Gran via - Barkarola

Το δίκτυο μέσα στο οποίο συμμετέχει το ελληνόφωνο αστικό λαϊκό τραγούδι, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς του, είναι μεγαλειώδες. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν με το Canzone Napoletana, τα γαλλικά chansons, τις μουσικές της εβραϊκής οικουμένης και άλλα αμέτρητα υπο-δίκτυα, τα οποία, μέσω πολυποίκιλων διαδρομών, αλληλοεπηρεάστηκαν με τις ελληνικές μουσικές, από την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σχηματίζοντας ένα α-σύνορο και συγκρητικό πολιτισμικό πλαίσιο. Ένα από αυτά τα συναρπαστικά δίκτυα αφορά τον ισπανικό κόσμο, ο οποίος, μέσω πολυποίκιλων διαδρομών, συναντά τον ελληνικό. Κομβικό κεφάλαιο αυτής της επιρροής αποτέλεσε η ανεπανάληπτη διεθνής επιτυχία που πέτυχε μια ισπανική εστουδιαντίνα, το 1878 στο Παρίσι. Μετά την επιτυχία της, πραγματοποίησε τουρ σε αμέτρητες τοποθεσίες σε όλο τον κόσμο. Με βάση τις πηγές, στις 28 Φεβρουαρίου του 1886, η ισπανική εστουδιαντίνα έδωσε συναυλία στην Κωνσταντινούπολη και στις 26 και 29 Απριλίου στην Αθήνα (για την πρώτη ελληνική εστουδιαντίνα βλ. Ordoulidis, 2021a: 88–100 και Ordoulidis, 2021b). Οι Ισπανοί φοιτητές καθιστούν mainstream την κουλτούρα των ημι-επαγγελματικών μουσικών ομίλων, της μπαντουρίας, του μαντολίνου και της κιθάρας· της “tuna”, δηλαδή της καντάδας του δρόμου, της habanera που φτάνει να οικειοποιηθεί από τους Έλληνες μουσικούς και να βρει τη θέση της ακόμη και στην  φόρμα του μανέ (βλέπε για παράδειγμα το Σμυρναίικο μινόρε, Gramophone 12574b). Το δίκτυο του θεάτρου αποτελεί περιβάλλον-κλειδί για την διακίνηση μουσικής και η σχέση των δύο (μουσικής–θεάτρου) είναι περισσότερο από δυναμική. Η οικειοποίηση από την πλευρά των Ελλήνων μουσικών είναι διττή: αφορά αφενός τον στίχο ο οποίος πλέον είναι ελληνικός (απ’ ότι δείχνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία, δεν έχει καμία σχέση με τον πρωτότυπο), αλλά και, αφετέρου, τις πρακτικές εκτέλεσης: διαφορετικό οργανολόγιο, διαφορετικό τραγουδιστικό ύφος, συχνά διαφοροποιήσεις στις μελωδικές και ρυθμικές φόρμες, και στις αρμονίες. Οι Έλληνες μουσικοί προσαρμόζουν αυτό που ακούν στη δική τους συνθήκη, με βάση τις δικές τους δυνατότητες. Το 1894, όταν παίζεται για πρώτη φορά η παράσταση της πιο δημοφιλούς τότε θαρθουέλας (zarzuela) “La Gran Vía”, ανοίγεται ένας νέος δρόμος που θα οδηγήσει στην εμφάνιση της αθηναϊκής επιθεώρησης. Έκτοτε, ισπανικά τραγούδια διασκευάζονται στα ελληνικά.

Σύμφωνα με τα ως τώρα συλλεχθέντα στοιχεία, η παρούσα ηχογράφηση αποτελεί τη μοναδική καταγραφή της διάσημης ισπανικής θαρθουέλας με τίτλο “La Gran Vía” στην ελληνικού ενδιαφέροντος ιστορική δισκογραφία. Η περίφημη αυτή θαρθουέλα, σε μουσική των Federico Chueca και Joaquín Valverde και λιμπρέτο του Felipe Pérez y González, πρωτοπαρουσιάστηκε στο Teatro Felipe της Μαδρίτης, στις 2 Ιουλίου του 1886.

Ενδεικτικό της επιτυχίας της θαρθουέλας είναι ότι κάποια από τα τραγούδια, όπως το “Vals de El Caballero de Gracia” (Ariston 2024) και "Jota de los Ratas" (Ariston 2023) κυκλοφόρησαν σε δίσκο 33 εκατοστών και 24 οπών από διάτρητο χαρτόνι, ένα από τα πρώτα συστήματα εγγραφής ήχου, επί της ουσίας όμως μέλος της μεγάλης και ιστορικής οικογένειας των μηχανικών μουσικών οργάνων.

Η πρώτη έκδοση της παρτιτούρας της θαρθουέλας εκδόθηκε το 1887 στη Μαδρίτη από τον Pablo Martín.

Η εν λόγω ηχογράφηση αποτελεί ελληνική διασκευή της "Barkarola" (ή "Marinaresca" ή "Serenata Marinaresca"). Το τραγούδι δεν περιλαμβανόταν στην πρώτη, ισπανική εκδοχή της θαρθουέλας και προστέθηκε σε κάποια από τις μεταγενέστερες εκδοχές της.

Η παρτιτούρα του συγκεκριμένου τραγουδιού, με τίτλο “Serenata Marinaresca” και ιταλικούς στίχους, καθώς κι άλλα αποσπάσματα από τη “La Gran Via” δημοσιεύτηκαν, πιθανότατα για πρώτη φορά στην Ελλάδα, στην Μουσική Εφημερίδα, το 1895. Περιλαμβάνεται στον Γ΄ τόμο (σελ. 499–502) του βιβλίου των Θόδωρου Χατζηπανταζή και Λίλας Μαράκα Η Αθηναϊκή Επιθεώρηση (1977).

Οι στίχοι της παραπάνω παρτιτούρας εντοπίζονται, με τον τίτλο “Marinaresca”, στην ιταλική έκδοση του λιμπρέτου της θαρθουέλας, που εκδόθηκε το 1895 από τον οίκο Stampata da B.C. a beneficio del zoppo Ferrarini, στο Castelfranco Emilia της Μόντενα.

Πιθανότατα, αυτή την εκδοχή της θαρθουέλας παρουσίασε για πρώτη φορά στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 1894 ο ιταλικός θίασος Γονζάλες, στο χειμερινό θέατρο Κωμωδιών της Αθήνας, με πρωταγωνίστριες τις υψίφωνες Annita (Nina) d' Agostini και Tecla Cordové. Οι παραστάσεις θα ενθουσιάσουν το αθηναϊκό κοινό και θα γνωρίσουν μεγάλη επιτυχία, δρομολογώντας τις εξελίξεις για την εμφάνιση ενός νέου θεατρικού είδους, της Αθηναϊκής Επιθεώρησης (βλ. επίσης Μαράκα, 2000).

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
[Ισπανικό λιμπρέτο: Pérez y González Felipe Ελληνικοί στίχοι: Άγνωστος]
Τραγουδιστές:
Ζουναράκης Πέτρος
Χρονολογία ηχογράφησης:
1906
Τόπος ηχογράφησης:
Κωνσταντινούπολη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Odeon
Αριθμός καταλόγου:
No. 1830
Αριθμός μήτρας:
C 839
Διάρκεια:
2:27
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 7'' (18 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Odeon_1830_GranVia_Barkarola
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Gran via - Barkarola", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=11107

Το δίκτυο μέσα στο οποίο συμμετέχει το ελληνόφωνο αστικό λαϊκό τραγούδι, συνομιλώντας διαρκώς με τους συνένοικούς του, είναι μεγαλειώδες. Η δισκογραφία έχει ήδη προσφέρει σημαντικά εργαλεία στην κατανόηση των σχέσεων που αναπτύχθηκαν με το Canzone Napoletana, τα γαλλικά chansons, τις μουσικές της εβραϊκής οικουμένης και άλλα αμέτρητα υπο-δίκτυα, τα οποία, μέσω πολυποίκιλων διαδρομών, αλληλοεπηρεάστηκαν με τις ελληνικές μουσικές, από την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, σχηματίζοντας ένα α-σύνορο και συγκρητικό πολιτισμικό πλαίσιο. Ένα από αυτά τα συναρπαστικά δίκτυα αφορά τον ισπανικό κόσμο, ο οποίος, μέσω πολυποίκιλων διαδρομών, συναντά τον ελληνικό. Κομβικό κεφάλαιο αυτής της επιρροής αποτέλεσε η ανεπανάληπτη διεθνής επιτυχία που πέτυχε μια ισπανική εστουδιαντίνα, το 1878 στο Παρίσι. Μετά την επιτυχία της, πραγματοποίησε τουρ σε αμέτρητες τοποθεσίες σε όλο τον κόσμο. Με βάση τις πηγές, στις 28 Φεβρουαρίου του 1886, η ισπανική εστουδιαντίνα έδωσε συναυλία στην Κωνσταντινούπολη και στις 26 και 29 Απριλίου στην Αθήνα (για την πρώτη ελληνική εστουδιαντίνα βλ. Ordoulidis, 2021a: 88–100 και Ordoulidis, 2021b). Οι Ισπανοί φοιτητές καθιστούν mainstream την κουλτούρα των ημι-επαγγελματικών μουσικών ομίλων, της μπαντουρίας, του μαντολίνου και της κιθάρας· της “tuna”, δηλαδή της καντάδας του δρόμου, της habanera που φτάνει να οικειοποιηθεί από τους Έλληνες μουσικούς και να βρει τη θέση της ακόμη και στην  φόρμα του μανέ (βλέπε για παράδειγμα το Σμυρναίικο μινόρε, Gramophone 12574b). Το δίκτυο του θεάτρου αποτελεί περιβάλλον-κλειδί για την διακίνηση μουσικής και η σχέση των δύο (μουσικής–θεάτρου) είναι περισσότερο από δυναμική. Η οικειοποίηση από την πλευρά των Ελλήνων μουσικών είναι διττή: αφορά αφενός τον στίχο ο οποίος πλέον είναι ελληνικός (απ’ ότι δείχνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία, δεν έχει καμία σχέση με τον πρωτότυπο), αλλά και, αφετέρου, τις πρακτικές εκτέλεσης: διαφορετικό οργανολόγιο, διαφορετικό τραγουδιστικό ύφος, συχνά διαφοροποιήσεις στις μελωδικές και ρυθμικές φόρμες, και στις αρμονίες. Οι Έλληνες μουσικοί προσαρμόζουν αυτό που ακούν στη δική τους συνθήκη, με βάση τις δικές τους δυνατότητες. Το 1894, όταν παίζεται για πρώτη φορά η παράσταση της πιο δημοφιλούς τότε θαρθουέλας (zarzuela) “La Gran Vía”, ανοίγεται ένας νέος δρόμος που θα οδηγήσει στην εμφάνιση της αθηναϊκής επιθεώρησης. Έκτοτε, ισπανικά τραγούδια διασκευάζονται στα ελληνικά.

Σύμφωνα με τα ως τώρα συλλεχθέντα στοιχεία, η παρούσα ηχογράφηση αποτελεί τη μοναδική καταγραφή της διάσημης ισπανικής θαρθουέλας με τίτλο “La Gran Vía” στην ελληνικού ενδιαφέροντος ιστορική δισκογραφία. Η περίφημη αυτή θαρθουέλα, σε μουσική των Federico Chueca και Joaquín Valverde και λιμπρέτο του Felipe Pérez y González, πρωτοπαρουσιάστηκε στο Teatro Felipe της Μαδρίτης, στις 2 Ιουλίου του 1886.

Ενδεικτικό της επιτυχίας της θαρθουέλας είναι ότι κάποια από τα τραγούδια, όπως το “Vals de El Caballero de Gracia” (Ariston 2024) και "Jota de los Ratas" (Ariston 2023) κυκλοφόρησαν σε δίσκο 33 εκατοστών και 24 οπών από διάτρητο χαρτόνι, ένα από τα πρώτα συστήματα εγγραφής ήχου, επί της ουσίας όμως μέλος της μεγάλης και ιστορικής οικογένειας των μηχανικών μουσικών οργάνων.

Η πρώτη έκδοση της παρτιτούρας της θαρθουέλας εκδόθηκε το 1887 στη Μαδρίτη από τον Pablo Martín.

Η εν λόγω ηχογράφηση αποτελεί ελληνική διασκευή της "Barkarola" (ή "Marinaresca" ή "Serenata Marinaresca"). Το τραγούδι δεν περιλαμβανόταν στην πρώτη, ισπανική εκδοχή της θαρθουέλας και προστέθηκε σε κάποια από τις μεταγενέστερες εκδοχές της.

Η παρτιτούρα του συγκεκριμένου τραγουδιού, με τίτλο “Serenata Marinaresca” και ιταλικούς στίχους, καθώς κι άλλα αποσπάσματα από τη “La Gran Via” δημοσιεύτηκαν, πιθανότατα για πρώτη φορά στην Ελλάδα, στην Μουσική Εφημερίδα, το 1895. Περιλαμβάνεται στον Γ΄ τόμο (σελ. 499–502) του βιβλίου των Θόδωρου Χατζηπανταζή και Λίλας Μαράκα Η Αθηναϊκή Επιθεώρηση (1977).

Οι στίχοι της παραπάνω παρτιτούρας εντοπίζονται, με τον τίτλο “Marinaresca”, στην ιταλική έκδοση του λιμπρέτου της θαρθουέλας, που εκδόθηκε το 1895 από τον οίκο Stampata da B.C. a beneficio del zoppo Ferrarini, στο Castelfranco Emilia της Μόντενα.

Πιθανότατα, αυτή την εκδοχή της θαρθουέλας παρουσίασε για πρώτη φορά στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 1894 ο ιταλικός θίασος Γονζάλες, στο χειμερινό θέατρο Κωμωδιών της Αθήνας, με πρωταγωνίστριες τις υψίφωνες Annita (Nina) d' Agostini και Tecla Cordové. Οι παραστάσεις θα ενθουσιάσουν το αθηναϊκό κοινό και θα γνωρίσουν μεγάλη επιτυχία, δρομολογώντας τις εξελίξεις για την εμφάνιση ενός νέου θεατρικού είδους, της Αθηναϊκής Επιθεώρησης (βλ. επίσης Μαράκα, 2000).

Έρευνα και κείμενο: Λεονάρδος Κουνάδης και Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
[Ισπανικό λιμπρέτο: Pérez y González Felipe Ελληνικοί στίχοι: Άγνωστος]
Τραγουδιστές:
Ζουναράκης Πέτρος
Χρονολογία ηχογράφησης:
1906
Τόπος ηχογράφησης:
Κωνσταντινούπολη
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Εκδότης:
Odeon
Αριθμός καταλόγου:
No. 1830
Αριθμός μήτρας:
C 839
Διάρκεια:
2:27
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 7'' (18 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
Odeon_1830_GranVia_Barkarola
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Gran via - Barkarola", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=11107

Δείτε επίσης