Θέλω σπίτι και λεφτά

Το 1939 ηχογραφείται για την HMV το τραγούδι με τίτλο “Θέλω σπίτι και λεφτά”, σε μουσική του Κώστα Κανούλα και στίχους του Γιώργου Καμβύση (OGA 886 – AO 2564, Αθήνα – ο παρόν δίσκος αποτελεί ανατύπωση στην Αμερική για την Victor). Ο Κανούλας γεννήθηκε στα Σώκια, στην επαρχία του Αϊδινίου, περίπου το 1894. Με βάση τις ελάχιστες πηγές μας για αυτόν, φαίνεται πως έπαιζε κιθάρα, τσίμπαλο, κοντραμπάσο και τσέλο. Πιθανώς, είναι ο ίδιος ο οποίος παίζει τσέλο στην παρούσα ηχογράφηση. Επίσης, φαίνεται πως, μετά το 1922, ταξίδεψε και έζησε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και εν συνεχεία εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Είχε στενή σχέση με τον Σέμση, ο οποίος παντρεύτηκε την αδελφή του (βλ. και Κουρούσης και Κοπανιτσάνος, 2016: 142).

Η εισαγωγή στο σύνολό της (αρμονία, μελωδία, ρυθμικές συγκροτήσεις) έρχονται από την εξαιρετικά σημαντική χασίδικη (Hasidic) παράδοση της Ανατολικής Ευρώπης, όπου περιοχές, όπως αυτή της Ουκρανίας, αποτέλεσαν ουσιαστικές κοιτίδες των Ασκενάζι Εβραίων. Η χασίδικη παράδοση φαίνεται πως εκκίνησε από τον περιπλανώμενο της μυστικιστικής Kabbalah, Israel Ben Eliezer (περίπου 1698–1760), γνωστό με το όνομα Baal Shem Tov. Από τον μαθητή του, γνωστού ως Maggid (περιπλανώμενος κήρυκας) του Mezeritch (1710–1772), γεννήθηκαν οι πολυάριθμες χασίδικες σχολές, οι οποίες στο πέρασμα του χρόνου μετανάστευσαν και στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, αποκτώντας σήμερα έναν εξαιρετικά συντηρητικό χαρακτήρα και περιγραφόμενες συνήθως ως «Υπέρ-Ορθόδοξοι» (Ultra-Orthodox).

Μέσα σε αυτήν την χασίδικη παράδοση γεννιέται ο Abraham Isaac Kook (1865–1935), ο οποίος διετέλεσε και πρώτος Ασκενάζι Αρχιραβίνος της βρετανικής Παλαιστίνης, μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε αυτόν πιστώνεται η μουσική του “Zol Shoyn Kumen Di Ge’uleh” (ή και Geule, Είθε να έλθει η λύτρωση), η οποία εκτελείται ακόμη και σήμερα στον εβραϊκό κόσμο (βλ. για παράδειγμα την εκτέλεση του Moshe Bear). Μουσική καταγραφή, σε ενορχήστρωση και εναρμόνιση του Joshua Jacobson, κυκλοφόρησε στην Πολωνία από την Transcontinental Music Publications, περίπου το 1947.

Ο συγκρητισμός που παρατηρείται στις μουσικές πραγματώσεις των περιοχών όπου έζησαν και ηχογράφησαν Έλληνες, κυρίως στο κομμάτι των λαϊκών παραδόσεων, είναι μνημειώδης. Μία ακρόαση της ιστορικής δισκογραφίας, η οποία ξεκινάει στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα, στη Σμύρνη, στην Κωνσταντινούπολη και στην Νέα Υόρκη από το 1900, είναι αρκετή. Ένα ουσιαστικό κομμάτι αυτού του συγκρητισμού αφορά τους εβραίους, οι οποίοι αποτελούν βασικούς αγωγούς στην ανεπανάληπτη σε ποικιλία πολιτισμική παρακαταθήκη του ελληνόφωνου κόσμου. Δανείζονται και δανείζουν, αλλά και κουβαλούν πιο μακρινές παραδόσεις από τα μέρη που ζούσαν προηγουμένως και τους τόπους που ταξίδεψαν. Αποτελούν βασικούς συνομιλητές στην ελληνική οικουμένη, μαζί με μουσουλμάνους Οθωμανούς και Τούρκους, ορθόδοξους Έλληνες και Αρμένιους χριστιανούς, καθολικούς Έλληνες και λεβαντίνους, και συνθέτουν ένα πλούσιο μουσικό μωσαϊκό, το οποίο αποτελείται από ετερογενή αλλά αλληλοπεριχωρητικά παλίμψηστα: μία δεξαμενή στην οποία ο καθένας προσθέτει και από την οποία ο καθένας λαμβάνει.

Στην υπό εξέταση ιστορική δισκογραφία έχουν εντοπιστεί πλείστες όσες περιπτώσεις μελωδιών, οι οποίες αποτελούν και σήμερα μέρος του ρεπερτορίου τόσο των Ελλήνων όσο και των Εβραίων. Όσον αφορά στους Σεφαραδίτες Εβραίους, οι κατηγορίες είναι δύο: είτε πρόκειται για Έλληνες, Εβραίους στο θρήσκευμα, οι οποίοι αλληλοδανείζονται με τους Ορθόδοξους Έλληνες, είτε πρόκειται για δάνεια από μη ελληνικά σεφαραδίτικα ρεπερτόρια, τα οποία συνομιλούν με τα ελληνικά. Όσον αφορά δε τους Ασκενάζι, πρόκειται για ένα corpus δισκογραφικού υλικού, στο οποίο εντοπίστηκαν εκδοχές των ίδιων έργων τόσο στο ελληνικό ρεπερτόριο όσο και στο ασκενάζι, το οποίο συχνά απαντά ως klezmer/Yiddish.

Έρευνα και κείμενο: Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Καμβύσης Γιώργος
Τραγουδιστές:
Παγιουμτζής Στράτος, Περπινιάδης Στελλάκης
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Λαϊκή ορχήστρα
Χρονολογία ηχογράφησης:
1939
Τόπος ηχογράφησης:
Αθήνα
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Χορός / Ρυθμός:
Χασάπικος
Εκδότης:
RCA Victor
Αριθμός καταλόγου:
26-8169-B
Αριθμός μήτρας:
BS-041347
Διάρκεια:
03:06
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
RCA_Vi_26_8169_TheloSpitiKaiLefta
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Θέλω σπίτι και λεφτά", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=11074

Το 1939 ηχογραφείται για την HMV το τραγούδι με τίτλο “Θέλω σπίτι και λεφτά”, σε μουσική του Κώστα Κανούλα και στίχους του Γιώργου Καμβύση (OGA 886 – AO 2564, Αθήνα – ο παρόν δίσκος αποτελεί ανατύπωση στην Αμερική για την Victor). Ο Κανούλας γεννήθηκε στα Σώκια, στην επαρχία του Αϊδινίου, περίπου το 1894. Με βάση τις ελάχιστες πηγές μας για αυτόν, φαίνεται πως έπαιζε κιθάρα, τσίμπαλο, κοντραμπάσο και τσέλο. Πιθανώς, είναι ο ίδιος ο οποίος παίζει τσέλο στην παρούσα ηχογράφηση. Επίσης, φαίνεται πως, μετά το 1922, ταξίδεψε και έζησε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και εν συνεχεία εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Είχε στενή σχέση με τον Σέμση, ο οποίος παντρεύτηκε την αδελφή του (βλ. και Κουρούσης και Κοπανιτσάνος, 2016: 142).

Η εισαγωγή στο σύνολό της (αρμονία, μελωδία, ρυθμικές συγκροτήσεις) έρχονται από την εξαιρετικά σημαντική χασίδικη (Hasidic) παράδοση της Ανατολικής Ευρώπης, όπου περιοχές, όπως αυτή της Ουκρανίας, αποτέλεσαν ουσιαστικές κοιτίδες των Ασκενάζι Εβραίων. Η χασίδικη παράδοση φαίνεται πως εκκίνησε από τον περιπλανώμενο της μυστικιστικής Kabbalah, Israel Ben Eliezer (περίπου 1698–1760), γνωστό με το όνομα Baal Shem Tov. Από τον μαθητή του, γνωστού ως Maggid (περιπλανώμενος κήρυκας) του Mezeritch (1710–1772), γεννήθηκαν οι πολυάριθμες χασίδικες σχολές, οι οποίες στο πέρασμα του χρόνου μετανάστευσαν και στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, αποκτώντας σήμερα έναν εξαιρετικά συντηρητικό χαρακτήρα και περιγραφόμενες συνήθως ως «Υπέρ-Ορθόδοξοι» (Ultra-Orthodox).

Μέσα σε αυτήν την χασίδικη παράδοση γεννιέται ο Abraham Isaac Kook (1865–1935), ο οποίος διετέλεσε και πρώτος Ασκενάζι Αρχιραβίνος της βρετανικής Παλαιστίνης, μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε αυτόν πιστώνεται η μουσική του “Zol Shoyn Kumen Di Ge’uleh” (ή και Geule, Είθε να έλθει η λύτρωση), η οποία εκτελείται ακόμη και σήμερα στον εβραϊκό κόσμο (βλ. για παράδειγμα την εκτέλεση του Moshe Bear). Μουσική καταγραφή, σε ενορχήστρωση και εναρμόνιση του Joshua Jacobson, κυκλοφόρησε στην Πολωνία από την Transcontinental Music Publications, περίπου το 1947.

Ο συγκρητισμός που παρατηρείται στις μουσικές πραγματώσεις των περιοχών όπου έζησαν και ηχογράφησαν Έλληνες, κυρίως στο κομμάτι των λαϊκών παραδόσεων, είναι μνημειώδης. Μία ακρόαση της ιστορικής δισκογραφίας, η οποία ξεκινάει στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα, στη Σμύρνη, στην Κωνσταντινούπολη και στην Νέα Υόρκη από το 1900, είναι αρκετή. Ένα ουσιαστικό κομμάτι αυτού του συγκρητισμού αφορά τους εβραίους, οι οποίοι αποτελούν βασικούς αγωγούς στην ανεπανάληπτη σε ποικιλία πολιτισμική παρακαταθήκη του ελληνόφωνου κόσμου. Δανείζονται και δανείζουν, αλλά και κουβαλούν πιο μακρινές παραδόσεις από τα μέρη που ζούσαν προηγουμένως και τους τόπους που ταξίδεψαν. Αποτελούν βασικούς συνομιλητές στην ελληνική οικουμένη, μαζί με μουσουλμάνους Οθωμανούς και Τούρκους, ορθόδοξους Έλληνες και Αρμένιους χριστιανούς, καθολικούς Έλληνες και λεβαντίνους, και συνθέτουν ένα πλούσιο μουσικό μωσαϊκό, το οποίο αποτελείται από ετερογενή αλλά αλληλοπεριχωρητικά παλίμψηστα: μία δεξαμενή στην οποία ο καθένας προσθέτει και από την οποία ο καθένας λαμβάνει.

Στην υπό εξέταση ιστορική δισκογραφία έχουν εντοπιστεί πλείστες όσες περιπτώσεις μελωδιών, οι οποίες αποτελούν και σήμερα μέρος του ρεπερτορίου τόσο των Ελλήνων όσο και των Εβραίων. Όσον αφορά στους Σεφαραδίτες Εβραίους, οι κατηγορίες είναι δύο: είτε πρόκειται για Έλληνες, Εβραίους στο θρήσκευμα, οι οποίοι αλληλοδανείζονται με τους Ορθόδοξους Έλληνες, είτε πρόκειται για δάνεια από μη ελληνικά σεφαραδίτικα ρεπερτόρια, τα οποία συνομιλούν με τα ελληνικά. Όσον αφορά δε τους Ασκενάζι, πρόκειται για ένα corpus δισκογραφικού υλικού, στο οποίο εντοπίστηκαν εκδοχές των ίδιων έργων τόσο στο ελληνικό ρεπερτόριο όσο και στο ασκενάζι, το οποίο συχνά απαντά ως klezmer/Yiddish.

Έρευνα και κείμενο: Νίκος Ορδουλίδης

Δημιουργός (Συνθέτης):
Στιχουργός:
Καμβύσης Γιώργος
Τραγουδιστές:
Παγιουμτζής Στράτος, Περπινιάδης Στελλάκης
Ορχήστρα-Εκτελεστές:
Λαϊκή ορχήστρα
Χρονολογία ηχογράφησης:
1939
Τόπος ηχογράφησης:
Αθήνα
Γλώσσα/ες:
Ελληνικά
Χορός / Ρυθμός:
Χασάπικος
Εκδότης:
RCA Victor
Αριθμός καταλόγου:
26-8169-B
Αριθμός μήτρας:
BS-041347
Διάρκεια:
03:06
Θέση τεκμηρίου:
Δισκοθήκη Αρχείου Κουνάδη
Φυσική περιγραφή:
Δίσκος 10'' (25 εκατοστών)
Προέλευση:
Αρχείο Κουνάδη
Αναγνωριστικό:
RCA_Vi_26_8169_TheloSpitiKaiLefta
Άδεια χρήσης:
cc
Παραπομπή:
Αρχείο Κουνάδη, "Θέλω σπίτι και λεφτά", 2019, https://vmrebetiko.gr/item?id=11074

Δείτε επίσης