Kato sto gialo

Part of the content is temporarily available only in Greek

Η παρούσα ηχογράφηση περιλαμβάνει ένα τραγούδι που ηχογραφήθηκε για πρώτη φορά σε κέρινους κυλίνδρους από τον Γάλλο Hubert Pernot (βλ. εδώ) στο πλαίσιο των επιστημονικών αποστολών που πραγματοποίησε το καλοκαίρι του 1898 και 1899 στη Χίο.

Τέσσερα περίπου χρόνια αργότερα, το 1903, θα εκδοθεί στο Παρίσι από τον Ernest Leroux η συλλογή "Mélodies populaires grecques de l'île de Chio" (βλ. εδώ), η οποία περιλαμβάνει 114 μελωδίες (σκοπούς και τραγούδια) από τις ηχογραφήσεις στη Χίο. Η καταγραφή της μουσικής σε πεντάγραμμο πραγματοποιήθηκε από τον Γάλλο συνθέτη Paul Le Flem, η καταγραφή των ελληνικών στίχων και η επιμέλεια της έκδοσης έγινε από τον Hubert Pernot, ενώ τη μετάφραση των στίχων στη γαλλική γλώσσα ανέλαβε ο ελληνικής καταγωγής Γάλλος μουσικολόγος και μουσικοκριτικός Michel Dimitri Calvocoressi. Στην έκδοση το τραγούδι «Κάτω στο γιαλό» περιλαμβάνεται στις σελ. 172-173 και φέρει τον αριθμό 44. Συνοδεύεται από αναφορά στον τόπο ηχογράφησης, Μάρμαρο (Màrmaro), τη σημείωση «Αυτό το τραγούδι είναι πολύ γνωστό στην Ελλάδα. Οι στίχοι βρίσκονται στις περισσότερες ανθολογίες» ("Cette chanson est trés connue en Gréce. On en trouve les paroles dans la plupart des anthologies").Το τραγούδησε ο γιος του Χ. Μαυρή, 20 χρονών ("Chanté par le fils de C. Màvris, 20 ans.")

Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι το καλοκαίρι του 2022 ανακαλύφθηκαν στο Musée d' ethnographie de Genève (Εθνογραφικό Μουσείο της Γενεύης) 37 κουτιά τα οποία περιέχουν τους κέρινους κυλίνδρους με τις ηχογραφήσεις του Pernot, οι οποίες θεωρούνταν χαμένες. Για περισσότερα βλέπε εδώ το άρθρο του Christophe Corbier, ερευνητή στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS) και στο Ινστιτούτο Ερευνας της Μουσικολογίας (IReMus) του Παρισιού, και μέλος της εξαμελούς ομάδας Γάλλων, Ελλήνων και Ελβετών ερευνητών που έχει αναλάβει το έργο της μελέτης των κυλίνδρων και της μετάδοσής τους στο ευρύ κοινό, καθώς και εδώ την ανακοίνωση της εύρεσης των ηχογραφήσεων που έγινε στη Χίο από τρία μέλη της ομάδας, τον Δημήτρη Γιαννιώδη, Ανθρωπολόγο, τον Christophe Corbier (βλ. παραπάνω) και τον Γιώργο Κοκκώνη, Μουσικολόγο - Αναπληρωτή Καθηγητή στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

Όσον αφορά την ελληνική ιστορική δισκογραφία, το τραγούδι, όπως προκύπτει από τον αριθμό των ηχογραφήσεων, υπήρξε δημοφιλές στο ελληνόφωνο ρεπερτόριο:

– «Κάτω στο γιαλό», Greek Artillery Band [Μπάντα του Ελληνικού Πυροβολικού], Νέα Υόρκη, 2 Απριλίου 1915 (Columbia USA 45527 – E 2895)
– «Κάτω στο γιαλό», Κυρία Κούλα, Νέα Υόρκη, 1919 (Panhellenion 5011-B)
– «Η Χιώτισσα (Κάτω στο γιαλό)», Χορωδία Δεσποινίδων του Ελληνικού Ωδείου – Ορχήστρα Δημώδης, Αθήνα, 13 Φεβρουαρίου 1922 (His Master's Voice BS 133-1 – AO 57)
– «Κάτω στο γιαλό», Τάκης Νικολάου [Tέτος Δημητριάδης], Νέα Υόρκη, Ιούνιος 1927 (Columbia USA W 205630 – 56072-F και Columbia UK  205630 – 11620), παρούσα ηχογράφηση
– «Κάτω στο γιαλό», Π. Δουκάκης, Αθήνα, Ιούνιος 1928 (His Master's Voice BF-1801 – AO 274)
– «Κάτω στο γιαλό», Γιώργος Βιδάλης, Αθήνα, 1928 (Odeon Go 471 – GA 1230/A 190067 a)
– «Κάτω στο γιαλό», Βαγγέλης Σωφρονίου, Αθήνα, 1930 (Polydor V-51081)
– «Κάτω στο γιαλό», Κώστας Γκαντίνης (κλαρίνο), Γιάννης Γιάνναρος (ακορντεόν), Θανάσης Ζέρβας (βιολί), Νέα Υόρκη, 1948 (Kaliphon D-765-B)
– «Κάτω στο γιαλό», Στέλλα Γκρέκα, ΗΠΑ, 1950 (Liberty 107) και Attikon Att-138 – 441-A)

Η παρτιτούρα του τραγουδιού, με τον τίτλο «Η Χιώτισσα» περιλαμβάνεται στη συλλογή «Αρίων. Η μουσική των Ελλήνων ως διεσώθη από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι της σήμερον» των Αδαμάντιου Ρεμαντά και Προκόπιου Δ. Ζαχαρία η οποία εκδόθηκε το 1917 «Τύποις Επαμ. Ζαγκούρογλου» (βλ. εδώ). Συμπεριλήφθηκε με τίτλο «Κάτω στο γιαλό» στη συλλογή «Δημοτικά τραγούδια» που που συνέλεξε και μετέγραψε ο Γιώργος Θεοφιλόπουλος (βλ. εδώ). Εκδόθηκε, επίσης, από τον οίκο Γεωργίου Φέξη, με τίτλο «Κάτω στο γιαλό», σε μεταγραφή του Νικολάου Κόκκινου (βλ. εδώ).

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η ηχογράφηση του τραγουδιού με τον τίτλο "By the sea - Katou Sto Yalo" (Asch Recordings 238 – UN-201-B). Πραγματοποιήθηκε, στην ελληνική γλώσσα, από τον Wallace House (1900-1983), ηθοποιό, τραγουδιστή και καθηγητή Δραματικών Τεχνών στο New York University, στις αρχές της δεκαετίας του 1940 στη Νέα Υόρκη. Ο Wallace House (βλ. εδώ) γεννήθηκε στο υπό την προστασία της βρετανικής κυβέρνησης νησί Guernsey, το δεύτερο μεγαλύτερο νησί στα στενά της Μάγχης. Όπως διαβάζουμε στον ιστότοπο του Smithsonian Institution (βλ. εδώ), μετακόμισε με την οικογένειά του στον Καναδά όταν ήταν εννέα ετών. Μεγαλώνοντας έμαθε πολλά αγγλικά λαϊκά τραγούδια από τους γονείς του και τους φίλους τους. Ως ενήλικας, ταξίδεψε σε όλη την Αγγλία, ηχογραφώντας τραγούδια και μαθαίνοντας τις διάφορες αγγλικές διαλέκτους που ομιλούνται σε διάφορα μέρη της χώρας. Η γλωσσική του ικανότητα του έδωσε τη δυνατότητα να ερμηνεύει με αυθεντικότητα τοπικές εκδοχές δημοτικών τραγουδιών στην κατάλληλη διάλεκτο.

Πάνω στη μελωδία του τραγουδιού (Χατζηπανταζής - Μαράκα, 1977, 2: 196-197) προσαρμόστηκαν στίχοι για το τραγούδι "Άσμα Τεν-τζε-ρεν (Σιδηροδρόμου)" από την επιθεώρηση "Κινηματογράφος 1908", σε κείμενο Πολύβιου Δημητρακόπουλου και μουσική Νικόλαου Κόκκινου. Η επιθεώρηση παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 24 Ιουνίου 1908 στο θέατρο Συντάγματος από τον θίασο Νίκα με πρωταγωνιστές τους Ροζαλία Νίκα, Δημ. Χρυσομάλλη, Μιχ. Ιακωβίδη, Γιάννη Παπαϊωάννου κ.ά.

Author (Composer):
Lyrics by:
Unknown
Singer(s):
Nikolaou Takis [Dimitriadis Tetos]
Orchestra-Performers:
[Violin, clarinet santur, castanets]
Recording date:
06/1927
Recording location:
New York
Language(s):
Greek
Dance / Rhythm:
Syrtos
Publisher:
Columbia (UK)
Catalogue number:
11620
Matrix number:
W 205630
Duration:
4:18
Item location:
Kounadis Archive Record Library
Physical description:
12 in. (30 cm)
Source:
Kounadis Archive
ID:
Col_11620_KatoStoGialo
Licensing:
cc
Reference link:
Kounadis Archive, "Kato sto gialo", 2019, https://vmrebetiko.gr/en/item-en?id=4924

Η παρούσα ηχογράφηση περιλαμβάνει ένα τραγούδι που ηχογραφήθηκε για πρώτη φορά σε κέρινους κυλίνδρους από τον Γάλλο Hubert Pernot (βλ. εδώ) στο πλαίσιο των επιστημονικών αποστολών που πραγματοποίησε το καλοκαίρι του 1898 και 1899 στη Χίο.

Τέσσερα περίπου χρόνια αργότερα, το 1903, θα εκδοθεί στο Παρίσι από τον Ernest Leroux η συλλογή "Mélodies populaires grecques de l'île de Chio" (βλ. εδώ), η οποία περιλαμβάνει 114 μελωδίες (σκοπούς και τραγούδια) από τις ηχογραφήσεις στη Χίο. Η καταγραφή της μουσικής σε πεντάγραμμο πραγματοποιήθηκε από τον Γάλλο συνθέτη Paul Le Flem, η καταγραφή των ελληνικών στίχων και η επιμέλεια της έκδοσης έγινε από τον Hubert Pernot, ενώ τη μετάφραση των στίχων στη γαλλική γλώσσα ανέλαβε ο ελληνικής καταγωγής Γάλλος μουσικολόγος και μουσικοκριτικός Michel Dimitri Calvocoressi. Στην έκδοση το τραγούδι «Κάτω στο γιαλό» περιλαμβάνεται στις σελ. 172-173 και φέρει τον αριθμό 44. Συνοδεύεται από αναφορά στον τόπο ηχογράφησης, Μάρμαρο (Màrmaro), τη σημείωση «Αυτό το τραγούδι είναι πολύ γνωστό στην Ελλάδα. Οι στίχοι βρίσκονται στις περισσότερες ανθολογίες» ("Cette chanson est trés connue en Gréce. On en trouve les paroles dans la plupart des anthologies").Το τραγούδησε ο γιος του Χ. Μαυρή, 20 χρονών ("Chanté par le fils de C. Màvris, 20 ans.")

Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι το καλοκαίρι του 2022 ανακαλύφθηκαν στο Musée d' ethnographie de Genève (Εθνογραφικό Μουσείο της Γενεύης) 37 κουτιά τα οποία περιέχουν τους κέρινους κυλίνδρους με τις ηχογραφήσεις του Pernot, οι οποίες θεωρούνταν χαμένες. Για περισσότερα βλέπε εδώ το άρθρο του Christophe Corbier, ερευνητή στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS) και στο Ινστιτούτο Ερευνας της Μουσικολογίας (IReMus) του Παρισιού, και μέλος της εξαμελούς ομάδας Γάλλων, Ελλήνων και Ελβετών ερευνητών που έχει αναλάβει το έργο της μελέτης των κυλίνδρων και της μετάδοσής τους στο ευρύ κοινό, καθώς και εδώ την ανακοίνωση της εύρεσης των ηχογραφήσεων που έγινε στη Χίο από τρία μέλη της ομάδας, τον Δημήτρη Γιαννιώδη, Ανθρωπολόγο, τον Christophe Corbier (βλ. παραπάνω) και τον Γιώργο Κοκκώνη, Μουσικολόγο - Αναπληρωτή Καθηγητή στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

Όσον αφορά την ελληνική ιστορική δισκογραφία, το τραγούδι, όπως προκύπτει από τον αριθμό των ηχογραφήσεων, υπήρξε δημοφιλές στο ελληνόφωνο ρεπερτόριο:

– «Κάτω στο γιαλό», Greek Artillery Band [Μπάντα του Ελληνικού Πυροβολικού], Νέα Υόρκη, 2 Απριλίου 1915 (Columbia USA 45527 – E 2895)
– «Κάτω στο γιαλό», Κυρία Κούλα, Νέα Υόρκη, 1919 (Panhellenion 5011-B)
– «Η Χιώτισσα (Κάτω στο γιαλό)», Χορωδία Δεσποινίδων του Ελληνικού Ωδείου – Ορχήστρα Δημώδης, Αθήνα, 13 Φεβρουαρίου 1922 (His Master's Voice BS 133-1 – AO 57)
– «Κάτω στο γιαλό», Τάκης Νικολάου [Tέτος Δημητριάδης], Νέα Υόρκη, Ιούνιος 1927 (Columbia USA W 205630 – 56072-F και Columbia UK  205630 – 11620), παρούσα ηχογράφηση
– «Κάτω στο γιαλό», Π. Δουκάκης, Αθήνα, Ιούνιος 1928 (His Master's Voice BF-1801 – AO 274)
– «Κάτω στο γιαλό», Γιώργος Βιδάλης, Αθήνα, 1928 (Odeon Go 471 – GA 1230/A 190067 a)
– «Κάτω στο γιαλό», Βαγγέλης Σωφρονίου, Αθήνα, 1930 (Polydor V-51081)
– «Κάτω στο γιαλό», Κώστας Γκαντίνης (κλαρίνο), Γιάννης Γιάνναρος (ακορντεόν), Θανάσης Ζέρβας (βιολί), Νέα Υόρκη, 1948 (Kaliphon D-765-B)
– «Κάτω στο γιαλό», Στέλλα Γκρέκα, ΗΠΑ, 1950 (Liberty 107) και Attikon Att-138 – 441-A)

Η παρτιτούρα του τραγουδιού, με τον τίτλο «Η Χιώτισσα» περιλαμβάνεται στη συλλογή «Αρίων. Η μουσική των Ελλήνων ως διεσώθη από των αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι της σήμερον» των Αδαμάντιου Ρεμαντά και Προκόπιου Δ. Ζαχαρία η οποία εκδόθηκε το 1917 «Τύποις Επαμ. Ζαγκούρογλου» (βλ. εδώ). Συμπεριλήφθηκε με τίτλο «Κάτω στο γιαλό» στη συλλογή «Δημοτικά τραγούδια» που που συνέλεξε και μετέγραψε ο Γιώργος Θεοφιλόπουλος (βλ. εδώ). Εκδόθηκε, επίσης, από τον οίκο Γεωργίου Φέξη, με τίτλο «Κάτω στο γιαλό», σε μεταγραφή του Νικολάου Κόκκινου (βλ. εδώ).

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει η ηχογράφηση του τραγουδιού με τον τίτλο "By the sea - Katou Sto Yalo" (Asch Recordings 238 – UN-201-B). Πραγματοποιήθηκε, στην ελληνική γλώσσα, από τον Wallace House (1900-1983), ηθοποιό, τραγουδιστή και καθηγητή Δραματικών Τεχνών στο New York University, στις αρχές της δεκαετίας του 1940 στη Νέα Υόρκη. Ο Wallace House (βλ. εδώ) γεννήθηκε στο υπό την προστασία της βρετανικής κυβέρνησης νησί Guernsey, το δεύτερο μεγαλύτερο νησί στα στενά της Μάγχης. Όπως διαβάζουμε στον ιστότοπο του Smithsonian Institution (βλ. εδώ), μετακόμισε με την οικογένειά του στον Καναδά όταν ήταν εννέα ετών. Μεγαλώνοντας έμαθε πολλά αγγλικά λαϊκά τραγούδια από τους γονείς του και τους φίλους τους. Ως ενήλικας, ταξίδεψε σε όλη την Αγγλία, ηχογραφώντας τραγούδια και μαθαίνοντας τις διάφορες αγγλικές διαλέκτους που ομιλούνται σε διάφορα μέρη της χώρας. Η γλωσσική του ικανότητα του έδωσε τη δυνατότητα να ερμηνεύει με αυθεντικότητα τοπικές εκδοχές δημοτικών τραγουδιών στην κατάλληλη διάλεκτο.

Πάνω στη μελωδία του τραγουδιού (Χατζηπανταζής - Μαράκα, 1977, 2: 196-197) προσαρμόστηκαν στίχοι για το τραγούδι "Άσμα Τεν-τζε-ρεν (Σιδηροδρόμου)" από την επιθεώρηση "Κινηματογράφος 1908", σε κείμενο Πολύβιου Δημητρακόπουλου και μουσική Νικόλαου Κόκκινου. Η επιθεώρηση παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 24 Ιουνίου 1908 στο θέατρο Συντάγματος από τον θίασο Νίκα με πρωταγωνιστές τους Ροζαλία Νίκα, Δημ. Χρυσομάλλη, Μιχ. Ιακωβίδη, Γιάννη Παπαϊωάννου κ.ά.

Author (Composer):
Lyrics by:
Unknown
Singer(s):
Nikolaou Takis [Dimitriadis Tetos]
Orchestra-Performers:
[Violin, clarinet santur, castanets]
Recording date:
06/1927
Recording location:
New York
Language(s):
Greek
Dance / Rhythm:
Syrtos
Publisher:
Columbia (UK)
Catalogue number:
11620
Matrix number:
W 205630
Duration:
4:18
Item location:
Kounadis Archive Record Library
Physical description:
12 in. (30 cm)
Source:
Kounadis Archive
ID:
Col_11620_KatoStoGialo
Licensing:
cc
Reference link:
Kounadis Archive, "Kato sto gialo", 2019, https://vmrebetiko.gr/en/item-en?id=4924

Related items

See also