Mousmé

PDF cannot be displayed, please update.

Από την αρχαιότητα, η μουσική καταγραφή αποτέλεσε τον καθαυτό τρόπο οπτικής αναπαράστασης του ηχητικού φαινομένου, άλλοτε με λεπτομέρεια και άλλοτε υπό την μορφή οδηγού. Διαχρονικά, η οπτική αποτύπωση της μουσικής υπήρξε ο μοναδικός τρόπος για την αποθήκευση και την διατήρησή της στο χρόνο, αλλά και το αποκλειστικό μέσο για την αναπαραγωγή της. Σε κάθε περίπτωση, η οπτική μεταφορά θα πρέπει να λογιστεί ως επικουρικό εργαλείο, καθώς η προφορική διάδοση και η αποθήκευση στην μνήμη των καλλιτεχνών αποτέλεσαν τις πλέον διαχρονικές τεχνικές για την διάχυση της μουσικής μέσα στον χρόνο και τον χώρο. Κατά την επονομαζόμενη σήμερα «κλασική» μουσική περίοδο της Ευρώπης, με τα ισχυρότατα κέντρα παραγωγής της, όπως οι σημερινές Αυστρία, Γερμανία, Γαλλία και Ιταλία, και ειδικά στην πορεία της προς τον Ρομαντισμό, η μουσική καταγραφή, η παρτιτούρα, λογίστηκε από ορισμένους συνθέτες ως η καθαυτή ενσάρκωση του έργου τους.

Όπως είναι λογικό, στον νεωτερικό καπιταλιστικό κόσμο, η μουσική καταγραφή, ως το βασικό εργαλείο υποστασιοποίησης της μουσικής, ενέταξε υπό την σκέπη της και ρεπερτόρια τα οποία δεν συνδέθηκαν, δεν διαδόθηκαν και δεν λειτούργησαν με βάση την καταγραφή τους. Αυτό πρόσφερε στα κέντρα πώλησης μουσικών προϊόντων ένα πρόσθετο εργαλείο για την επέκταση του δικτύου δράσης τους: οι μη-λόγιες μουσικές απέκτησαν έναν πρόσφορο τρόπο διακίνησής τους, ενισχύοντας την δημοφιλία τους, ακόμη και σε τόπους πολύ μακρινούς από αυτούς της αρχικής τους δημιουργίας. Στα τέλη του 19ου αιώνα, όμως, το φαινόμενο της ηχογράφησης και αναπαραγωγής του ήχου ήρθε να αναδιατάξει τις σχέσεις, και να αποδιοργανώσει το status quo των εκδοτικών οίκων, διεκδικώντας κομμάτι της αγοράς, προσφέροντας ένα προϊόν εξαιρετικά πιο ολοκληρωμένο και άμεσο. Οι εκδοτικοί οίκοι προσπάθησαν μεν να αντιδράσουν με νομικά μέτρα, κατέστην όμως αδύνατη η ανακοπή της δυναμικής του νέου φαινομένου: η επικράτηση της εμπορικής δισκογραφίας είναι πλέον γεγονός, στο μεγαλύτερο κομμάτι του 20ού αιώνα.

Όσον αφορά τις μη-λόγιες μουσικές, οι εμπορικές έντυπες παρτιτούρες αποτελούν εκδόσεις των μουσικών κειμένων τραγουδιών ή ορχηστρικών κομματιών (για την εκδοτική δραστηριότητα στην Ελλάδα βλ. Lerch-Kalavrytinos, 2003: 4-5). Για τις ανάγκες των παρτιτουρών τα τραγούδια διασκευάζονταν κυρίως (αλλά όχι μόνο) για πιάνο ή για πιάνο και φωνή, σε γενικές γραμμές χωρίς σύνθετα εκτελεστικά ζητούμενα. Οι πολυοργανικές ή οι τεχνικά απαιτητικές ενορχηστρώσεις αποφεύγονταν συστηματικά. Κάτω από τις νότες της μελωδικής ανάπτυξης των τραγουδιστικών μερών τυπώνονταν οι στίχοι και, ενίοτε, και μεταφράσεις τους σε άλλες γλώσσες. Ως επί το πλείστον, οι παρτιτούρες είναι δίφυλλες ή τετράφυλλες και συνοδεύονται από το φιλοτεχνημένο με σχετική θεματολογία εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο.

Η εν λόγω τρισέλιδη παρτιτούρα περιέχει το τραγούδι «Mousmé» που προέρχεται από την επιθεώρηση «Πρωτευουσιάνα» του 1925 των Αιμίλιου Δραγάτση, Αντώνη Βώττη και Γρηγόρη Κωνσταντινίδη, η οποία πρωτοπαρουσιάστηκε στις 23 Ιουνίου 1925 στο Θέατρο Κεντρικόν των Αθηνών, από τον θίασο του Αλέκου Γονίδη.

Στο μονόχρωμο εξώφυλλο αναγράφονται ο συνθέτης, οι εκδότες, η επιθεώρηση από την οποία προέρχεται το τραγούδι και ο χαρακτηρισμός “Blues fox sur un motif oriental”. Ωστόσο, αυτό που κυριαρχεί είναι μια ημίγυμνη εξωτική ανατολίτισσα χορεύτρια.

Η «Mousmé», ή «Μουσμέ», σκιαγραφεί με χαρακτηριστικό τρόπο τη διαλεκτική, πολυεπίπεδη σχέση μεταξύ των διαφόρων «εθνικών» ρεπερτορίων, αντικείμενο της εν εξελίξει έρευνας «Kοσμοπολιτισμός στην Ελληνική Ιστορική Δισκογραφία», των παραστατικών τεχνών και αισθητικών τάσεων και ρευμάτων όπως ο εξωτισμός, καθώς η μελωδία του εντοπίζεται και σε άλλους κόμβους ενός πολυσύνθετου και ευρύτατου πολιτισμικού δικτύου.

Το τραγούδι εμπίπτει στο ρεύμα του εξωτισμού, υπό το εθνοκεντρικό πρίσμα του οποίου ο δυτικός κόσμος ήρθε σε επαφή, εκτός των άλλων, με ετερότητες όπως οι λαοί της Ανατολής και το μουσικό της σύμπαν. Η σημασία του εξωτισμού αφορά αφ’ ενός τα χαρακτηριστικά αυτού που είναι έξω από τη σφαίρα της ταυτότητας, αφ’ ετέρου την έλξη που ασκεί ό,τι έχει τέτοια χαρακτηριστικά. Η ευρύτατη αποδοχή του φαινομένου είναι πασιφανής: ο πολυδιάστατος γλωσσικός, μουσικός και εικαστικός πλούτος, που συσσωρεύτηκε γύρω και μέσα στον εξωτισμό, δημιούργησε ένα κοινό απόθεμα γνώσης που τροφοδοτεί διηνεκώς το συλλογικό και ατομικό φαντασιακό. Οι τόποι που αναπαρίστανται στον εξωτισμό, η Ανατολή, η Λατινική Αμερική, η Ισπανία, η Χαβάη, είναι κατ’ εξοχήν φαντασιακοί, αποσυνδέονται από τον πραγματικό κόσμο. Ανοίγονται σαν μια θεατρική σκηνή, με εναλλασσόμενα σκηνικά, όπου δραματοποιούνται οι φαντασιώσεις, κατακλύζουν τις αισθήσεις κι εκλύουν έντονα συναισθήματα, προσφέροντας στον «επισκέπτη» μια ιδανική εμπειρία, έξω από τους περιορισμούς του συμβατικού κόσμου.

Πρόκειται για παρτιτούρα με σύστημα τριών πενταγράμμων (δύο για το πιάνο και ένα για τη φωνή). Στο κάτω μέρος της πρώτης σελίδας του μουσικού κειμένου αναγράφονται τα εξής: “Copyright by Constantinides, Gaetano, Starr. Athens (Greece) – International Copyright secured and reserved” και ο κωδικός «Γ.Κ.Σ. 70». Στο κάτω μέρος της πρώτης σελίδας του μουσικού κειμένου αναγράφεται το όνομα του χαράκτη (Autogr. R. Frezza 75).

Από την ίδια επιθεώρηση έχουν εκδοθεί επίσης οι παρτιτούρες των εξής τραγουδιών:
«Mimosa» (έκδοση με μονόχρωμο εξώφυλλο)
«Ο έρως του συρμού» (έκδοση με μονόχρωμο εξώφυλλο)
«Ο έρως χρόνια δεν κυττά» (έκδοση με μονόχρωμο εξώφυλλο), το οποίο συμπεριλήφθηκε αρχικά στην επιθεώρηση «Πρωτευουσιάνα» του 1924.

Για περισσότερα σχετικά με το τραγούδι βλέπε εδώ.

Έρευνα και κείμενο: Γιώργος Ευαγγέλου και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
[Δραγάτσης Αιμίλιος, Βώττης Αντώνης, Κωνσταντινίδης Γρηγόρης ;]
Τόπος έκδοσης:
Αθήνα
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Πρώτες λέξεις:
Μες στης ζωή μου τα μαύρα σκοτάδια
φως βρίσκω μόνο στο λάγνο φιλί
Εκδότης:
Έκδοσις Μουσικών Οίκων Γαϊτάνου, Κωνσταντινίδου, Σταρρ
Έκδοση:
1
Κωδικός έκδοσης:
Γ.Κ.Σ. 70
Πρωτότυπα δικαιώματα:
Κωνσταντινίδης, Γαϊτάνος, Σταρρ
Φυσική περιγραφή:
Χαρτί, 35 Χ 25 εκ., 4 σελίδες, καλή κατάσταση, με μικρό σκίσιμο στο εξώφυλλο
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
201804301529_D
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Mousmé", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=1723
Στίχοι:
Μες στης ζωής μου τα μαύρα σκοτάδια
φως βρίσκω μόνο στο λάγνο φιλί
και μονάχη τις νυχτιές και τα βράδια
μια στιγμή ζητώ τρελή
κι ένα στόμα μες στ’ αυτί μου τέτοια λόγια να μιλεί

Α, Μουσμέ μου
κέρνα μας, κυρά μου, της αγάπης το κρασί

Αχ, Μουσμέ μου
της αγάπης ξεμυαλίστρα
και του έρωτα μαγίστρα
είσαι της καρδιάς χαλάστρα
μπρος σου σβήνουνε και τ’ άστρα

Αχ! Της αγάπης ξεμυαλίστρα
για σε θα τρελαθώ

Βλέπω σαν όνειρο μες στα σκοτάδια
την περασμένη ζωή να περνά
τα μαγικά του Βοσπόρου τα βράδια
τα χρυσά τα δειλινά
κι αγροικάω τον πασά μου να μου λέει σιγαλά

PDF cannot be displayed, please update.

Από την αρχαιότητα, η μουσική καταγραφή αποτέλεσε τον καθαυτό τρόπο οπτικής αναπαράστασης του ηχητικού φαινομένου, άλλοτε με λεπτομέρεια και άλλοτε υπό την μορφή οδηγού. Διαχρονικά, η οπτική αποτύπωση της μουσικής υπήρξε ο μοναδικός τρόπος για την αποθήκευση και την διατήρησή της στο χρόνο, αλλά και το αποκλειστικό μέσο για την αναπαραγωγή της. Σε κάθε περίπτωση, η οπτική μεταφορά θα πρέπει να λογιστεί ως επικουρικό εργαλείο, καθώς η προφορική διάδοση και η αποθήκευση στην μνήμη των καλλιτεχνών αποτέλεσαν τις πλέον διαχρονικές τεχνικές για την διάχυση της μουσικής μέσα στον χρόνο και τον χώρο. Κατά την επονομαζόμενη σήμερα «κλασική» μουσική περίοδο της Ευρώπης, με τα ισχυρότατα κέντρα παραγωγής της, όπως οι σημερινές Αυστρία, Γερμανία, Γαλλία και Ιταλία, και ειδικά στην πορεία της προς τον Ρομαντισμό, η μουσική καταγραφή, η παρτιτούρα, λογίστηκε από ορισμένους συνθέτες ως η καθαυτή ενσάρκωση του έργου τους.

Όπως είναι λογικό, στον νεωτερικό καπιταλιστικό κόσμο, η μουσική καταγραφή, ως το βασικό εργαλείο υποστασιοποίησης της μουσικής, ενέταξε υπό την σκέπη της και ρεπερτόρια τα οποία δεν συνδέθηκαν, δεν διαδόθηκαν και δεν λειτούργησαν με βάση την καταγραφή τους. Αυτό πρόσφερε στα κέντρα πώλησης μουσικών προϊόντων ένα πρόσθετο εργαλείο για την επέκταση του δικτύου δράσης τους: οι μη-λόγιες μουσικές απέκτησαν έναν πρόσφορο τρόπο διακίνησής τους, ενισχύοντας την δημοφιλία τους, ακόμη και σε τόπους πολύ μακρινούς από αυτούς της αρχικής τους δημιουργίας. Στα τέλη του 19ου αιώνα, όμως, το φαινόμενο της ηχογράφησης και αναπαραγωγής του ήχου ήρθε να αναδιατάξει τις σχέσεις, και να αποδιοργανώσει το status quo των εκδοτικών οίκων, διεκδικώντας κομμάτι της αγοράς, προσφέροντας ένα προϊόν εξαιρετικά πιο ολοκληρωμένο και άμεσο. Οι εκδοτικοί οίκοι προσπάθησαν μεν να αντιδράσουν με νομικά μέτρα, κατέστην όμως αδύνατη η ανακοπή της δυναμικής του νέου φαινομένου: η επικράτηση της εμπορικής δισκογραφίας είναι πλέον γεγονός, στο μεγαλύτερο κομμάτι του 20ού αιώνα.

Όσον αφορά τις μη-λόγιες μουσικές, οι εμπορικές έντυπες παρτιτούρες αποτελούν εκδόσεις των μουσικών κειμένων τραγουδιών ή ορχηστρικών κομματιών (για την εκδοτική δραστηριότητα στην Ελλάδα βλ. Lerch-Kalavrytinos, 2003: 4-5). Για τις ανάγκες των παρτιτουρών τα τραγούδια διασκευάζονταν κυρίως (αλλά όχι μόνο) για πιάνο ή για πιάνο και φωνή, σε γενικές γραμμές χωρίς σύνθετα εκτελεστικά ζητούμενα. Οι πολυοργανικές ή οι τεχνικά απαιτητικές ενορχηστρώσεις αποφεύγονταν συστηματικά. Κάτω από τις νότες της μελωδικής ανάπτυξης των τραγουδιστικών μερών τυπώνονταν οι στίχοι και, ενίοτε, και μεταφράσεις τους σε άλλες γλώσσες. Ως επί το πλείστον, οι παρτιτούρες είναι δίφυλλες ή τετράφυλλες και συνοδεύονται από το φιλοτεχνημένο με σχετική θεματολογία εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο.

Η εν λόγω τρισέλιδη παρτιτούρα περιέχει το τραγούδι «Mousmé» που προέρχεται από την επιθεώρηση «Πρωτευουσιάνα» του 1925 των Αιμίλιου Δραγάτση, Αντώνη Βώττη και Γρηγόρη Κωνσταντινίδη, η οποία πρωτοπαρουσιάστηκε στις 23 Ιουνίου 1925 στο Θέατρο Κεντρικόν των Αθηνών, από τον θίασο του Αλέκου Γονίδη.

Στο μονόχρωμο εξώφυλλο αναγράφονται ο συνθέτης, οι εκδότες, η επιθεώρηση από την οποία προέρχεται το τραγούδι και ο χαρακτηρισμός “Blues fox sur un motif oriental”. Ωστόσο, αυτό που κυριαρχεί είναι μια ημίγυμνη εξωτική ανατολίτισσα χορεύτρια.

Η «Mousmé», ή «Μουσμέ», σκιαγραφεί με χαρακτηριστικό τρόπο τη διαλεκτική, πολυεπίπεδη σχέση μεταξύ των διαφόρων «εθνικών» ρεπερτορίων, αντικείμενο της εν εξελίξει έρευνας «Kοσμοπολιτισμός στην Ελληνική Ιστορική Δισκογραφία», των παραστατικών τεχνών και αισθητικών τάσεων και ρευμάτων όπως ο εξωτισμός, καθώς η μελωδία του εντοπίζεται και σε άλλους κόμβους ενός πολυσύνθετου και ευρύτατου πολιτισμικού δικτύου.

Το τραγούδι εμπίπτει στο ρεύμα του εξωτισμού, υπό το εθνοκεντρικό πρίσμα του οποίου ο δυτικός κόσμος ήρθε σε επαφή, εκτός των άλλων, με ετερότητες όπως οι λαοί της Ανατολής και το μουσικό της σύμπαν. Η σημασία του εξωτισμού αφορά αφ’ ενός τα χαρακτηριστικά αυτού που είναι έξω από τη σφαίρα της ταυτότητας, αφ’ ετέρου την έλξη που ασκεί ό,τι έχει τέτοια χαρακτηριστικά. Η ευρύτατη αποδοχή του φαινομένου είναι πασιφανής: ο πολυδιάστατος γλωσσικός, μουσικός και εικαστικός πλούτος, που συσσωρεύτηκε γύρω και μέσα στον εξωτισμό, δημιούργησε ένα κοινό απόθεμα γνώσης που τροφοδοτεί διηνεκώς το συλλογικό και ατομικό φαντασιακό. Οι τόποι που αναπαρίστανται στον εξωτισμό, η Ανατολή, η Λατινική Αμερική, η Ισπανία, η Χαβάη, είναι κατ’ εξοχήν φαντασιακοί, αποσυνδέονται από τον πραγματικό κόσμο. Ανοίγονται σαν μια θεατρική σκηνή, με εναλλασσόμενα σκηνικά, όπου δραματοποιούνται οι φαντασιώσεις, κατακλύζουν τις αισθήσεις κι εκλύουν έντονα συναισθήματα, προσφέροντας στον «επισκέπτη» μια ιδανική εμπειρία, έξω από τους περιορισμούς του συμβατικού κόσμου.

Πρόκειται για παρτιτούρα με σύστημα τριών πενταγράμμων (δύο για το πιάνο και ένα για τη φωνή). Στο κάτω μέρος της πρώτης σελίδας του μουσικού κειμένου αναγράφονται τα εξής: “Copyright by Constantinides, Gaetano, Starr. Athens (Greece) – International Copyright secured and reserved” και ο κωδικός «Γ.Κ.Σ. 70». Στο κάτω μέρος της πρώτης σελίδας του μουσικού κειμένου αναγράφεται το όνομα του χαράκτη (Autogr. R. Frezza 75).

Από την ίδια επιθεώρηση έχουν εκδοθεί επίσης οι παρτιτούρες των εξής τραγουδιών:
«Mimosa» (έκδοση με μονόχρωμο εξώφυλλο)
«Ο έρως του συρμού» (έκδοση με μονόχρωμο εξώφυλλο)
«Ο έρως χρόνια δεν κυττά» (έκδοση με μονόχρωμο εξώφυλλο), το οποίο συμπεριλήφθηκε αρχικά στην επιθεώρηση «Πρωτευουσιάνα» του 1924.

Για περισσότερα σχετικά με το τραγούδι βλέπε εδώ.

Έρευνα και κείμενο: Γιώργος Ευαγγέλου και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
[Δραγάτσης Αιμίλιος, Βώττης Αντώνης, Κωνσταντινίδης Γρηγόρης ;]
Τόπος έκδοσης:
Αθήνα
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Πρώτες λέξεις:
Μες στης ζωή μου τα μαύρα σκοτάδια
φως βρίσκω μόνο στο λάγνο φιλί
Εκδότης:
Έκδοσις Μουσικών Οίκων Γαϊτάνου, Κωνσταντινίδου, Σταρρ
Έκδοση:
1
Κωδικός έκδοσης:
Γ.Κ.Σ. 70
Πρωτότυπα δικαιώματα:
Κωνσταντινίδης, Γαϊτάνος, Σταρρ
Φυσική περιγραφή:
Χαρτί, 35 Χ 25 εκ., 4 σελίδες, καλή κατάσταση, με μικρό σκίσιμο στο εξώφυλλο
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
201804301529_D
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Mousmé", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=1723
Στίχοι:
Μες στης ζωής μου τα μαύρα σκοτάδια
φως βρίσκω μόνο στο λάγνο φιλί
και μονάχη τις νυχτιές και τα βράδια
μια στιγμή ζητώ τρελή
κι ένα στόμα μες στ’ αυτί μου τέτοια λόγια να μιλεί

Α, Μουσμέ μου
κέρνα μας, κυρά μου, της αγάπης το κρασί

Αχ, Μουσμέ μου
της αγάπης ξεμυαλίστρα
και του έρωτα μαγίστρα
είσαι της καρδιάς χαλάστρα
μπρος σου σβήνουνε και τ’ άστρα

Αχ! Της αγάπης ξεμυαλίστρα
για σε θα τρελαθώ

Βλέπω σαν όνειρο μες στα σκοτάδια
την περασμένη ζωή να περνά
τα μαγικά του Βοσπόρου τα βράδια
τα χρυσά τα δειλινά
κι αγροικάω τον πασά μου να μου λέει σιγαλά

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης