Τιριτόμπα

Μεταξύ του διάσημου Canzone Napoletana, του ναπολιτάνικου τραγουδιού, και του ελληνικού αστικού λαϊκού του 19ου και του 20ού αιώνα αναπτύχθηκε μια ιδιαίτερη σχέση, η οποία αποτυπώνεται στη δισκογραφία. Αρκετές από αυτές τις περιπτώσεις, στις οποίες οι Έλληνες μουσικοί οικειοποιήθηκαν παλαιότερα ναπολιτάνικα τραγούδια, έχουν ήδη εντοπιστεί και τεκμηριωθεί: “Ναπολιτάνικες επιρροές”. Η οικειοποίηση είναι διττή, όπως στην περίπτωση και των γαλλικών chansons: αφορά αφενός τον στίχο ο οποίος πλέον είναι ελληνικός (απ’ ό,τι δείχνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία, δεν έχει καμία σχέση με τον πρωτότυπο), αλλά, αφετέρου, αφορά και τις πρακτικές εκτέλεσης: διαφορετικό οργανολόγιο, διαφορετικό τραγουδιστικό ύφος, συχνά διαφοροποιήσεις στις μελωδικές και ρυθμικές φόρμες, αλλά και στις αρμονίες. Οι Έλληνες μουσικοί προσαρμόζουν αυτό που ακούν στη δική τους συνθήκη, με βάση τις δικές τους δυνατότητες. Άλλωστε, ούτως ή άλλως η συνθήκη των μαντολίνων, των κιθάρων, των μαρς, της φωνητικής πολυφωνίας και του bel canto φωνητικού ιδιώματος αποτελούν χαρακτηριστικά που φανερώνουν τις σχέσεις μεταξύ του Canzone Napoletana και του ελληνόφωνου αστικού λαϊκού τραγουδιού. Η δισκογραφία αποτελεί σημαντικότατο εργαλείο στην έρευνα και στην κατανόηση των σχέσεων αυτών. Μία τέτοια περίπτωση αποτελεί η ηχογράφηση "Τιριτόμπα", διασκευή του ομότιτλου ναπολιτάνικου τραγουδιού "Tiritomba" με ελληνικούς στίχους.

Πρόκειται για τραγούδι άγνωστων δημιουργών. Η πρώτη μουσική καταγραφή του φαίνεται πως τυπώθηκε στη Νάπολη το 1847 από τις εκδόσεις Girard. Επίσης, παρτιτούρα του τυπώθηκε το 1868 στη συλλογή Raccolta di canti popolari napolitani και το 1898, στη συλλογή του Teodoro Cottrau “Eco del Vesuvio, scelta di celebri canzoni napolitane”.

Δεν έχει εντοπιστεί μέχρι στιγμής ηχογράφησή του στην ιταλική ιστορική δισκογραφία στις δύο πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Ωστόσο, από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 και μετά το τραγούδι ηχογραφήθηκε αρκετές φορές σε διάφορες περιοχές και γλώσσες. Ενδεικτικά:

- Raoul Romito – E. Palma, Νέα Υόρκη, Απρίλιος 1928 (Columbia W109133 – 14369-F)
- Joseph Schmidt, Βιέννη, Μάρτιος 1934 (Parlophon W 85243-2 – B 11 250-II)
- Sergey Lemeshev, Μόσχα, 1938 (Keynote Recordings 7202 – K 206 A)
Petre Munteanu, Βερολίνο, 24 Ιουνίου 1943 (Odeon Be 13353 – O-26595 a)
Kipparikvartetti, Φινλανδία, 1952 (HMV OBF 67 – TJ 14)
- Lise Ringheim, Δανία, 1956 (Polydor HDK 4128 – H 55522)

Στην ελληνική ιστορική δισκογραφία η πρώτη εμφάνιση του ιταλικού τραγουδιού εντοπίζεται στην ηχογράφηση "Φα ματζόρε μανές", που πραγματοποίησε στη Σμύρνη το 1910 ο Γ. Τσανάκας (Concert Record Gramophone 1586y – 11-12165 και Victor VI 63544-A). Συγκεκριμένα, στο τελευταίο μέρος του μανέ, που αποτελείται από το «γύρισμα», μια αλλαγή ατμόσφαιρας που εμπλέκει καινούργιους σκοπούς με νέα ρυθμικά χαρακτηριστικά. Οι ρυθμοί που συνήθως εκτελούνται στο γύρισμα είναι χόρες, βαλς και σίρμπες.

Στην περίπτωση του "Φα ματζόρε μανέ", από το 2:40'', το μουσικό θέμα του "Tiritomba" εντάσσεται στο «γύρισμα», ως καταληκτικό μέρος της ηχογράφησης. Πρόκειται για ένα ακόμα στοιχείο που υπογραμμίζει τις στενές σχέσεις Σμύρνης – Νάπολης.

Η ελληνική εκδοχή του τραγουδιού θα ηχογραφηθεί στη δεκαετία του 1930 στην Ελλάδα και από άλλους τραγουδιστές:

- Μιχάλης Θωμάκος – Δημήτρης Ευστρατίου, Αθήνα, 1934  (Columbia CG 898 – DG 2049)
- Βάσος Αργύρης, Αθήνα, 1934 (HMV OT 1614 – AO 2118)
- Αντώνης Δελένδας και Χορωδία, Αθήνα, 1934 (Odeon Go 2090 – GA 1764)

Σύμφωνα με την ελληνική παρτιτούρα, που εκδόθηκε από τον οίκο Στέφανου Γαϊτάνου, το τραγούδι συμπεριελήφθη στην κινηματογραφική ταινία "Wenn du jung bist, gehört dir die Welt" (Ανοιξιάτικα τραγούδια). Η μουσική αποδίδεται στον Vincezo De Mario, ενώ τους ελληνικούς στίχους έγραψε ο Πωλ Μενεστρέλ (Γιάννης Χιδίρογλου).

Στην ετικέτα του δίσκου αναγράφεται «Καντσονέτα».

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Ελληνικοί στίχοι: Μενεστρέλ Πωλ
Τραγουδιστές:
Επιτροπάκης Πέτρος
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Ορχήστρα Columbia
Διεύθυνση Ορχήστρας:
Κωνσταντινίδης Γρηγόρης
Χρονολογία ηχογράφησης:
1934
Τόπος ηχογράφησης:
Αθήνα
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Columbia Ελλάδος
Αριθμός καταλόγου:
D.G. 2044
Αριθμός μήτρας:
C.G. 885
Διάρκεια:
3:18
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Col_DG2044_Tiritomba
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Τιριτόμπα", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=10022

Μεταξύ του διάσημου Canzone Napoletana, του ναπολιτάνικου τραγουδιού, και του ελληνικού αστικού λαϊκού του 19ου και του 20ού αιώνα αναπτύχθηκε μια ιδιαίτερη σχέση, η οποία αποτυπώνεται στη δισκογραφία. Αρκετές από αυτές τις περιπτώσεις, στις οποίες οι Έλληνες μουσικοί οικειοποιήθηκαν παλαιότερα ναπολιτάνικα τραγούδια, έχουν ήδη εντοπιστεί και τεκμηριωθεί: “Ναπολιτάνικες επιρροές”. Η οικειοποίηση είναι διττή, όπως στην περίπτωση και των γαλλικών chansons: αφορά αφενός τον στίχο ο οποίος πλέον είναι ελληνικός (απ’ ό,τι δείχνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία, δεν έχει καμία σχέση με τον πρωτότυπο), αλλά, αφετέρου, αφορά και τις πρακτικές εκτέλεσης: διαφορετικό οργανολόγιο, διαφορετικό τραγουδιστικό ύφος, συχνά διαφοροποιήσεις στις μελωδικές και ρυθμικές φόρμες, αλλά και στις αρμονίες. Οι Έλληνες μουσικοί προσαρμόζουν αυτό που ακούν στη δική τους συνθήκη, με βάση τις δικές τους δυνατότητες. Άλλωστε, ούτως ή άλλως η συνθήκη των μαντολίνων, των κιθάρων, των μαρς, της φωνητικής πολυφωνίας και του bel canto φωνητικού ιδιώματος αποτελούν χαρακτηριστικά που φανερώνουν τις σχέσεις μεταξύ του Canzone Napoletana και του ελληνόφωνου αστικού λαϊκού τραγουδιού. Η δισκογραφία αποτελεί σημαντικότατο εργαλείο στην έρευνα και στην κατανόηση των σχέσεων αυτών. Μία τέτοια περίπτωση αποτελεί η ηχογράφηση "Τιριτόμπα", διασκευή του ομότιτλου ναπολιτάνικου τραγουδιού "Tiritomba" με ελληνικούς στίχους.

Πρόκειται για τραγούδι άγνωστων δημιουργών. Η πρώτη μουσική καταγραφή του φαίνεται πως τυπώθηκε στη Νάπολη το 1847 από τις εκδόσεις Girard. Επίσης, παρτιτούρα του τυπώθηκε το 1868 στη συλλογή Raccolta di canti popolari napolitani και το 1898, στη συλλογή του Teodoro Cottrau “Eco del Vesuvio, scelta di celebri canzoni napolitane”.

Δεν έχει εντοπιστεί μέχρι στιγμής ηχογράφησή του στην ιταλική ιστορική δισκογραφία στις δύο πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Ωστόσο, από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 και μετά το τραγούδι ηχογραφήθηκε αρκετές φορές σε διάφορες περιοχές και γλώσσες. Ενδεικτικά:

- Raoul Romito – E. Palma, Νέα Υόρκη, Απρίλιος 1928 (Columbia W109133 – 14369-F)
- Joseph Schmidt, Βιέννη, Μάρτιος 1934 (Parlophon W 85243-2 – B 11 250-II)
- Sergey Lemeshev, Μόσχα, 1938 (Keynote Recordings 7202 – K 206 A)
Petre Munteanu, Βερολίνο, 24 Ιουνίου 1943 (Odeon Be 13353 – O-26595 a)
Kipparikvartetti, Φινλανδία, 1952 (HMV OBF 67 – TJ 14)
- Lise Ringheim, Δανία, 1956 (Polydor HDK 4128 – H 55522)

Στην ελληνική ιστορική δισκογραφία η πρώτη εμφάνιση του ιταλικού τραγουδιού εντοπίζεται στην ηχογράφηση "Φα ματζόρε μανές", που πραγματοποίησε στη Σμύρνη το 1910 ο Γ. Τσανάκας (Concert Record Gramophone 1586y – 11-12165 και Victor VI 63544-A). Συγκεκριμένα, στο τελευταίο μέρος του μανέ, που αποτελείται από το «γύρισμα», μια αλλαγή ατμόσφαιρας που εμπλέκει καινούργιους σκοπούς με νέα ρυθμικά χαρακτηριστικά. Οι ρυθμοί που συνήθως εκτελούνται στο γύρισμα είναι χόρες, βαλς και σίρμπες.

Στην περίπτωση του "Φα ματζόρε μανέ", από το 2:40'', το μουσικό θέμα του "Tiritomba" εντάσσεται στο «γύρισμα», ως καταληκτικό μέρος της ηχογράφησης. Πρόκειται για ένα ακόμα στοιχείο που υπογραμμίζει τις στενές σχέσεις Σμύρνης – Νάπολης.

Η ελληνική εκδοχή του τραγουδιού θα ηχογραφηθεί στη δεκαετία του 1930 στην Ελλάδα και από άλλους τραγουδιστές:

- Μιχάλης Θωμάκος – Δημήτρης Ευστρατίου, Αθήνα, 1934  (Columbia CG 898 – DG 2049)
- Βάσος Αργύρης, Αθήνα, 1934 (HMV OT 1614 – AO 2118)
- Αντώνης Δελένδας και Χορωδία, Αθήνα, 1934 (Odeon Go 2090 – GA 1764)

Σύμφωνα με την ελληνική παρτιτούρα, που εκδόθηκε από τον οίκο Στέφανου Γαϊτάνου, το τραγούδι συμπεριελήφθη στην κινηματογραφική ταινία "Wenn du jung bist, gehört dir die Welt" (Ανοιξιάτικα τραγούδια). Η μουσική αποδίδεται στον Vincezo De Mario, ενώ τους ελληνικούς στίχους έγραψε ο Πωλ Μενεστρέλ (Γιάννης Χιδίρογλου).

Στην ετικέτα του δίσκου αναγράφεται «Καντσονέτα».

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Ελληνικοί στίχοι: Μενεστρέλ Πωλ
Τραγουδιστές:
Επιτροπάκης Πέτρος
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Ορχήστρα Columbia
Διεύθυνση Ορχήστρας:
Κωνσταντινίδης Γρηγόρης
Χρονολογία ηχογράφησης:
1934
Τόπος ηχογράφησης:
Αθήνα
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Columbia Ελλάδος
Αριθμός καταλόγου:
D.G. 2044
Αριθμός μήτρας:
C.G. 885
Διάρκεια:
3:18
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Col_DG2044_Tiritomba
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Τιριτόμπα", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=10022

Σχετικά τεκμήρια

Δείτε επίσης