτούς της αρχικής τους δημιουργίας. Στα τέλη του 19ου αιώνα, όμως, το φαινόμενο της ηχογράφησης και αναπαραγωγής του ήχου ήρθε να αναδιατάξει τις σχέσεις, και να αποδιοργανώσει το status quo των εκδοτικών οίκων, διεκδικώντας κομμάτι της αγοράς, προσφέροντας ένα προϊόν εξαιρετικά πιο ολοκληρωμένο και άμεσο. Οι εκδοτικοί οίκοι προσπάθησαν μεν να αντιδράσουν με νομικά μέτρα, κατέστην όμως αδύνατη η ανακοπή της δυναμικής του νέου φαινομένου: η επικράτηση της εμπορικής δισκογραφίας είναι πλέον γεγονός, στο μεγαλύτερο κομμάτι του 20ού αιώνα.

Όσον αφορά τις μη-λόγιες μουσικές, οι εμπορικές έντυπες παρτιτούρες αποτελούν εκδόσεις των μουσικών κειμένων τραγουδιών ή ορχηστρικών κομματιών (για την εκδοτική δραστηριότητα στην Ελλάδα βλ. Lerch-Kalavrytinos, 2003: 4-5). Για τις ανάγκες των παρτιτουρών τα τραγούδια διασκευάζονταν κυρίως (αλλά όχι μόνο) για πιάνο ή για πιάνο και φωνή, σε γενικές γραμμές χωρίς σύνθετα εκτελεστικά ζητούμενα. Οι πολυοργανικές ή οι τεχνικά απαιτητικές ενορχηστρώσεις αποφεύγονταν συστηματικά. Κάτω από τις νότες της μελωδικής ανάπτυξης των τραγουδιστικών μερών τυπώνονταν οι στίχοι και, ενίοτε, και μεταφράσεις τους σε άλλες γλώσσες. Ως επί το πλείστον, οι παρτιτούρες είναι δίφυλλες ή τετράφυλλες και συνοδεύονται από το φιλοτεχνημένο με σχετική θεματολογία εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο.

Η εν λόγω τετρασέλιδη παρτιτούρα αποτελεί δίγλωσση έκδοση που περιέχει το τραγούδι «Η ράσπα απ’ το Μεξικό», του Consuelo Donato. Τους ελληνικούς στίχους έγραψε ο Πωλ Μενεστρέλ και τους γαλλικούς ο Jean D’Hide.

Το τραγούδι εμπίπτει στο ρεύμα του εξωτισμού, υπό το εθνοκεντρικό πρίσμα του οποίου ο δυτικός κόσμος ήρθε σε επαφή, εκτός των άλλων, με ετερότητες όπως οι λαοί της Λατινικής Αμερικής. Η σημασία του εξωτισμού αφορά αφ’ ενός τα χαρακτηριστικά αυτού που είναι έξω από τη σφαίρα της ταυτότητας, αφ’ ετέρου την έλξη που ασκεί ό,τι έχει τέτοια χαρακτηριστικά. Η ευρύτατη αποδοχή του φαινομένου είναι πασιφανής: ο πολυδιάστατος γλωσσικός, μουσικός και εικαστικός πλούτος, που συσσωρεύτηκε γύρω και μέσα στον εξωτισμό, δημιούργησε ένα κοινό απόθεμα γνώσης που τροφοδοτεί διηνεκώς το συλλογικό και ατομικό φαντασιακό. Οι τόποι που αναπαρίστανται στον εξωτισμό, η Ανατολή, η Λατινική Αμερική, η Ισπανία, η Χαβάη, είναι κατ’ εξοχήν φαντασιακοί, αποσυνδέονται από τον πραγματικό κόσμο. Ανοίγονται σαν μια θεατρική σκηνή, με εναλλασσόμενα σκηνικά, όπου δραματοποιούνται οι φαντασιώσεις, κατακλύζουν τις αισθήσεις κι εκλύουν έντονα συναισθήματα, προσφέροντας στον «επισκέπτη» μια ιδανική εμπειρία, έξω από τους περιορισμούς του συμβατικού κόσμου.

Στο μονόχρωμο εξώφυλλο απεικονίζονται στερεοτυπικοί εξωτικοί Μεξικάνοι με σομπρέρο που χορεύουν. Το τοπίο συμπληρώνει το σήμα κατατεθέν του εξωτικού Μεξικού, ο κάκτος. Επίσης υπάρχει φωτογραφία με τις Άννα και Μαρία Καλουτά που συνοδεύεται από το σχόλιο: «Ο καινούργιος χορός που λανσάρουν με επιτυχία αι Αφαί Καλουτά». 

Παρτιτούρα με σύστημα τριών πενταγράμμων (δύο για το πιάνο και ένα για τη φωνή). Εκτός από τους ελληνικούς, περιέχονται και οι γαλλικοί στίχοι.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι οδηγίες στο τέλος του εντύπου, σχετικά με το πώς χορεύεται η ράσπα, γεγονός που αποδεικνύει και τη δημοφιλία που απέκτησε ο χορός στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και στις αρχές του 1950.

Για περισσότερα σχετικά με το τραγούδι «Η ράσπα απ’ το Μεξικό» βλέπε εδώ.

Έρευνα και κείμενο: Γιώργος Ευαγγέλου και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Γαλλικοί στίχοι: D' Hide Jean
Ελληνικοί στίχοι: Μενεστρέλ Πωλ [Χιδίρογλου Γιάννης]
Χρονολογία έκδοσης:
1949
Τόπος έκδοσης:
Αθήνα
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά - Γαλλικά
Πρώτες λέξεις:
Κουπλέ, ρεφραίν φιλιά, κοκτέιλ μεθυστικό
η πιο καλή δουλειά η Ράσπα απ' το Μεξικό
Εκδότης:
Εκδόσεις Γαϊτάνου, Αθήνα
Έκδοση:
1
Κωδικός έκδοσης:
Μ. 2412 Γ.
Πρωτότυπα δικαιώματα:
Γαϊτάνος Μιχαήλ
Φυσική περιγραφή:
Χαρτί, 31,5 Χ 24 εκ., 4 σελίδες, καλή κατάσταση
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
201807081355
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Η Ράσπα απ' το Μεξικό
(La Raspa Mexicaine)", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=2887
Στίχοι:

(Ελληνικοί στίχοι)
Κουπλέ, ρεφρέν, φιλιά, κοκτέιλ μεθυστικό
η πιο καλή δουλειά, η ράσπα απ’ το Μεξικό

Χορός δυο-τρεις στροφές, φιλάκι μετά γλυκό
κερνά χαρές κρυφές, η ράσπα απ’ το Μεξικό

Σαν τη σβούρα στριφογυρνάς
σαν ζαρκάδι τρέχεις μ’ ορμή
κι αν την ντάμα σου τυραννάς
είν’ η ράσπα η αφορμή

Τι τρελό κακό που ‘ν’ αυτό
τι ξεβίδωμα δηλαδή
που ο κόσμος ήταν γραφτό
στον αιώνα μας να το δει

Κουπλέ, ρεφρέν, φιλιά, κοκτέιλ μεθυστικό
η πιο καλή δουλειά, η ράσπα απ’ το Μεξικό

Χορός δυο-τρεις στροφές, φιλάκι μετά γλυκό
κερνά χαρές κρυφές, η ράσπα απ’ το Μεξικό

Για την κάθε ωραία κοπέλα
η απόλαυση στο σύρε κι έλα
και ας το λένε και λόξα και τρέλα
οι γριές και τα κουτσομπολιά

Και ενώ ο καβαλιέρος τη σφίγγει
σαν να θέλει να τους βγάλει ξύγκι
ξεροψήνονται όπως οι σβίγγοι
γιατί θά ‘χουν σε λίγο φιλιά

Ματς, μουτς, ματς, κοκτέιλ μεθυστικό
ματς, μουτς, ματς,  η ράσπα απ’ το Μεξικό
ματς, μουτς, ματς, φιλάκι κερνά γλυκό,
ματς, μουτς, ματς, η ράσπα απ’ το Μεξικό

(Γαλλικοί στίχοι)
C’est un cocktail de danse
qui s’ termin’ par des bécots
Honni qui mal y pense
d’ la raspa de Mexico

On danse, on tourne, on saute
ainsi que les brav’s gauchos
il faut apprendr’ sans faute
la raspa de Mexico

Engagez vous, n’ ayez pas peur
la fortune vient en dansant
et si cett’ danse fait fureur
c’est à caus’ de son dénouement

Vous servez votre amie de près
puis vous avancez plus encor'
On a fait cet te danse exprès
pour provoquer des corps à corps

C’est un cocktail de danse
quis’ ter min’ par des bécots
Honni qui mal y pense
d’ la raspa de Mexico

On danse, on tourne, on saute
ainsi que les brav’s gauchos
il faut apprendr’ sans faute
la raspa de Mexico

C’est la danse des bell’s senoritas
de Chiquita et de Marequita
de Pepita et de Carmencita
c’est aussi leur premiers faux pas

C’est aussi la dans' da caballero
qui les yeux chachés sous son sombrero
à sa dam’ murmur’ tout bas: te quiero
dans le tourbillon de la raspa

Ça s’ ter min’ par des bécots, la raspa de Mexico
Αinsi dans’nt les bravs gauchos, la raspa de Mexico

PDF cannot be displayed, please update.

Από την αρχαιότητα, η μουσική καταγραφή αποτέλεσε τον καθαυτό τρόπο οπτικής αναπαράστασης του ηχητικού φαινομένου, άλλοτε με λεπτομέρεια και άλλοτε υπό την μορφή οδηγού. Διαχρονικά, η οπτική αποτύπωση της μουσικής υπήρξε ο μοναδικός τρόπος για την αποθήκευση και την διατήρησή της στο χρόνο, αλλά και το αποκλειστικό μέσο για την αναπαραγωγή της. Σε κάθε περίπτωση, η οπτική μεταφορά θα πρέπει να λογιστεί ως επικουρικό εργαλείο, καθώς η προφορική διάδοση και η αποθήκευση στην μνήμη των καλλιτεχνών αποτέλεσαν τις πλέον διαχρονικές τεχνικές για την διάχυση της μουσικής μέσα στον χρόνο και τον χώρο. Κατά την επονομαζόμενη σήμερα «κλασική» μουσική περίοδο της Ευρώπης, με τα ισχυρότατα κέντρα παραγωγής της, όπως οι σημερινές Αυστρία, Γερμανία, Γαλλία και Ιταλία, και ειδικά στην πορεία της προς τον Ρομαντισμό, η μουσική καταγραφή, η παρτιτούρα, λογίστηκε από ορισμένους συνθέτες ως η καθαυτή ενσάρκωση του έργου τους.

Όπως είναι λογικό, στον νεωτερικό καπιταλιστικό κόσμο, η μουσική καταγραφή, ως το βασικό εργαλείο υποστασιοποίησης της μουσικής, ενέταξε υπό την σκέπη της και ρεπερτόρια τα οποία δεν συνδέθηκαν, δεν διαδόθηκαν και δεν λειτούργησαν με βάση την καταγραφή τους. Αυτό πρόσφερε στα κέντρα πώλησης μουσικών προϊόντων ένα πρόσθετο εργαλείο για την επέκταση του δικτύου δράσης τους: οι μη-λόγιες μουσικές απέκτησαν έναν πρόσφορο τρόπο διακίνησής τους, ενισχύοντας την δημοφιλίας τους, ακόμη και σε τόπους πολύ μακρινούς από αυτούς της αρχικής τους δημιουργίας. Στα τέλη του 19ου αιώνα, όμως, το φαινόμενο της ηχογράφησης και αναπαραγωγής του ήχου ήρθε να αναδιατάξει τις σχέσεις, και να αποδιοργανώσει το status quo των εκδοτικών οίκων, διεκδικώντας κομμάτι της αγοράς, προσφέροντας ένα προϊόν εξαιρετικά πιο ολοκληρωμένο και άμεσο. Οι εκδοτικοί οίκοι προσπάθησαν μεν να αντιδράσουν με νομικά μέτρα, κατέστην όμως αδύνατη η ανακοπή της δυναμικής του νέου φαινομένου: η επικράτηση της εμπορικής δισκογραφίας είναι πλέον γεγονός, στο μεγαλύτερο κομμάτι του 20ού αιώνα.

Όσον αφορά τις μη-λόγιες μουσικές, οι εμπορικές έντυπες παρτιτούρες αποτελούν εκδόσεις των μουσικών κειμένων τραγουδιών ή ορχηστρικών κομματιών (για την εκδοτική δραστηριότητα στην Ελλάδα βλ. Lerch-Kalavrytinos, 2003: 4-5). Για τις ανάγκες των παρτιτουρών τα τραγούδια διασκευάζονταν κυρίως (αλλά όχι μόνο) για πιάνο ή για πιάνο και φωνή, σε γενικές γραμμές χωρίς σύνθετα εκτελεστικά ζητούμενα. Οι πολυοργανικές ή οι τεχνικά απαιτητικές ενορχηστρώσεις αποφεύγονταν συστηματικά. Κάτω από τις νότες της μελωδικής ανάπτυξης των τραγουδιστικών μερών τυπώνονταν οι στίχοι και, ενίοτε, και μεταφράσεις τους σε άλλες γλώσσες. Ως επί το πλείστον, οι παρτιτούρες είναι δίφυλλες ή τετράφυλλες και συνοδεύονται από το φιλοτεχνημένο με σχετική θεματολογία εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο.

Η εν λόγω τετρασέλιδη παρτιτούρα αποτελεί δίγλωσση έκδοση που περιέχει το τραγούδι «Η ράσπα απ’ το Μεξικό», του Consuelo Donato. Τους ελληνικούς στίχους έγραψε ο Πωλ Μενεστρέλ και τους γαλλικούς ο Jean D’Hide.

Το τραγούδι εμπίπτει στο ρεύμα του εξωτισμού, υπό το εθνοκεντρικό πρίσμα του οποίου ο δυτικός κόσμος ήρθε σε επαφή, εκτός των άλλων, με ετερότητες όπως οι λαοί της Λατινικής Αμερικής. Η σημασία του εξωτισμού αφορά αφ’ ενός τα χαρακτηριστικά αυτού που είναι έξω από τη σφαίρα της ταυτότητας, αφ’ ετέρου την έλξη που ασκεί ό,τι έχει τέτοια χαρακτηριστικά. Η ευρύτατη αποδοχή του φαινομένου είναι πασιφανής: ο πολυδιάστατος γλωσσικός, μουσικός και εικαστικός πλούτος, που συσσωρεύτηκε γύρω και μέσα στον εξωτισμό, δημιούργησε ένα κοινό απόθεμα γνώσης που τροφοδοτεί διηνεκώς το συλλογικό και ατομικό φαντασιακό. Οι τόποι που αναπαρίστανται στον εξωτισμό, η Ανατολή, η Λατινική Αμερική, η Ισπανία, η Χαβάη, είναι κατ’ εξοχήν φαντασιακοί, αποσυνδέονται από τον πραγματικό κόσμο. Ανοίγονται σαν μια θεατρική σκηνή, με εναλλασσόμενα σκηνικά, όπου δραματοποιούνται οι φαντασιώσεις, κατακλύζουν τις αισθήσεις κι εκλύουν έντονα συναισθήματα, προσφέροντας στον «επισκέπτη» μια ιδανική εμπειρία, έξω από τους περιορισμούς του συμβατικού κόσμου.

Στο μονόχρωμο εξώφυλλο απεικονίζονται στερεοτυπικοί εξωτικοί Μεξικάνοι με σομπρέρο που χορεύουν. Το τοπίο συμπληρώνει το σήμα κατατεθέν του εξωτικού Μεξικού, ο κάκτος. Επίσης υπάρχει φωτογραφία με τις Άννα και Μαρία Καλουτά που συνοδεύεται από το σχόλιο: «Ο καινούργιος χορός που λανσάρουν με επιτυχία αι Αφαί Καλουτά». 

Παρτιτούρα με σύστημα τριών πενταγράμμων (δύο για το πιάνο και ένα για τη φωνή). Εκτός από τους ελληνικούς, περιέχονται και οι γαλλικοί στίχοι.

Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι οδηγίες στο τέλος του εντύπου, σχετικά με το πώς χορεύεται η ράσπα, γεγονός που αποδεικνύει και τη δημοφιλία που απέκτησε ο χορός στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και στις αρχές του 1950.

Για περισσότερα σχετικά με το τραγούδι «Η ράσπα απ’ το Μεξικό» βλέπε εδώ.

Έρευνα και κείμενο: Γιώργος Ευαγγέλου και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Γαλλικοί στίχοι: D' Hide Jean
Ελληνικοί στίχοι: Μενεστρέλ Πωλ [Χιδίρογλου Γιάννης]
Χρονολογία έκδοσης:
1949
Τόπος έκδοσης:
Αθήνα
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά - Γαλλικά
Πρώτες λέξεις:
Κουπλέ, ρεφραίν φιλιά, κοκτέιλ μεθυστικό
η πιο καλή δουλειά η Ράσπα απ' το Μεξικό
Εκδότης:
Εκδόσεις Γαϊτάνου, Αθήνα
Έκδοση:
1
Κωδικός έκδοσης:
Μ. 2412 Γ.
Πρωτότυπα δικαιώματα:
Γαϊτάνος Μιχαήλ
Φυσική περιγραφή:
Χαρτί, 31,5 Χ 24 εκ., 4 σελίδες, καλή κατάσταση
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
201807081355
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Η Ράσπα απ' το Μεξικό
(La Raspa Mexicaine)", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=2887
Στίχοι:

(Ελληνικοί στίχοι)
Κουπλέ, ρεφρέν, φιλιά, κοκτέιλ μεθυστικό
η πιο καλή δουλειά, η ράσπα απ’ το Μεξικό

Χορός δυο-τρεις στροφές, φιλάκι μετά γλυκό
κερνά χαρές κρυφές, η ράσπα απ’ το Μεξικό

Σαν τη σβούρα στριφογυρνάς
σαν ζαρκάδι τρέχεις μ’ ορμή
κι αν την ντάμα σου τυραννάς
είν’ η ράσπα η αφορμή

Τι τρελό κακό που ‘ν’ αυτό
τι ξεβίδωμα δηλαδή
που ο κόσμος ήταν γραφτό
στον αιώνα μας να το δει

Κουπλέ, ρεφρέν, φιλιά, κοκτέιλ μεθυστικό
η πιο καλή δουλειά, η ράσπα απ’ το Μεξικό

Χορός δυο-τρεις στροφές, φιλάκι μετά γλυκό
κερνά χαρές κρυφές, η ράσπα απ’ το Μεξικό

Για την κάθε ωραία κοπέλα
η απόλαυση στο σύρε κι έλα
και ας το λένε και λόξα και τρέλα
οι γριές και τα κουτσομπολιά

Και ενώ ο καβαλιέρος τη σφίγγει
σαν να θέλει να τους βγάλει ξύγκι
ξεροψήνονται όπως οι σβίγγοι
γιατί θά ‘χουν σε λίγο φιλιά

Ματς, μουτς, ματς, κοκτέιλ μεθυστικό
ματς, μουτς, ματς,  η ράσπα απ’ το Μεξικό
ματς, μουτς, ματς, φιλάκι κερνά γλυκό,
ματς, μουτς, ματς, η ράσπα απ’ το Μεξικό

(Γαλλικοί στίχοι)
C’est un cocktail de danse
qui s’ termin’ par des bécots
Honni qui mal y pense
d’ la raspa de Mexico

On danse, on tourne, on saute
ainsi que les brav’s gauchos
il faut apprendr’ sans faute
la raspa de Mexico

Engagez vous, n’ ayez pas peur
la fortune vient en dansant
et si cett’ danse fait fureur
c’est à caus’ de son dénouement

Vous servez votre amie de près
puis vous avancez plus encor'
On a fait cet te danse exprès
pour provoquer des corps à corps

C’est un cocktail de danse
quis’ ter min’ par des bécots
Honni qui mal y pense
d’ la raspa de Mexico

On danse, on tourne, on saute
ainsi que les brav’s gauchos
il faut apprendr’ sans faute
la raspa de Mexico

C’est la danse des bell’s senoritas
de Chiquita et de Marequita
de Pepita et de Carmencita
c’est aussi leur premiers faux pas

C’est aussi la dans' da caballero
qui les yeux chachés sous son sombrero
à sa dam’ murmur’ tout bas: te quiero
dans le tourbillon de la raspa

Ça s’ ter min’ par des bécots, la raspa de Mexico
Αinsi dans’nt les bravs gauchos, la raspa de Mexico

Σχετικά τεκμήρια