Αερόπλανο θα πάρω

Το δίκτυο μέσα στο οποίο συμμετέχει το ελληνόφωνο αστικό λαϊκό τραγούδι, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς του, είναι μεγαλειώδες. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν με το Canzone Napoletana, τα γαλλικά chansons, τις μουσικές της εβραϊκής οικουμένης, του ισπανικού κόσμου, των εδαφών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και άλλα αμέτρητα υπο-δίκτυα. Τα πολιτισμικά αυτά πλέγματα αλληλοεπηρεάστηκαν με τις ελληνικές μουσικές, από την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σχηματίζοντας ένα α-σύνορο και συγκρητικό πολιτισμικό πλαίσιο. Τα δίκτυα αυτά, μέσω πολυποίκιλων διαδρομών, συνάντησαν το δίκτυο των ελληνόφωνων μουσικών. Όπως είναι φυσικό, στα μεγάλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας γύρω από την Μεσόγειο θάλασσα, οι «συνομιλίες» των ελληνόφωνων με τους συνενοίκους τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους υπήρξαν περισσότερο από έντονες. Τα σχετικά τεκμήρια καταδεικνύουν τις μεταξύ τους μουσικές ανταλλαγές και αποσαφηνίζουν μια οικουμένη όπου όλοι συνεισφέρουν στο μεγάλο μουσικό «χωνευτήρι» και όλοι μπορούν να αντλήσουν από αυτό. Και να το επανακαταθέσουν, σε νέα μορφή, με αναδιαμορφωμένο το κείμενό του και το νόημά του, με άλλοτε σαφείς και άλλοτε θολές παραπομπές στο προ-κείμενό του. Μέχρι να το ανασύρει ξανά κάποιος άλλος, μέσα από το «χωνευτήρι», ώστε να γίνεται ξεκάθαρο πως, στην αναδημιουργική και δυναμική αυτή διαδικασία όπου η ρευστότητα κυριαρχεί, τέλος δεν θα υπάρξει.

Το τραγούδι του Παναγιώτη Τούντα “Αερόπλανο θα πάρω” (HMV OT 1492-1 – AO 2090) χρησιμοποιεί την μουσική της εισαγωγής του “Τι σε μέλει εσένανε”. Επιπλέον, ο Τούντας δανείζεται και το μουσικό θέμα από την αρχή των στίχων του “Telegrafin tellerine” (ή Telgrafin telleri ή teleri).

Η παλαιότερη ηχογράφηση του εν λόγω τραγουδιού φαίνεται πως πραγματοποιήθηκε στη Μόσχα. Στη βάση δεδομένων που προέκυψε από την έρευνα του Allan Kelly βρίσκουμε τα εξής στοιχεία. Λογικά, υπάρχουν πολλαπλά ορθογραφικά λάθη:

“Telegrafnin Telleri”, Zonophone 1366 – X-6-102037, KRIMSKO-TATAR MUZIKANTI, SAMI MEMET OGLU, ABDUREFI MEMET OGLU, APASS SANDICHE, HALIL RAHME, AFUZ RASIM, Μόσχα, 8 Σεπτεμβρίου 1910

Σε κάθε περίπτωση, το τραγούδι ηχογραφήθηκε πολλές φορές στην τουρκόφωνη ιστορική δισκογραφία, τόσο από Αρμένηδες καλλιτέχνες, όσο και από Μουσουλμάνους. Ενδεικτικά:

- “Telegrafin Telerine, Canto”, Columbia 89574-1 – CO 32001-F, Vahan Boyajian, Νέα Υόρκη, περίπου Δεκέμβριος 1923
- “Telegrafin teleri”, Victor B 32928 – 78193, Moise Effendi και Smyrna Quartette, Νέα Υόρκη, 25 Ιουνίου 1925
- “Telgrafin Telleri”, HMV OTB 2278 – AX 2606, Zeki Müren, Κωνσταντινούπολη, περίπου δεκαετία 1940

Στην ετικέτα ορισμένων δίσκων, το τραγούδι χαρακτηρίζεται ως “kanto”. Θεωρείται, δηλαδή, ως μέρος του ρεπερτορίου των kantolar, ένας όρος που φαίνεται να πρωτοχρησιμοποιείται από τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους, κυρίως των μεγάλων αστικών κέντρων και ειδικά της Κωνσταντινούπολης, από την εποχή που ιταλικοί θίασοι έδιναν παραστάσεις εκεί. Αν και αρχικά τα kantolar ήταν συνδεδεμένα μόνο με την θεατρική μουσική, σύντομα αυτονομήθηκαν, οπότε και με τον όρο “kanto” (ενικός του kantolar) πλέον περιγράφονταν οποιεσδήποτε λαϊκές και ελαφρές κοσμικές τραγουδιστικές φόρμες (βλ. Pennanen, 2004: 9, O'Connel, 2006: 276, Beşiroğlu & Girgin, 2018: 49).

Το τραγούδι δείχνει να μοιράζεται κοινές ατμόσφαιρες με το λόγιο έργο με τίτλο “Uşşak Peşrev”, σύνθεση του Αρμένη Tatyos Eñserciyan (Tatyos Efendi, 1858–1913).

Το “Telegrafin tellerine”, όμως, ηχογραφήθηκε και με ελληνικούς στίχους, στην ίδια μορφή με την τουρκική, παρόλα αυτά αρκετά αργότερα σε σχέση με τα προηγούμενα. Συγκεκριμένα,  περίπου το 1952, η Ρόζα Εσκενάζυ ηχογραφεί το τραγούδι με τίτλο “Τα κορίτσια της Ασίας ζητάνε παντρειά” (Balkan Records 844-B, Αμερική). Περίπου το 1999, ο Νίκος Σαραγούδας και η Γιασεμί επανασυστήνουν το τραγούδι με τον τίτλο “Νικολάκη μου”, το οποίο έκτοτε γνώρισε αρκετές επανεκτελέσεις.

Έρευνα και κείμενο: Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Τούντας Παναγιώτης
Τραγουδιστές:
Αμπατζή Ρίτα, Κασιμάτης Ζαχαρίας
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Λαϊκή ορχήστρα [με βιολί, ούτι και κιθάρα]
Χρονολογία ηχογράφησης:
1933
Τόπος ηχογράφησης:
Αθήνα
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Decca
Αριθμός καταλόγου:
31032B
Αριθμός μήτρας:
Go 1942
Διάρκεια:
3:17
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 12'' (30 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Decca_31032_AeroplanoThaParo
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Αερόπλανο θα πάρω", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=11075

Το δίκτυο μέσα στο οποίο συμμετέχει το ελληνόφωνο αστικό λαϊκό τραγούδι, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς του, είναι μεγαλειώδες. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν με το Canzone Napoletana, τα γαλλικά chansons, τις μουσικές της εβραϊκής οικουμένης, του ισπανικού κόσμου, των εδαφών της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και άλλα αμέτρητα υπο-δίκτυα. Τα πολιτισμικά αυτά πλέγματα αλληλοεπηρεάστηκαν με τις ελληνικές μουσικές, από την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σχηματίζοντας ένα α-σύνορο και συγκρητικό πολιτισμικό πλαίσιο. Τα δίκτυα αυτά, μέσω πολυποίκιλων διαδρομών, συνάντησαν το δίκτυο των ελληνόφωνων μουσικών. Όπως είναι φυσικό, στα μεγάλα αστικά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας γύρω από την Μεσόγειο θάλασσα, οι «συνομιλίες» των ελληνόφωνων με τους συνενοίκους τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους υπήρξαν περισσότερο από έντονες. Τα σχετικά τεκμήρια καταδεικνύουν τις μεταξύ τους μουσικές ανταλλαγές και αποσαφηνίζουν μια οικουμένη όπου όλοι συνεισφέρουν στο μεγάλο μουσικό «χωνευτήρι» και όλοι μπορούν να αντλήσουν από αυτό. Και να το επανακαταθέσουν, σε νέα μορφή, με αναδιαμορφωμένο το κείμενό του και το νόημά του, με άλλοτε σαφείς και άλλοτε θολές παραπομπές στο προ-κείμενό του. Μέχρι να το ανασύρει ξανά κάποιος άλλος, μέσα από το «χωνευτήρι», ώστε να γίνεται ξεκάθαρο πως, στην αναδημιουργική και δυναμική αυτή διαδικασία όπου η ρευστότητα κυριαρχεί, τέλος δεν θα υπάρξει.

Το τραγούδι του Παναγιώτη Τούντα “Αερόπλανο θα πάρω” (HMV OT 1492-1 – AO 2090) χρησιμοποιεί την μουσική της εισαγωγής του “Τι σε μέλει εσένανε”. Επιπλέον, ο Τούντας δανείζεται και το μουσικό θέμα από την αρχή των στίχων του “Telegrafin tellerine” (ή Telgrafin telleri ή teleri).

Η παλαιότερη ηχογράφηση του εν λόγω τραγουδιού φαίνεται πως πραγματοποιήθηκε στη Μόσχα. Στη βάση δεδομένων που προέκυψε από την έρευνα του Allan Kelly βρίσκουμε τα εξής στοιχεία. Λογικά, υπάρχουν πολλαπλά ορθογραφικά λάθη:

“Telegrafnin Telleri”, Zonophone 1366 – X-6-102037, KRIMSKO-TATAR MUZIKANTI, SAMI MEMET OGLU, ABDUREFI MEMET OGLU, APASS SANDICHE, HALIL RAHME, AFUZ RASIM, Μόσχα, 8 Σεπτεμβρίου 1910

Σε κάθε περίπτωση, το τραγούδι ηχογραφήθηκε πολλές φορές στην τουρκόφωνη ιστορική δισκογραφία, τόσο από Αρμένηδες καλλιτέχνες, όσο και από Μουσουλμάνους. Ενδεικτικά:

- “Telegrafin Telerine, Canto”, Columbia 89574-1 – CO 32001-F, Vahan Boyajian, Νέα Υόρκη, περίπου Δεκέμβριος 1923
- “Telegrafin teleri”, Victor B 32928 – 78193, Moise Effendi και Smyrna Quartette, Νέα Υόρκη, 25 Ιουνίου 1925
- “Telgrafin Telleri”, HMV OTB 2278 – AX 2606, Zeki Müren, Κωνσταντινούπολη, περίπου δεκαετία 1940

Στην ετικέτα ορισμένων δίσκων, το τραγούδι χαρακτηρίζεται ως “kanto”. Θεωρείται, δηλαδή, ως μέρος του ρεπερτορίου των kantolar, ένας όρος που φαίνεται να πρωτοχρησιμοποιείται από τους τουρκόφωνους μουσουλμάνους, κυρίως των μεγάλων αστικών κέντρων και ειδικά της Κωνσταντινούπολης, από την εποχή που ιταλικοί θίασοι έδιναν παραστάσεις εκεί. Αν και αρχικά τα kantolar ήταν συνδεδεμένα μόνο με την θεατρική μουσική, σύντομα αυτονομήθηκαν, οπότε και με τον όρο “kanto” (ενικός του kantolar) πλέον περιγράφονταν οποιεσδήποτε λαϊκές και ελαφρές κοσμικές τραγουδιστικές φόρμες (βλ. Pennanen, 2004: 9, O'Connel, 2006: 276, Beşiroğlu & Girgin, 2018: 49).

Το τραγούδι δείχνει να μοιράζεται κοινές ατμόσφαιρες με το λόγιο έργο με τίτλο “Uşşak Peşrev”, σύνθεση του Αρμένη Tatyos Eñserciyan (Tatyos Efendi, 1858–1913).

Το “Telegrafin tellerine”, όμως, ηχογραφήθηκε και με ελληνικούς στίχους, στην ίδια μορφή με την τουρκική, παρόλα αυτά αρκετά αργότερα σε σχέση με τα προηγούμενα. Συγκεκριμένα,  περίπου το 1952, η Ρόζα Εσκενάζυ ηχογραφεί το τραγούδι με τίτλο “Τα κορίτσια της Ασίας ζητάνε παντρειά” (Balkan Records 844-B, Αμερική). Περίπου το 1999, ο Νίκος Σαραγούδας και η Γιασεμί επανασυστήνουν το τραγούδι με τον τίτλο “Νικολάκη μου”, το οποίο έκτοτε γνώρισε αρκετές επανεκτελέσεις.

Έρευνα και κείμενο: Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Τούντας Παναγιώτης
Τραγουδιστές:
Αμπατζή Ρίτα, Κασιμάτης Ζαχαρίας
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Λαϊκή ορχήστρα [με βιολί, ούτι και κιθάρα]
Χρονολογία ηχογράφησης:
1933
Τόπος ηχογράφησης:
Αθήνα
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Decca
Αριθμός καταλόγου:
31032B
Αριθμός μήτρας:
Go 1942
Διάρκεια:
3:17
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 12'' (30 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Decca_31032_AeroplanoThaParo
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Αερόπλανο θα πάρω", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=11075

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης